ՀԱՅԵՐԸ ՀԱՄԱՅԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ

0 0
Read Time:3 Minute, 6 Second
Համայի-ջրանցքներ-նաաուիր
Համայի-ջրանցքներ-նաաուիր

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ

Յատուկ «Հայրենիք»ին համար պատրաստուած, յօդուածագիր՝ Աւօ Գաթրճեանի այս ուսումնասիրութիւնները կը ներկայացնեն Սուրիահայ զանազան գաղթօճախներ եւ անոնց ետին գտնուող հարուստ պատմական անցեալը:
Նաեւ, շաբաթներու վրայ երկարող «Հայերը Սուրիոյ Պատնութեան Մէջ» յօդուածաշարքը կ՛ընդգրկէ կարգ մը անտիպ նկարներ, որոնք կը պատկանին յօդուածագրին, որ սոյն ուսումնասիրութեան համար օգտագործած է Սուրիոյ տարածքին մեր շրջաքայութեան ընթացքին հետազօտական, ականատեսի եւ ականջալուրի ու մանաւանդ անձնական գրադարանի արխիւներ, նաեւ Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի արխիւային նիւթեր եւ այլ հրատարակութիւններ:
Համա (արաբերէն՝ حماة), աշխարհի ամէնէն հին քաղաքներէն մէկը եղած է: Իր պատմական անունով Ամաթ կամ Եմաթ, որուն բնակչութիւնը Քանանու մէկ ցեղին կը պատկանէր, անյիշատակ դարեր առաջ եւ ըստ Ս. Գրոց, եմաթացի կամ մաթացի կը կոչուէր (Ծն 1.18):%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1-2
Համա, Հոմսէն 46 քիլոմթեր հիւսիս, Որոնդէսի ափին, արամէական հին քաղաք է, ուր կազմաւորուած է Համաթի թագաւորութիւնը: Հոն բնակութիւն հաստատած են նաեւ ամովրացիներ, հիթիթներ եւ միտանիներ: Ասորեստանի Սաղմանասար Գ. թագաւոր 854-ին նուաճեց Համաթի թագաւորութիւնը: Հետագային համացիք, Դամասկոսի արամէացիներուն հետ դաշնակցելով պայքարեցան Ասորեստանի դէմ: Սելեւկեան կայսրութեան ժամանակ քաղաքը Էփիփանիա կոչուեցաւ, իսկ հռոմէական տիրապետութեան ժամանակ վերակոչուեցաւ իր հին անունով:
Արաբներ 639-ին, Ապու Ուպէյտա իպն Ժարրահի հրամանատարութեան տակ գրաւեցին Համան: Հետագային հոն տիրապետութիւն հաստատեցին համտանիները, էյուպեանները, մեմլուքները եւ օսմանցիները:
Համայի հնութեան շարքին, աչքի զարնող կարեւորութիւն ունի անոր միջնաբերդը, որ կառուցուած է ժամանակի ճաշակով եւ իրենց պէտքին համաձայն:
Որոնդէս գետը երկուքի կը կիսէ քաղաքը, ճիշդ պորտէն անցնելով. այս շրջաններու համար աստուածային օրհնաբեր գետն է այս, որուն ջուրերը կենդանութիւն կու տան պարտէզներու եւ ընդարձակ արտերու, առաւօտէն ոռոգելով զանոնք յարաճուն անցքի միջոցին:
Համա նշանաւոր է Որոնդէսի ափերուն գտնուող իր ջրանցքներներով (նաաուրա): Տասնեօթը նաաուրաներէն ոմանք կառուցուած են բիւզանդացիներուն ժամանակ, ոմանք ալ մեմլուքներուն ժամանակ: Նշանաւոր է նաեւ քաղաքին Մեծ մզկիթը` երկու մինարէներով:
Ժողովուրդը Որոնդէսի ջուրը կը գործածէ որպէս ըմպելի ջուր, օդը մաքուր է:
Համան կաթի, մածունի, պանիրի եւ իւղի քաղաքն է, մանաւանդ իր արտադրած իւղը համբաւ շահած է ամբողջ Սուրիոյ եւ մերձակայ երկիրներու մէջ: Մեծ քանակութեամբ իւղ ու պանիր կ’արտածէ մերձակայ երկիրներ:%d5%b0%d5%a1%d5%b4%d5%a1-%d5%ba%d5%a1%d5%b5%d5%a9%d5%b8%d6%82%d5%b4
Հայոց ցեղասպանութեան ժամանակաշրջանին ու յաջորդող տարիներուն Համայի մէջ գոյութիւն ունեցած է փոքրաթիւ Հայ համայնք մը:
Մեծ եղեռնի ընթացքին բազմաթիւ են այն դէպքերը, երբ արաբ պաշտօնեաները, ստանալով թրքական կառավարութեան հրամանը՝ ոչնչացնել իրենց ենթակայ տարածքով կամ այնտեղ գտնուող հայ գաղթականներուն, հրաժարած են կատարել այդ անմարդկային կարգադրութիւնները:
Այստեղ երախտագիտութեամբ պէտք է նշել արաբական կրօնական գործիչ Ապտուլլահ Մուսան, որ Համայի մէջ չորս ամսուան ընթացքին տուներ կառուցած է հայ որբ երեխաներու համար՝ անոնց ապահովելով սնունդով եւ հագուստով:
Զանազան արխիւներ մեզի ցոյց կու տան, թէ հոն գոյութիւն ունեցած է ազգային վարժարան: Տէր Գուրգէն քահանայ Թաշճեան քահանայագործած է Համայի մէջ երկու պաշտօններով՝ քահանայ եւ ուսուցիչ: Տէր Գուրգէն հովուական, կրթական եւ վարչական փորձառութեամբ բաւական օգտակար ծառայութիւն մատուցած է Համայի հայ գաղութին ու տեղւոյն Ազգային վարժարանին:
Ըստ Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգ. Առաջնորդարանի արխիւներու Համայի թղթածրարին, 1928-ի սկզբնաւորութեան, Համայի մէջ քահանայագործած է Տէր Խորէն քահանայ Կէօքճեանը:

