ՀԱՅԵՐԸ ԱՐԱՄՈՅԻ ՊԱՏՄՈՒԹԵԱՆ ՄԷՋ 

0 0
Read Time:4 Minute, 24 Second

Արամօ

ԱՒՕ ԳԱԹՐՃԵԱՆ  

 

Յատուկ «Հայրենիք»ին համար պատրաստուած, յօդուածագիր՝ Աւօ Գաթրճեանի այս ուսումնասիրութիւնները կը ներկայացնեն Սուրիահայ զանազան գաղթօճախներ եւ անոնց ետին գտնուող հարուստ պատմական անցեալը:
Նաեւ, շաբաթներու վրայ երկարող «Հայերը Սուրիոյ Պատնութեան Մէջ» յօդուածաշարքը կ՛ընդգրկէ կարգ մը անտիպ նկարներ, որոնք կը պատկանին յօդուածագրին, որ սոյն ուսումնասիրութեան համար օգտագործած է Սուրիոյ տարածքին մեր շրջաքայութեան ընթացքին հետազօտական, ականատեսի եւ ականջալուրի ու մանաւանդ անձնական գրադարանի արխիւներ, նաեւ Բերիոյ Հայոց Թեմի Ազգային Առաջնորդարանի արխիւային նիւթեր եւ այլ հրատարակութիւններ:

ԱՐԱՄՕ (Արամին, արաբերէն՝ عرامو) գիւղը Լաթաքիոյ նահանգի հայաբնակ բնակավայրերէն եղած է, կը գտնուի Լաթաքիոյ արեւելքը` Տէրիւս լերան վրայ, Ղնեմիէի արեւելեան կողմը: Օդը եւ ջուրը առողջարար են: Կիլիկիոյ թագաւորութեան ժամանակաշրջանէն՝ 12-րդ դարէն հայաբնակ գիւղ եղած է: Բացառիկ դիրք գրաւած է իր եկեղեցիներով ու ուխտավայրերով: 17-րդ դարուն, Արամօ Ռուսիոյ կայսրութեան Հալէպի հիւպատոսներու ամառանոց եղած է: 20-րդ դարու սկիզբը ունեցած է մօտ 50 տուն հայ բնակիչ, որոնք զբաղուած են երկրագործութեամբ եւ անասնապահութեամբ: Գիւղի փոքրաթիւ հայ համայնքը կը ղեկավարուէր թաղային խորհորդին կողմէ:  Ժողովուրդը ընդհանուր առմամբ բարեպաշտ եւ եկեղեցասէր եղած է: Երբեք տեղի չեն տուած օտարադաւան մարդորսներու: Զիրար սիրած եւ տասնեակ տարիներ է ի վեր դատ մը չեն ունեցած: Շրջանը հասութաբեր է, արմտիք, խնձոր, ծխախոտ, մեղր, ձէթ եւ ամէն տեսակի միրգերով: Անտառային ահագին ծառեր եւ վայրի ձիթենիներով հարուստ շրջան է: Արամոյի ժողովուրդը արհեստագործ եղած է: Այդ տարածաշրջանին մէջ անոնք միակ վարպետ որմնադիրներն ու երկաթագործները եղած են: Բնակիչները կը խօսին Արամոյի բարբառով, յետագային սկսած են խօսիլ արաբերէն, եւ արաբախառն հայերէն մը, զոր իրենք միայն կը հասկնան: Նախապէս ամռան եղանակին գիւղի երեխաներուն կը դասաւանդուէր հայերէն:

Ստորեւ կու տանք Արամօ գիւղի հայերէնէն օրինակ մը.-

Եա միր տուտա իլ կուս / Հայր մեր որ յերկինս ես յերկէյնրաւ սաուրբ ըննու քու անաւնա / սուրբ եղիցի անուն քո

Եա Աստուած զիմ պռունկուն / Տէր եթէ զշրթունս կա բուց ու զիմ բերունա / իմ բանաս, բերան իմ նաղմի քու զորշհնութեէյնա: / երգեսցէ զորհնութիւնս քո:

Կու եաքնէյնք ի մի Աստուած / Հաւատամք ի մի Աստուած ամինակալ տուտ իլ խլզեց զերկէյնքա ու զգէտէյնքա են: / ամենակալ, արարիչ երկնի եւ երկրի:

1947-ին արամոցիները գաղթած են գիւղէն եւ մեկնած Խորհրդային Հայաստան:  Արամոյի մէջ կը գործէ Ս. Ստեփանոս եկեղեցին, որ կառուցուած է 1310-ին, որուն մասին առաջին յիշատակութիւնը թուագրուած է 1864-ին, Լաթաքիոյ հոգեւոր տեսուչ Զաքարիա Վարդապետ Արամօ այցելած է եւ կարգ մը տեղեկութիւններ տուած է Ս. Ստեփանոս եկեղեցւոյ մասին: Եկեղեցին նորոգուած է 1903-ին: Վերակառուցուած է 1926-ին: 1958-ին, Ղեւոնդ Արք. Չէպէյեանի նախաձեռնութեամբ, ծրագրուած եւ վերանորոգուած է եկեղեցին (բարերարութեամբ` Արամոյի ազգայիններէն Իլիաս Հապիպ Ֆարահի): Վերանորոգուած եկեղեցւոյ օծումը տեղի ունեցած է Oգոստոս 16, 1958-ին, ձեռամբ` Ղեւոնդ Արք. Չէպէյեանի: Այնուհետեւ, ամէն տարի, Ս. Աստուածածնի Վերափոխման Տօնի նախատօնակին, ուխտագնացութիւն կը կազմակերպուէր դէպի Արամօ: Արամօ գիւղի հիւսիսային կողմը, բարձունքի մը վրայ, կը գտնուի Ս. Աստուածածին վիմափոր եկեղեցին, որ իբր ուխտատեղի կը ծառայէ: Ս. Աստուածածին եկեղեցին ունեցած է երեք խորաններ եւ հաւանաբար երկրաշարժի մը պատճառով քանդուած է: Գիւղին հիւսիսային կողմի լերան կողին վրայ Վանք անուանեալ կիսաժայրէ բաղկացած եկեղեցի մը մը կայ՝ Ս. Գէորգ անունով:

Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին
Սուրբ Աստուածածին եկեղեցին

Եկեղեցին ունեցած է մէկ խորան: Շատերը կը վկայեն, թէ երբ հոգեւոր պաշտօն կատարուի, եկեղեցիին հիւսիսային պատին վրայ ձիու մը վրայ հեծած Ս. Գէորգայ ստուերին շրջիլը տեսած են, որ կը տեւէ մինչեւ արարողութեանց վերջանալը: Տեղացիք Ս. Գէորգ եկեղեցին ընդունած են իբրեւ ուխտավայր: Նշենք, որ զոյգ եկեղեցիները՝ Ս. Աստուածածին եւ Ս. Գէորգ յիշուած են 1466-ին գրչագրուած Յայսմաւուրքի մը մէջ, որ գը գտնուի Հայաստանի Մատենադարանը:: Արամոյի հարաւ-արեւմտեան կողմը կը գտնուի Ս. Թովմաս (Թումա) վանք մը, որ հաւանաբար կառուցուած է 1348-ին: Ներկայիս կիսաքանդ է: Եկեղեցին ունի յատուկ ձեւ մը՝ բիւզանդական ձեւով խորանի եւ դասի տեղեր ունի: Գմբէթի ներքեւի կեդրոնի քարը յունական խաչ մը ունի:  Բացի աւագ դռնէն օժտուած է նաեւ ուրիշ դուռով մը, ատեանին սկիզբը, որուն վիմափոր քանդակները իւրայատուկ կը մնան: Եկեղեցւոյ աւագ դրան հարաւային շեմին հայերէն երկաթագիր արձանագրութիւններ կան, որոնք դժուար ընթեռնելի դարձած են: Եկեղեցին ունեցած է մէկ խորան: Շրջանի հայերու նօսրացումով, եկեղեցին օգտագործուած է տեղացիներու կողմէ: Յայտնենք, թէ Արամոյի մէջ կայ Դէոթորոս անունով կանգուն մատուռ մը: Արամոյի մէջ գոյութիւն ունեցած է երկսեռ վարժարան մը, որ կը հովանաւորուէր ՀԲԸՄ-ի կողմէ՝ տնօրէնը Տիգրան Աբգարեան: Դպրոցը գործած է մինչեւ 1958: Վերոնշեալ դպրոցին տեղ այսօր գոյութիւն ունի սրահ մը, զոր կը պատկանի Բերիոյ Թեմին:  Գիւղին աջ մուտքին կը գտնուի ազգային գերեզմանատունը, որուն տարածքն է 800-է 1000 մեթր քարակուսի: Այսօր գոյութիւն ունի նոր գերեզման մը Ս. Գէորգ եկեղեցի տանող ճամբու ձախ կողմը, հովիտին վրայ:  Ըստ 2004-ի պաշտօնական մարդահամարի տուեալներու գիւղի բնակչութիւնը կը կազմէր 490 մարդ: Սուրիոյ պատերազմի նախօրեակին Արամոյի մէջ գոյութիւն կը պահէր փոքրաթիւ հայ համայնք մը, որ վերը նշեցինք՝ ընդհանրապէս արաբախօս: Հայութիւնը համախմբուած էր հնադարեան Ս. Ստեփանոս եկեղեցւոյ շուրջ:

Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին

2011-ին սկիզբ առած Սուրիոյ պատերազմին պատճառով Արամոյի բնակիչներն ալ անապահով վիճակի ենթարկուեցան: Արամօ, յատկապէս 2013-ին, շուրջ մէկ ամիս զինեալ ահաբեկչական խմբաւորումներու հակակշռին տակ մնաց, այդ պատճառով ալ բնակչութիւնը դուրս եկաւ իր օճախէն, մինչեւ որ սուրիական բանակը ազատագրեց շրջանը եւ բնակիչները վերադարձան իրենց բնօրրանը:

Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ պատը
Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցւոյ պատը

Հետազօտական մեր աշխատանքէն ի յայտ կու գայ, որ այսօր Արամոյի մէջ կը գտնուի շուրջ 60 հայ ընտանիք: Այդ գերդաստաններեն կարելի է նշել. Տերուսները, Գազընճիները, Շաուիթոները, Ֆարահները (հայերէնով Յարութիւնեան կ’անուանեն իրենք զիրենք), Իպրահիմները եւ այլն: Այստեղ կարեւոր ընդգծում կ’ուզենք ընել, թէ արամոցիներու մականունները ամբողջութեամբ եթէ արաբերէն է, ապա անոնք կառչած իրենց ազգի արմատներուն, իրենց անունները առաւելաբար ընտրած են զուտ հայկական, ինչպէս՝ Տիգրան, Սուրէն, Ներսէս, Տիգրանուհի, Արմէն, Արամ եւ այլն:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles