ՀԱՅՈՒՀԻԻ ՄԸ ԱՆԳԼԵՐԷՆ ԳԻՐՔԻ ՀՐԱՏԱՐԱԿՈՒԹԵՆԷՆ ԹԵԼԱԴՐՈՒԱԾ ՄՏԱԾՈՒՄՆԵՐ

0 0
Read Time:4 Minute, 37 Second

balian2

Յ. Պալեան
Յունիս 28, 2015

Նիւ Եորք կը գտնուէի, այն օրերուն երբ ամերիկածին բայց հայախօս եւ հայագիր բացառիկ ընկերոջ մը հոգեհանգիստին ներկայ եղայ, որ ի վերայ ամենայնի «դոկտոր» էր, տիտղոսով չէր գինովցած եւ չէր ըսած որ «հայերէնը ռոմանդիկ լեզու է, բիզնեսի լեզու չէ», բայց չես գիտեր ինչ հրաշքով նախանձ շարժող «մաքրութեամբ» հայերէն կը խօսէր եւ կը գրէր:
Նոյն օրերուն գրասեղանիս վրայ դիզուեցան «հարիւրամեակի առիթով» գիրքեր: «Հարիւրամեակ»ը վաճառանիշի պէս բան մը դարձած էր եւ է: Այդ գիրքերը շարունակեցին գրգիռ տալ մտածումներուս: Գիրքերը անգլերէն էին: Գրական, թարգմանական, պատմավիպական: Հեղինակներու ազգանունները հայերէն էին: Փափաքելի է, որ մեր գրականութիւնը, պատմութիւնը ընդհանրապէս, ծանօթացուին օտար շրջանակներու, աշխարհի տարբեր լեզուներով, որպէսզի հայ գրականութիւնը ճառագայթում գտնէ: Այս աշխատանքը միշտ կատարուած է, տարբեր ժամանակներու մէջ, ոմանք կ’ըսեն՝ անբաւարար: Յիշենք Արշակ Չօպանեանի La Roseraie d’Armenie-ն, Ռուբէն Զարդարեանի «Ցայգալոյսի»ի թարգմանութիւնը, Luc Andre Marcel-ի թարգմանութիւնները, Արիս Սեւակի «Հայ Գողգոթան»ի անգլերէն թարգմանութիւնը, Սարգիս Կիրակոսեանի ճիգերը հայ գրողները արաբերէնի թարգմանելու, Մկրտիչ Մարկոսեանի անդուլ ճիգերը հայ գրականութիւնը թուրքին ներկայացնելու, «Փարանթէզ» հրատարակչատան լոյս ընծայած գիրքերու շարքը: Ծանօթացման, քարոզչական կամ պատմագիտութեան նպաստող աշխատանք:
Հայածնունդ անհատներու կողմէ կը մշակուի նաեւ օտարագիր-ինքնագիր գրականութիւն, տարբեր լեզուներով: Այդ գրականութեան ծաւալը մեծ է: Ան կրնայ նաեւ որակաւոր ըլլալ, կրնայ նաեւ անորակ ըլլալ: Օտարագիր գրական երկը գրողին անպայման հայկական բարենիշ չ’ապահովեր: Աւելին. օտարագիր հեղինակին հայածնունդ ըլլալու պարագան անցագիր չէ զայն հայ գրականութեան «սիթըզըն» դարձնելու համար:
Սակայն կամայ, ակամայ, կը կանգնինք հիմնական խնդրի մը առջեւ: Հայածնունդ մարդոց միտքի այդ արգասիքը ՈՐՈ՞Ւ կամ ՈՐՈ՞ՆՑ կը պատկանի: Հասցէ պէտք է ճշդել: Հայածնունդներ կան, որոնք անգլերէնով, արաբերէնով, ֆրանսերէնով, թրքերէնով, սպաներէնով, ռուսերէնով եւ թերեւս այլ լեզուներով ալ գրականութիւն կը մշակեն: (Շահան Շահնուրի ֆրանսերէն բանաստեղծութիւնները ֆրանսական գրականութեան կը պատկանին): Անոնց տաղանդի կամ հռչակի հարցը այլ է: Խնդիրը, որուն դիմաց կը կանգնինք, հետեւեալն է. ո՞ր ժողովուրդի գրականութեան հարստութեան ցանկին վրայ կ’արձանագրուի օտարագիր հայերու վաստակը: Նոյնը կարելի է ըսել հրեային, արաբին, սերպին եւ ուրիշներու համար: Կա՞յ սահմանագիծ մը, ըսելու համար, որ այս գիրքը մաս կը կազմէ ֆրանսական կամ չինական, թրքական կամ սպանական, ամերիկեան կամ ռուսական գրականութեան:
Ինչպէ՞ս եւ ինչո՞վ կը ճշդուի այդ սահմանագիծը:
Հայածնունդ օտարագիր գրողին հանդէպ մեր գնահատանքը կամ համակրանքը բաւարա՞ր են հայ մշակութային խանդավառութեան համար, ինչո՞ւ պէտք է խանդավառուիլ, օտարագիր հայ գրողին արգասիքը որո՞ւ կը պատկանի, եթէ հրաժարինք դատարկ սնապարծութենէ, քարոզչական անվաղորդայն թափառումներէ եւ անբովանդակ ինքնահաստատման վերաբերումներէ: Մի՞թէ անոնք մեր գետերուն պէս են, հայաշխարհէն կը բխին ուրիշներու հողերը ոռոգելու համար…
Պղատոն աշխարհի բոլոր լեզուներով թարգմանուած է, որակաւոր թարգմանութիւններով, կցուած ուսումնասիրութիւններով: Բայց ան կը պատկանի յոյներուն, նոյնիսկ երբ կ’ըսենք, թէ ան համամարդակային արժէք է:
Հայ կեանքի մէջ, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), կալուածներու սահմանագծում չկայ, կարենալ ըսելու համար, թէ ի՞նչ բան մեզի կը պատկանի, ինչ բան մեզի չի պատկանիր: Մերուելու ցանկութիւն ունեցող կամ արդէն մերուած համայնքներու վերաբերումները տիրութեան եւ գնահատումներու շփոթ ստեղծած են, ըստ պատկերի իւրեանց: Նոյն հարցականին առջեւ իրենք զիրենք կը գտնեն ֆրանսագիր դարձած չինացին կամ լիբանանցին, թրքերէն գրող հայը, ամերիկերէն գրող սպանացին: Շարքը կարելի երկարել:
Ի՞նչ է անցագիրը գրական երկին, որպէսզի այդ ստեղծագործութիւնը պատկանի այս կամ այն ժողովուրդին: Նի՞ւթը, լեզո՞ւն, հրատարակմա՞ն վայրը…
Հայածնունդ գրողը ֆրանսերէն բազմաթիւ մեծարժէք երկերու հեղինակ է, այդ պատճառով ալ դարձած է ֆրանսական ակադեմիայի անդամ: Որո՞ւ կամ որո՞նց կը պատկանի այդ հսկայ հարստութիւնը: Օրինակը եզակի չէ, եւ երեւոյթի գանահատումը պէտք է ընել հրաժարելով գաղթականի բացորոշ կամ թաքնուած սնապարծութեան կեր փնտռելէ, ընտանեկան կամ կողմնապաշտական փառաբանանքէ:
Օտար հեղինակներ հայկական նիւթով, ինչպէս սովորութիւն դարձած է ըսել՝ թեմայով՝ վէպեր գրած են, տարբեր լեզուներով, մեր մէջ մեծ հռչակի տիրացած են, երբեմն ալ իրենց լեզուի ժողովուրդին մէջ, թարգմանուած են հայերէնի եւ այլ լեզուներու, բայց անոնց մշակած գրականութիւնը մեր ինքնասիրութիւնը շոյելով հանդերձ, ծառայելով հանդերձ մեր ժողովուրդի ծանօթացման կամ քաղաքական դատին, հայ գրականութեան մաս չի կազմեր: Յաճախ այս տարբերութիւնը չենք տեսներ, եւ այս հաւկուրութիւնը կ’առաջնորդէ հոն, ուր հայ գրողին հայերէն երկը ըստ արժանւոյն չի գնահատուիր, իսկ օտարագիր հայ գրողին կը հագցնենք մարգարէի պարեգօտ, զայն կը դարձնենք սրբապատկեր (icone) եւ կը պտտցնենք քաղաքէ քաղաք, դռնէ դուռ: Այդ գնահատանքը սխալ մը չէ, եթէ մինչ այդ մոռցուած չըլլայ հայագիր գրողը, որ ի դէպ կրնայ նաեւ հայածնունդ չըլլալ, ինչպէս որ է պարագան հայերէն գրող պարսիկ բանաստեղծին:
Հայաստան եւ սփիւռք(ներ)՝ ուր միշտ ինքնութիւն փնտռող տարագիրներ ենք, եթէ չթաքնուինք դատարկ տարազներու ետին, ինքնահաստատման միտող այս հիւանդագին օտարամոլութիւնը, պղպջակային հպարտութեան մը հետամուտ, ոչ թէ կը նպաստէ մեր ինքնութեան ամրացման, այլ կը վնասէ, թերեւս անդառնալիօրէն: Այս վերաբերումը արժէքի թերագնահատում չէ, այլ ճշդումը մեզի պատկանածին եւ մեզի չպատկանածին: Կրկին կը յիշեմ, Լիբանան-Սուրիա սահմանին վրայ գտնուող Այնճար հայկական աւանի պարտէզին մէջ տարիներ առաջ ունեցած զրոյցս հայ գիւղացիին հետ, երբ իրեն հարց տուի, թէ՝ «ո՞ւր էր սահմանագիծը Սուրիոյ եւ Լիբանանի միջեւ», քանի որ ոչ փշաթել կար ոչ ալ զինուոր: Աւանը կռնակը տուած էր լերան: Գիւղացին մեծ իմաստութեամբ պատասխանեց. «Երբ անձրեւ գայ եւ այս կողմ հոսի կ’ըլլայ Լիբանան, երբ միւս կողմ երթայ կ’ըլլայ Սուրիա»: Այս պարզ եւ անվիճելի ողջմիտ իմաստութիւնը ինչո՞ւ չենք փոխադրեր մեր գնահատումներուն մէջ, առանց սխալ դատումի հետեւանք այլամերժութեան նզովքէն սարսափելու, խրելու մեր դատումները առաջնորդելու քաղաքականութեամբ այլասերման:
Հարիւրամեակ էր: Նահատակ հայ գրողներու երկեր թարգմանուած են: Հատոր մը կայ սեղանիս վրայ՝ անգլերէն, սփիւռքի մտաւորականի աշխատանք: Հատոր մըն ալ կայ հայրենի մտաւորականի աշխատանք՝ ռուսերէն, հայերէն բնագիրներու կողքին: Այս ծանօթացում է, քարոզչութիւն է, լաւ է:
Ֆրանսերէն, անգլերէն, ռուսերէն, պարսկերէն եւ այլ լեզուով գրուած հայածնունդ գրողին երկը, իր անցագրով, կը պատկանի լեզուին տէր ժողովուրդին: Մեզի բաժին կը մնայ պղպջակային սնափառութիւնը՝ որ կը գոհանայ մակագրութեամբ:
Երբեմն հրավառութիւնները մոռնալով պէտք է դիտել մերկ իրականութիւնը, ինչպէս կ’ըսէր Լեւոն Շանթի հերոսներէն մին:
Եթէ հզօր ըլլային մեր ազգային գիտակցութիւնը եւ զայն սնուցող ազգային գաղափարախօսութիւնը, առողջ մնացած կ’ըլլար մեր ջոկելու իմաստութիւնը:
Պէտք է կարդալ Պղատոնի նկարագրած քարայրի ստուերներու պատմութիւնը, զորս իրականութիւն կը համարէին մինչեւ որ քարայրէն դուրս լոյսին գային…

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles