Հայկական Ցեղասպանութենէն Վերապրող Բժիշկ Աւետիս Ճէպէճեան

Համադրեց՝ Բժիշկ Կարպիս Հարպոյեան Մոնրէալ, 22 Փետրուար 2023 Բժիշկ Աւետիս Ճէպէճեան զաւակն է Այնթապի երեւելիներէն՝ Յովհաննէս Ճէպէճեանի, հայրը՝ բժիշկ Ռոպէրթ Ճէպէճեանի ու մեծ հայրը՝ Դոկտոր Հրայր Ճէպէճեանի: Ծնած է Այնթապ, 1876-ին: Վկայուած է Պէյրութի Ամերիկեան համալսարանի բժշկական դպրոցէն, 1903-ին: Որոշ ատեն Ուրֆայի մէջ ծառայելէ ետք, աշխատանքը շարունակած է Այնթապի Ամերիկեան հիւանդանոցին մէջ։ Մասնագիտանալու եւ յաւելեալ փորձառութիւն ձեռք ձգելու համար, ծառայած է նաեւ Գերմանիոյ եւ Զուիցերիոյ մէջ։ Ծառայած է օսմանեան բանակին մէջ իբրեւ սպայ բժշկապետ, ղրկուած է տարբեր ճակատներ: Շուրջ 30 հազար հայերու սպանութեան պատճառ դարձած Ատանայի ջարդերուն օրերուն, 1909-ին, իր կինը առաջին զաւկին յղի եղած է: Ճեպեճեան որոշած է վերադառնալ իր ծննդավայրը` Այնթապ, որովհետեւ Օսմանիէի ճամբուն վրայ իր աներոջ սպանութենէն ետք, կացութիւնը իրեն համար սկսած է անտանելի դառնալ: 1914-1919, ան գործած է պարտականութեան եւ պատասխանատուութեան գիտակցութեամբ եւ զինուորականի ու բժիշկի բարոյականութեամբ: Աշխատած է թրքական հիւանդատար նաւու մը վրայ, ուր դարմանած է մալարիայէ վարակուած հազարաւոր բանակայիններ: Ան գրած է իր օրագրութիւնը, որ կը սկսի 3 նոյեմբեր 1914-ին եւ կը վերջանայ դեկտեմբեր 1919-ին: Ան գրած է հայատառ թրքերէնով: Գիրքը հրատարակուած է Պէյրութ, 1986-ին, հայերէն լեզուով, Վիոլէթ Ճէպէճեան Գրադարանին կողմէ: Անոր յուշերը այլազան են: Ան գեղեցկօրէն նկարագրած է Արեւմտահայաստանի տարբեր քաղաքները: Յուշերը լեցուն են յուզումով, ցաւով, կարօտով, վախով ու ողբերգութեամբ։ Նկարագրած է Հայոց տեղահանութիւնը, տառապանքը, ջարդերը, այլ՝ խօսքով Ցեղասպանութիւնը: Նկարագրած է ցաւալի տեսարաններ՝ ամէն կողմ գանկեր, ոտքեր եւ ոսկորներ, այլանդակուած մարմիններ: Ականատես եղած է հայկական պարպուած գիւղերու եւ հազարաւոր հայ գաղթականներու վիճակուած տաժանելի պայմաններուն: Հանդիպած է հայու բեկորներու՝ Տիգրանակերտի տարածուն հովիտին մէջ, տեսած է սիրտ ճմլող պատկերներ: Ապրած է պատերազմի տգեղութիւններն ու արհաւիրքը: Ան նկարագրած է հայուն անսահման վիշտը, որուն պատճառով, երբեմն իր օրագիրը չէ կրցած ամբողջացնել: Ան գրած է. «12 000 գաղթականներ անցան Մարաշի քովէն. անգութ, անհամար տեսարաններ ու նկարագրութիւններ. այդ պատճառով ալ սիրտ չունեցայ օրագիրս շարունակելու: Խապուզէ հայկական գիւղը՝ ամբողջովին պարպուած… մնացած էին հինգ ընտանիքներ միայն, որոնց այցելեցի։ Երկրորդ հանգրուանը եղաւ Կլուշկերտ անուն հայկական ուրիշ գիւղ մը։ Այս կողմերը հարիւրաւոր նման հայկական գիւղեր կան, բոլորը դատարկ, բնակչութիւնը տեղահան։ Կլուշկերտէն ելլելով, հասանք Բալուէն մէկ ու կէս ժամ հեռաւորութեան վրայ Խօշմաթ հայկական գիւղը, ուր սկսանք հաստատուիլ։ Երեք հարիւր տուն գիւղին մէջ մնացած էին չորս կամ հինգ ընտանիքներ։ Քիւրտ տարագիրներ փլած էին բոլոր տուները»: Բժիշկ Աւետիս Ճէպէճեան Ա. Աշխարհամարտին արձանագրուած բազմաթիւ վիրաւորները դարմանելուն ժամանակ լսած է, որ իր ազգականները սպաննուած են: Իր եղբայրը` Գրիգորը Սուրիա աքսորուած է եւ պատերազմէն ետք անկարող եղած է վերադառնալ: Աւետիս հետեւած է իր հարազատներու գողթոթային ու ապրած է անոնց ողբեր-գութիւնները: Ան իմանալով իր աներձագին՝ վերապատուելի Տիգրան Գունտագ-ճեանին վախճանումը, իր քրոջը՝ Նոյեմիին սուրիական անապատ քշուած ըլլալը ու անոր երկու զաւակներուն՝ Գէորգին ու Կարապետին մահը, շատ տխրած է ու մատնուած է հոգեկան փլուզումի: Ան սիրած է բնութիւնը եւ անոր գեղեցկութիւնը։ Հիացումով գրած է Արարատ լերան մասին՝ «Մասիսն ու Արարատը եզակի հմայիչ տեսարան մը կը գոյացնեն։ Շատ հաճելի զգացումներու տուն կու տան ինձ մօտ։ Աննման, շքեղ ու օգոստափառ լեռ մըն է Արարատը»: Զինադադարէն ետք, ազատ արձակուած է թրքական բանակէն: Ազատ արձակման գիշերը չէ կրցած քնանալ: Սկսած է իր տուն դարձի երկար ճամբորդութիւնը: Ան քալած է մինակ, իր ընտանիքին կարօտով, ու հայ ժողովուրդի ապրած ողբերգուեամբ ու ցաւով: Ան 40 օր քալած է ու հասած է Վան, որ արժանացած է իր նկարագրութեան. «Լիճը, Վարագայ եւ Սիփան լեռներով, շատ հաճելի տեսարան մը կը հայթայթէ»: Ան շարունակած է իր ճամբան, անցնելով դատարկուած Պայազիտէն, Գարա Քիլիսայէն եւ Ճելիքեանէն: Վերջապէս հասած է Տրապիզոն, որմէ ետք ծովու ճամբով անցած է Պոլիս, եւ ի վերջոյ երկաթուղիով՝ Հալէպ։ Հոն, բժիշկ Ֆիլիփ Յովնանեանի հետ հաստատած է դարմանատուն մը: Դարմանած է Ցեղասպանութենէն ճողոպրած հազարաւոր հայ հիւանդներ: Հալէպի մէջ ունեցած է ազգային հասարակական եւ եկեղեցական աշխուժ գործունէութիւն, եղած է հալէպահայ գաղութը կազմակերպող կարեւոր անձնաւո-րութիւններէն մէկը: Բժիշկ Աւետիս Ճէպէճեան մահացած է Հալէպ, 1952-ին: Աղբիւրներ. 1. Հարպոյեան, բժիշկ Կարպիս, Բժիշկ Աւետիս Ճեպեճեան, Հայ բժիշկներուն, ատամնաբուժներուն եւ դեղագործներուն ոդիսականը Հայկական Ցեղասպանութեան ընթացքին, Մոնթրէալ, 2018: 2. Ճէպէճեան, Դոկտ. Հրայր, Տուն դարձի Երկար Ճամբան…, Գեղարդ, 22 յունուար, 2015: 3. Ճէպէճեան, Դոկտ. Հրայր, Փորձենք խաղաղութիւն ընտրել, Գեղարդ, Թորոնթոօ 12 յունուար 2019

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է

Հայկական Ցեղասպանութենէն Վերապրող Բժիշկ Աւետիս Ճէպէճեան

This story is FREE for you...

Leave a Reply

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

This story is FREE for you...

Leave a Reply

Նմանատիպ Յօդուածներ

Երկար Ապրի Փաշինեանին «Ժողովրդավարութիւնը». Բանտերը Կը Լեցուին Դիմատետրեան Քննադատներով

Ապրուած Օրեր. Ը.- Աղեքսանդրիոյ Փոքր Հայաշխարհը

ԽՈՐԷՆ ԱՐՔ. ՏՈՂՐԱՄԱՃԵԱՆ՝ ՆԻՒ ՊՐԻԹԸՆԻ ՍՈՒՐԲ ՍՏԵՓԱՆՈՍ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ ՆՈՐ ՀՈՎԻՒ

Աղքատ… Մեծահարուստը, Կամ Վիթխարի ՄԵԾը՝ «Փեփէ» Մուխիքա

Ցեղասպանութեան Ընկերներ. Գերմանիան Ողջակիզումէն Ոչի՞նչ Սորված է