Տէր Գուրգէն քահանայ Թաշճեան
Տէր Գուրգէն քահանայ Թաշճեան

Միւս կողմէ, Տէր Եզնիկ քահանայ Տէր Յակոբեան (1885-1974) ինքն ալ իր կարգին տասը տարի քահանայագործած է Համայի, Սալմիէի ու Մուշաշէնի հայ փոքրաթիւ գաղութներուն: Ինչպէս Համայի այդպէս ալ վերոնշեալ շրջաններու մէջ գտնուող սրահները օրին վերածուած են համեստ եկեղեցիներու, որպէսզի կարելի ըլլայ հոն պատարագել ու հոգեւոր սնունդ ջամբել այս գաղութներու հայ հաւատացեալներուն:
Ժողովուրդը գրեթէ միատարր եղած է, 10 սեպտեմբեր 1953-ի տուեալներով շատ քիչ թիւով հայեր եղած են հոն. նկատառելի է տեղացի քրիստոնեաներու քանակը, բայց իբրեւ որակ աննշան կը մնան քաղաքի բնակչութեան հետ:
Համայի փոքրաթիւ հայ համայնքը ըլլալով արհեստաւորներ եւ զբաղած միայն աշխատանքով, հետեւաբար ընդհանրապէս չեն ունեցած միութենական կազմակերպութիւն կամ աշխատանք: Անոնք ապրած են անջատաբար եւ ունեցած ներանձնական կեանք, եթէ նոյնիսկ նպատակ ունեցած են հաաւաքական գործի մը ձեռնարկել, ձախողած են, այդ պատճառով ալ նախընտրած են ներկայ դրութեամբ շարունակել իրենց աշխատանքը, ի խնդիր ընտանիքի ապրուստին:
Նշենք, թէ 1980ականներէն ետք Համայի մէջ գոյութիւն ունէր հազիւ քանի մը հայ ընտանիք, յետագային անոնք ալ հեռացան քաղաքէն:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles