Հայոց Ցեղասպանութենէն Վերապրած Բժիշկ Համբար Քէլիքեան (Համբարձում Քէքլիքեան)

Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան Մոնրէալ Բժիշկ Համբար Քելիքեան (Համբարձում Քէքլիքեան) ծնած է Հաճըն, 17 Յունուար 1899-ին: 1915-ին, Հայկական Ցեղասպանութեան առաջին շրջանին, Համբարին ծնողքը կը տարագրուի եւ ի վերջոյ կը հասնի Հալէպ: Տարագրութեան օրերուն, Համբարին երեք քոյրերը կը սպաննուին թուրքերու ձեռքով: Պատանի Համբարը յաջողած է փախուստ տալ թրքական հետապնդումներէն, չէ միացած ծնողքին եւ հասած է Պոլիս ու անկէ ճամբայ ելած է դէպի Միացեալ Նահանգներ: Ան Նոր Աշխարհ կը հասնի 1920-ին, գրպանը ունենալով միայն երկու տոլար եւ հետը ունենալով իր անունը կրող պզտիկ գորգ մը: Երիտասարդ Համբար Շիքակօ հասնելէ ետք աշխատած է երկրագործի մը քով: Իր աշխատասիրութիւնը եւ նուիրուածութիւն մղած է երկրագործը, որ հոգատար վերաբերմունք ունենայ իրեն հանդէպ: Երկրագործը վիճակահանութենէն իր շահած նիւթական պարգեւը կը նուիրէ գաղթական Համբարին, որպէսզի կարենայ երկրորդական դպրոց երթալ եւ ուսանիլ: Ան դպրոցի լուացարանին եւ ճաշարանին մէջ աշխատած է, հոգալու համար իր ապրուստը: Համբար մանկութենէն հրապուրուած է բժիշկ հօրեղբօրմով եւ երազած է ապագային դառնալ բժիշկ: Հօրեղբայրը 1915-էն առաջ ծառայած է Հաճընի թրքական զօրաբաժնին մէջ, իբրեւ բժիշկ: Քոլէճի մէջ ուսանելէ ետք, կ'իրականայ Համբարին մանկութեան երազը. ան կ'ուսանի Շիքակոյի համլսարանի եւ Rush Medical College-ի մէջ, շնորհիւ համալսարանի տնօրէն Harry Pratt Judson-ի տրամադրած կրթաթոշակին: Համբար բժիշկ կը վկայուի Cook County Hospital-էն եւ 1929-ին կը նշանակուի օգնա-կան բժիշկ Ֆիլիփ Քրէօշրրի, որ կ'աշխատէր ոսկրաբուժ բժիշկ Ճոն Մըրֆիի հետ: Բժիշկ Համբար Քէլիքեան կը մասնագիտանայ ոսկրաբուժութեան եւ ոսկրային հիւանդութիւններու վիրահատութեան մէջ: Ան Բ. Աշխարհամարտին ծառայած է Ամերիկեան բանակին մէջ, իբրեւ վիրաբուժ բժիշկ եւ մասնագէտ ոսկրային կոտրուածքներու եւ վնասուածքներու: Այդ տարիներուն, ան կատարած է ոսկրային հազարաւոր վիրահատումներ: Պատերազմի աւարտին, վերադարձած է Շիքակօ եւ սկսած է աշխատիլ իբրեւ ոսկրաբուժ Wesley Hospital հիւանդանոցին մէջ: Ան շուտով կը դառնայ նշանաւոր ոսկրաբուժ մը, մասնաւորաբար վնասուած ոտքի, ձեռքի եւ բազուկի վիրահատումներու եւ վերակառուցողական գործողութիւններու: Բժիշկ Համբար Քէլիքեան կը դարմանէ շատ մը ամերիկացի անձնաւորութիւններ: Նշանակալից կ'ըլլայ Ա․Մ․Ն․ Ծերասկոյտի ապագայ ծերակուտական Պոպ Տոլի բուժումը: Բ. Աշխարհամարտի օրերուն, Պոպ Տոլ Իտալիոյ մէջ ծանրօրէն կը վիրաւորուի: Կը ջարդուի անոր ամբողջ ձախ ուսը և կը կորսնցնէ ձախ թեւին շարժունակութիւնը։ Հիւսիսային Իտալիոյ ռազմագծի հիւանդանոցներէն մէկուն բժիշկները անյոյս կը յայտարարեն անոր պարագան։ Կ'առաջարկուի անդամահատել ձախ ուսը եւ ամբողջ ձախ թեւը, սակայն ան կը մերժէ: Ամերիկա վերադառնալէ ետք, ան ամերիկեան զինուժի թիւ 297 հիւանդանոցին մէջ պատահմամբ դէմ յանդիման կու գայ իր փրկչին՝ բժիշկ Համբար Քէլիքեանին, որ կը յաջողի իր հմտութեամբ վերականգնել անոր փշրուած ուսը: Ծերակուտական Տոլ այնուհետեւ կրցած է մասամբ մը գործածել իր ձախ բազուկը: Բժիշկ Համբար Քէլիքեան այս արդիւնքին հասած 1943-1953 իր կատարած եօթը վերականգնումային գործողութիւններով՝ կատարելով ոսկրային եւ մկանային պատուաստումներ հիւանդին ուսին, բազուկին եւ ձեռքին: Իբրեւ արդիւնք այս խրդին եւ երկարաշունչ վերականգնողական գործողութիւններուն, Տոլ մասամբ մը կը վերագտնէ իր բազուկի շարժումները: Ան կը դառնայ բժիշկ Համբար Քէլիքեանի շատ մտերիմ բարեկամը եւ անոր ընդմէջէն՝ ամբողջ ամերիկահայութեան եւ Հայ Դատին: Բժիշկ Համբար Քէլիքեան մերժած է նիւթական վարձատրութիւն ստանալ այս երիտասարդ ամերիկացի վեթերանէն: Ան նաեւ նոյն կեցուածքը որդեգրած է բոլոր ամերիկացի վեթերան զինուորականներէն, որոնք իրեն դիմած են ոսկրային վնասուածքներու եւ կոտրուածքներու բուժումին համար: Ան այս մօտեցումը ունեցած է անոնց հանդէպ, ի յիշիտակ իր եղբօր՝ Սիրականին, որ սպաննուած էր Իտալիոյ մէջ, 1943-ին: Բժիշկ Համբար Քէլիքեան 70-ական եւ 80-ական տարիներուն գործակցած է ծերակուտական Պոպ Տոլի հետ, ի խնդիր Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման: Բժիշկ Համբար Քէլիքեան կը դառնայ ամբողջ Ամերիկայի համբաւաւոր ոսկրաբուժը: Ան իր հասուն տարիքին՝ 80 տարեկանին, կատարած է շաբաթական տասը ոսկրային մեծ վերականգնողական գործողութիւններ: Ան մասնագիտացած է նաեւ ոսկրային ընդոծին անբնական երեւոյթներու հիւանդութիւններու եւ անոնց վերկանգնումային գործողութիւններու մէջ: Ան գրած է բժշկական երեք գիրքեր՝ ձեռքի, կրունկի եւ ոտքի վիրահատումներու մասին: Հրատարակած է 33 մասնագիտական յօդուածագրութիւններ: Ան հեղինակն է «Poetry and the Armenian image» հատորին, որուն համար աշխատած է տարիներ: Բժիշկ Քեքլիքեան կը վերլուծէ հայ բանաստեղծութիւնը՝ ներկայացնելով կարեւոր դէմքեր եւ անոնց քերթուածներէն որոշ նմոյշներ։ Ան սերտ յարաբերութիւն ունեցած է հայազգի բանաստեղծ եւ գրող Ուիլիըմ Սարոյեանին հետ եւ անկէ ստացած է որոշ ուղղութիւններ իր հայկական գրական ստեղծագործութեան համար: Բժիշկ Համբար Քէլիքեան հաւատարիմ մնացած է իր արմատներու ուղիին: Պահած է սերտ յարաբերութիւն հայկական շրջապատին հետ: Ան մերժած է վարձատրութիւն ստանալ բոլոր հայ հիւանդներէն: Ջատագովը հանդիսացած է Հայ Դատին: Ան Գարեգին Բ. Կաթողիկոս Սարգիսեանի ձեռամբ Նիւ Եորքի մէջ պարգեւատրուած է «Կիլիկեան Իշխան» շքանշանով։ Ան ամերիկեան բանակին մէջ երկար տարիներ ծառայած է. իր ծառայութիւններուն իբրեւ երախտագիտութիւն՝ նախագահ Հերի Թրուման զինք պատուած շքանշանով մը: Իր աշակերտներէն եղած է լիբանանցի բժիշկ վիրաբուժ՝ Էմիլ Ռիաշին, որ 1966-ին զինք Պէյրութ հրաւիրած է: Այս այցելութեան ընթացքին, բժիշկ Համբար Քէլիքեան պարգեւատրուած է Լիբանասնի նախագահ Շարլ Հըլուի կողմէ, «Order of the National Cedars of Lebanon» շքանշանով: Բժիշկ Համբար Քէլիքեան ամուսնացած է Ովսաննա Քիւփելեանի հետ եւ ունեցած է զաւակ մը՝ Արմէն եւ երկու աղջիկներ՝ Ալիս եւ Վերժինիա: Արմէն եղած է հանրածանօթ վիրաբուժ եւ հայ իրականութեան մէջ բարեգործ անձնաւորութիւն, յատկապէս Հայաստանին: Երեւանի հիւանդանոցներէն մէկուն վիրաբուժական գործողութիւններու սենեակներէն մէկը կոչուած է իր անունով: Բժիշկ Համբար Քէլիքեան մահացած է 94 տարեկանին, 24 Յուլիս 1983-ին, Շիքակոյի մէջ: Բժիշկ Արմէն Քէլիքեան իր հօրը մահուան առիթով արտասանած է իր սրտի խօսքը եւ վեր առած է անոր արժանիքները: Աղբիւրներ 1.Wikipedia, the free encyclopedia, Dr. Hampar Kelikian. Armeniapedia, Dr. Hampar Kelikian. 3. Apigian, Charlene, Dr. Hampar Kelikian, Remarkable Armenians, Jannuary 20, 2020. 4. Breu, Giovanna, "Dr. Hampar Kelikian Is a Dear and Glorious Surgeon and, at 80, Still Among the Best", People Magazine, October 8, 1979. ‘The unparalleled champion’: Bob Dole’s forgotten fight to get Washington to recognize the Armenian genocide. Արմենեան, Կարօ, Ոչ եւս է հայ ժողովուրդի մեծ բարեկամ, Ա․Մ․Ն․-ի կողմէ Հայոց Ցեղասպանութեան ճանաչման դատի առաջամարտիկ, պատերազմի հերոս՝ ծերակուտական Ռապըրթ Տոլ, «Հորիզոն» շաբաթաթեր, 6 դեկտեմբեր 2021: Տէր Խաչատուրեան, Արտաշէս, Հայ Գիրքի Մատենագիտական Գործեր, Տոքթ. Համբարձում Քեքլիքեան, «Poetry and the Armenian image», Part II, Ararat (N. Y. ), Vol. II, No 4 (Autumn 1961).

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Հայոց Ցեղասպանութենէն Վերապրած Բժիշկ Համբար Քէլիքեան (Համբարձում Քէքլիքեան)

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Բնապահպանական Խոստումներ․․․Կենսաբազմազանական Հակասութիւններ՝ ՔՈՓ-17

Երկար Ապրի Փաշինեանին «Ժողովրդավարութիւնը». Բանտերը Կը Լեցուին Դիմատետրեան Քննադատներով

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է