ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՎԵՐԱՆԿԱԽԱՑՈՒՄԷՆ  ՔԱՌՈՐԴ ԴԱՐ ԱՆՑԱԾ Է.- ՀԱՅԱՍՏԱՆՆԵՐԸ, ԱՆԿԱԽՈՒԹԻՒՆԸ ԵՒ ՄԵՆՔ

0 0
Read Time:8 Minute, 37 Second

 

NIk

Յ. Պալեան

Հայաստանի վերանկախացումը, հակառակ մեծ կամ փոքր տագնապներու, իրողութիւն մըն է, որ ազգային հիմնական եւ հիմնարար արժէք է, ինչ որ ալ ըլլան շատերու կողմէ նշուած թերիները եւ բացասականութիւնները, որոնք կան, երեւակայական չեն:

Պէտք է քառորդ դար ետ երթալ դատելու եւ գնահատելու համար ներկան, պատկերացնել ահեղ երկրաշարժը իր գործած աւերով, խորհրդային համակարգի փլուզումը, որ երկիր մը եւ ժողովուրդ մը կը դնէր բազմաթիւ հարցականներով անակնկալի առջեւ:

Խարխափումներ եղան, դեռ պիտի ըլլան: Միամիտ չըլլանք: Բայց փաստական իրողութիւն է անկախ Հայաստանը: Այլ փաստական իրողութիւն է Հայաստանի բեկոր ազատագրուած Արցախը, որուն զօրավիգ է Հայաստանի պետութիւնը իր բանակով եւ ժողովուրդով, դիւանագիտական ճապկումները անգօսնելով:

Ազատագրուած Արցախը պատմական մեծ իրադարձութիւն է համայն հայութեան համար: Ոչ ոք այս իրողութիւնը անգիտանալու իրաւունք ունի: Բազմադարեան նահանջներէ եւ հայրենի աշխարհի տարածքներ կորսցնելէ ետք, Հայաստանի ամբողջացման ճամբուն վրայ խլուած հողերու եւ տարածքներու վերատիրացաւ մեր ժողովուրդը: Նուէր չստացաւ, Խաղաղական ովկիանոսի կղզի չէր, որոնց ժողովուրդներուն նուիրուեցաւ անկախութիւն եւ պետութիւն ունենալու իրաւունքը, ինչպէս կ’ըսուի, առանց մէկ փամփուշտ արձակելու:

Արշաւողներու, հորդաներու, կայսրութիւններու շփման կէտին վրայ գտնուող Հայաստանի բեկոր Արցախի ազատագրութիւնը իր հեռուի եւ մօտի զաւակներու արիւնով նուաճուեցաւ եւ այդ գինի վճարումը կը շարունակուի, ազգի գոյատեւման համար:

Հայոց պատմութիւնը կը շարունակէ փոթորկոտ մնալ: Փոթորիկի պահուն ոչ նաւապետ եւ ոչ նաւազ կը քնանան:

Հայաստանի՝ միշտ Արցախով՝ տիրութիւնը կարելի չէ հեռուէն դիտել: Հայաստանը հայրենիք է, նպարավաճառատուն կամ հիւրանոց չէ (յիշել Շաւարշ Միսաքեանը, որ արտագաղթի համար ընդվզումով ըսած էր, որ հայրենիքը պանդոկ չէր), զբօսաշրջային կամ բարեսիրական հասցէ ալ չէ: Անհատական կացութիւնները, խմբակային շահախնդրութիւնները, որոնք հայրենիքը կը գործածեն որպէս միջոց, ոչ հայրենասիրութիւն են եւ ոչ ալ հայրենատիրութիւն:

Հայոց հայրենիք կայ, փոքրացած, բայց անկախ, սեպհական, ուր ժողովուրդը հարազատութեամբ կրնայ հզօրանալ եւ տեւել: Այս ընելու համար անհրաժեշտ է ստեղծել վստահութեան մթնոլորտ երկրին մէջ, համագործակցութիւն՝ առանց հրէի եւ հեթանոսի տարբերութիւններու, եւ իրաւ արդարութեան դրութիւն: Այս էական նուաճումները մեր ժողովուրդը ինք պիտի ստեղծէ, անոնք չեն ներածուիր, հէքեաթի երկինքէն ինկած խնձոր չեն:

Կլոր թուականները պարզապէս «ֆէթիշ» են ամբոխ յուզելու կամ զուարճացնելու համար: Նոր գրուող պատմութեան մասին միշտ պէտք է խօսիլ՝ յանձնառութեան ալիք ստեղծելու համար, որ տարբեր որակ է բարեսիրական եւ զբօսաշրջային հայրենասիրութենէ: Եւ քանի որ հարկ է գրել եւ խօսիլ Հայաստանի վերանկախացման քսանհինգամեակին առիթով, առիթը պատեհ է խօսելու ոգեկոչելով տասնըվեց դարեր առաջ ապրած մեր պատմահայր Մովսէս Խորենացին, որուն Պատմութեան ընթերցումը մեզի կը խնայէ մերօրեայ բազմապիսի հակասութիւնները:

 

ԱՐՇԱԿԻ, ՎԱՂԱՐՇԱԿԻ ԵՒ ԽՈՐԵՆԱՑԻԻ «ՍԱՀՄԱՆՔ ՔԱՋԱՑ ԶԷՆՆ ԻՒՐԵԱՆՑ»Ը

 

Ժամանակակից Հայաստանը փոքրացած հայրենիք է, ճիշդ է: Բայց պէտք է երթալ դէպի մեր պատմութեան խորքը, հոն գտնելու համար քաղաքական իմաստութիւն: Հին էջերը չեն հինցած, անոնք ներկայի ուղեցոյց են, կրնան ըլլալ, եթէ այդ էջերը բանալու եւ լսելու ունակ ըլլանք: Պարթեւներու Արշակ թագաւորը իր եղբայր Վաղարշակը Հայաստանի թագաւոր կը կարգէր: Վաղարշակ կը դժգոհի, որ Հայաստանը փոքր է եւ Արշակ կ’ըսէ. «Սահմանք քաջաց զէնն իւրեանց»:

Ազրպէյճանական հերթական վերջին նախայարձակման օրերուն, սփիւռքներէն երիտասարդներ փութացած էին ճակատ: Երեւան, մտերիմ զրոյցի մը ընթացքին, այդ «սահմանք քաջաց զէնն իւրեանց»ի մասին լսեցի հաւատաւորէ մը: Դժբախտաբար, քաղաքակիրթ համարուող ժամանակակից ընկերութիւնը դեռ կը շարունակէ մնալ նախնական հոգեբանութեան եւ վիճակի մէջ, հակառակ որպէս շպար գործածուող բարձրագոչ եւ տպաւորիչ ճառերու, իրաւունք եւ արդարութիւն կը պաշտպանուին զէնքի ուժով: Հայաստանէն հազարաւորներ, առանց զօրակոչ սպասելու, փութացած էին սահման՝ ազգ պաշտպանելու համար:

Ժամանակակից հայուն «սահմանք քաջաց զէնն իւրեանց»ի մասին պէտք է խօսիլ: Ներկայ հանգրուանին հարկ է սահմանել «զէնն իւրեանց»ի բովանդակութիւնը եւ սահմանները:

Եթէ այսօր մեր ուժերը բաւարար չեն անմիջական պատերազմով վերականգնելու Հայաստանի ամբողջութիւնը, անոնք բաւարար պէտք է ըլլան հզօրութիւն ստեղծելու, մեր համրանքով եւ անոր մէկտեղումով, տնտեսութեամբ, կրթութեամբ եւ բանակով: Առանց առաջին երեքին, չորրորդը շնչահատ կ’ըլլայ:

Պէտք է խօսիլ համրանքի մասին, որ կ’ըլլայ հայրենիքի կեանքին մասնակից բնակչութեամբ: Արարատեան դաշտին մէջ կարելի չէ ջերմանալ Մոն Պլանի կամ Ափալաշեան լեռներու վրայ պլպլացող մոմի բոցով:

Միթէ՞ հարկ է կրկին յիշեցնել, որ Հայաստանի եւ Պելճիքայի տարածութիւնները հաւասար են: Երկրորդի բնակչութիւնը քառապատիկը կամ հնգապատիկն է առաջինի, 11,2 միլիոն: Լիբանանի տարածութիւնը Արցախէն նուազ է, երկուքն ալ լեռնային են: Առաջինը ունի աւելի քան չորս միլիոն բնակիչ:

Այս տուեալներէն մեկնելով, Հայաստան եւ Արցախ կրնան ունենալ շուրջ 15 միլիոն բնակիչ: Այդ 15 միլիոնը հզօրութեան պատուանդան է, զոր հարկ է (հարկ էր) ստեղծել: Անկախութեան յաջորդած քառորդ դարը համրանքով հզօրութիւն նուաճելու ժամանակաշրջան չեղաւ: Ընդհակառակն. զանգուածային արտագաղթ տեղի ունեցաւ եւ համեմի չափերով՝ հայրենադարձութիւն: Այս երկակի ձախողութեան պատճառը չի վերագրուիր արտաքին ուժերու, թշնամիներու: Հասցէն պէտք է ճշդել:

Ոչ մէկ տեղ, ինքնաքննադատութեան եւ ինքնադատապարտութեան քննարկումով չխօսեցանք այս բացասականութեան մասին, զայն շրջանցեցինք խիղճ հանդարտեցնող բարեսիրութեամբ, զգացական ճառերով, որոնց վրայ երկրին մէջ գումարուեցաւ ընչաքաղցութիւնը, ըսին՝ փտախտ (կոռուպցիա), կողոպուտ, դիրքի չարաշահում, պատճառ-պատրուակ ըլլալով հայրենալքման:

Ամպագոռգոռ խորհրդաժողներ չգումարուեցան այս էական հարցերով: Արտագաղթը կասեցնելու եւ հայրենադարձութիւնը իրականացնելու ոչ ռազմավարութիւն ոչ ալ մարտավարութիւն ունեցանք, Հայաստան եւ սփիւռքներ: Պատմութիւնը պիտի արձանագրէ հեռանկարի եւ ղեկավարումի բացակայութեան այս փաստը, որ ամբոխավարական ճառով չի պարտկուիր:

ՎԵՐԱՆԿԱԽԱՑԱԾ ԵՐԿՐԻ «ՍԱՀՄԱՆՔ»Ը ՀԶՕՐ ՏՆՏԵՍՈՒԹԻՒՆՆ Է

Տնտեսութեան մասին շատ կը խօսուի: Բայց պարզ քաղաքացին կամ զգացական հայրենասէր զբօսաշրջիկը, առանց գիտուն տնտեսագէտ ըլլալու, առանց համակարգիչով ասդին-անդին ման գալու, կը տեսնէ Երեւանի մէջ կառուցուած-կառուցուող երկնաքերեր, ապարանքներ, եւրոպական մայրաքաղաքներու պերճ վաճառատուները, միաժամանակ՝ հեռու թաղերու եւ գիւղերու անբարեյոյս վիճակը, ճանապարհները, ուր թափառողը նոյն օրուան ընթացքին դարաշրջան կը փոխէ:

Եթէ կարելի է երկնաքերեր եւ ապարանքներ կառուցել, անոնց տէրերը կրնան նաեւ արտերուն մէջ մնացած խրտուիլակի նմանող գործարաններն ալ բանեցնել: Անցեալին եղած են հազարաւոր աշխատաւորներով գործարաններ, որ կը նշանակէ հազարաւոր ընտանիքներու կեցութիւն ապահովող տնտեսական կառոյցներ: Այդ կառոյցները երաշխիք են արտագաղթի դէմ պայքարի եւ կոչ՝ հայրենադարձութեան: Այս հիմնահարց է այսօր, վաղը կրնայ ուշ ըլլալ:

Երբ երկրին մէջ կան բազմաթիւ դրամատէրեր, ինչպէս կ’ըսեն՝ «օլիկարխներ», մեծ եւ պզտիկ, ինչո՞ւ իշխանութիւնը չի յաջողիր (չի փորձեր) ստեղծել պայմանները, որպէսզի մեծ գումարներ ներդրուին ճարտարարուեստի եւ հողամշակութեան մէջ, գործ հայթայթելով աշխատաւորութեան: Ի վերջոյ այդ դրամատէրերը հայեր են, երկրի զաւակները:

Նման ծրագրի յաջողութեան պարագային Հայաստանի բոլոր շրջանները կը զարգանան, քաղաքները եւ գիւղերը, ինչպէս յաճախ կը յիշեմ գրողի խօսքը, Հայաստանը չ’ըլլար «մի քաղաքով երկիր» եւ կը դառնայ հզօր: Կը բարձրանայ կենսամակարդակը եւ կը կասի աղէտ-արտագաղթը: Նման «հայրենասիրական» ծրագիր կը մշակուի եւ կը գործադրուի իշխանութեան կողմէ, որ համախոհութեան մը շուրջ կը խմբէ դրամատէրը, ժողովուրդը, մասնագիտական կարողութիւնները եւ աշխատաւորները:

Տնտեսական զարգացման եւ վերականգնման համար էական նշանակութիւն ունի օրինական համակարգը. հարկային եւ ապահովական: Երկրի մէջ շահուած գումարները պէտք է մնան երկրին մէջ եւ վճարուին օրինական հարկերը, որոնք կարեւոր են պետութեան գործունէութեան համար. բանակ, կրթութիւն, ընկերային ապահովութիւն, արդարադատութիւն, մշակոյթ, եւայլն: Ինչպէս կ’ընեն կարգ մը երկիրներ, դրամական խախտումներ ըրած քաղաքացիներուն առիթ պէտք է տալ օրինականացնելու իրենց հարստութեան վիճակը: Նաեւ, մասնագիտական հաշուապահական քննութեան պէտք է ենթարկել բոլոր եկամուտները, բացատրելով հանրային բարոյականութեան կարեւորութիւնը, որ բարիք է նաեւ դրամատէրին՝ յարգուած ապրելու համար: Միաժամանակ, ինչքի պաշտպանութեան եւ ապահովութեան կարգ եւ կանոն պէտք է ստեղծել, ընդդէմ չարաշահումներու եւ կողոպուտի, այսինքն հակակշռել ապօրինութիւնները բոլոր մակարդակներու վրայ:

Այս տնտեսական զարգացումը եւ ապահովութիւնը նոր օրերու մեր «սահմանք քաջաց զէնն իւրեանց»ը կ’ըլլայ:

 

ՆՈՐ ԺԱՄՆԱԿՆԵՐՈՒ «ԶԷՆՆ ԻՒՐԵԱՆՑ»Ը

 

Երբեք բաւարար չափով չենք խօսիր կրթական հարցի էական կարեւորութեան մասին: Եթէ պիտի գոյատեւենք որպէս ինքնուրոյն ազգ շատ արագ փոխուող համաշխարհային ընտանիքին մէջ, զոյգ զարգացումներու ատակ պիտի ըլլանք. պահել եւ արդիականացնել ինչ որ մեր նկարագիր կերտող ժառանգութիւնն է եւ քայլ պահել ժամանակի նուաճումներուն հետ: Այս իմաստութիւնը պէտք է ներշնչէ մեր կրթական նախաձեռնութիւնները՝ Հայաստան եւ սփիւռքներ: Թերեւս օր մը պէտք է մտածել հասարակաց ծրագրող եւ համակարգող կազմակերպութեան մը մասին, քանի որ համրանքի ազգային նկարագրով կազմաւորումը, այսինքն պահպանութիւնը, կրթութեան ճամբով պիտի գայ:

Հայաստանի դպրոցներու բաղդատութիւնը մեզ դէմ առ դէմ կը դնէ զանազան բնոյթի տարբերութիւններու եւ անհաւասարութիւններու: Ինչպէս որ էր պարագան սփիւռքներու, Հայաստան քաղքենիացած դասակարգը իր զաւակները կը յանձնէ օտար վարժարաններու խնամքին, ապագային օտար մեծ համալսարաններու մէջ վկայականներու տիրանալու համար: Գաղութարարի քաղաքականութիւն էր գրաւուած երկիրներու մէջ դպրոցներ հիմնել, տարբեր լեզուով եւ մշակոյթով սերունդ դաստիարակելու համար, որ միշտ ալ կը կատարուէր ի հեճուկս սեփական լեզուին եւ մշակոյթին, միաժամանակ ստեղծելով դասակարգային տարբերութիւններ: Պետական մարդիկ եւ նախարարութիւն պէտք է հետեւին դպրոցներու տարբերութիւնը ջնջելու քաղաքականութեան, հաւասարապէս բարձրացնելով որակը: Տեղ մը մէկ տարիէն միւսը փոխանցուող հին դասագիրքերով կը սորվին, այդ գիրքերուն համար վճարում կ’ըլլայ, ուրիշ տեղ վարորդները դպրոց կը բերեն աշակերտները: Աւելի լաւ համարուած վարժարանները կը յաճախեն նաեւ հեռաւոր թաղերէ աշակերտներ եւ թաղեցիին համար տեղ չի գտնուիր, կամ տեղ գտնելու համար անպաշտօն վճարում պէտք է ընել, որ պարզապէս կաշառք է: Պետութիւնը չի կրնար անտեղեակ ըլլալ: Հարց է թէ ինչպէս կը հակազդէ: Կամ ինչո՞ւ չի հակազդեր:

Ի՛նչ որ օտար կամ հարուստի վարժարանը կու տայ որպէս ուսում, բոլոր դպրոցները ի վիճակի պէտք է ըլլան տալու, նոյնիսկ հեռու վայրերու: Մակարդակի եւ որակի բարձրացումով պէտք է հաւասարեցնել կրթութիւնը, որպէսզի ապագայ քաղաքացիները կազմաւորուին առանց դառնութիւններու: Նման նախաձեռնութեան մը հրաշքը մէկ օրէն չ’իրականանար, բայց եթէ սկսի, կը վերականգնի վստահութիւնը, որ նախաշեմն է ներազգային շաղախի ամրացման: Օտար լեզուներ պէտք է սորվիլ, բայց ոչ ի հեճուկս հաերէնի, այդ ընելու համար, միջոցներու կողքին, կայ նաեւ յատուկ մանկավարժութիւնը: Եւրոպայի մէջ օտար լեզուներ սորվեցնելու համար կը կիրարկուի յատուկ մանկավարժութիւն: Մանկավարժներուն այդ պատրաստութիւնը կարելի է տալ:

Պարզ պէտք է ըլլայ, որ Հայաստաններու այսօրուան եւ վաղուան հզօրութիւնը պիտի բխի հայ դպրոցի ազգակերտ ընթացքէն: Հոն կը պատրաստուի այն սերունդը որ հայրենիք պիտի պահէ, պիտի զարգացնէ, այսինքն՝ հայ դպրոցը մեր օրերու «սահմանք քաջաց զէնքն իւրեանց»ի կրողն է:

Երկրի եւ ոչ միայն անհատներու տնտեսական զարգացումը եւ անոր յառաջացուցած բարօրութիւնը, կրթական համակարգի որակի բարձրացումը կը յառաջացնեն երկրին տէր ըլլալու գիտակցութիւն եւ յանձնառութիւն: Սերունդը կը մնայ երկրին մէջ, փոխանակ հեռու աշխարհներ երթալով նոր բայց կուշտ պանդուխտ դառնալու: Այդ սերունդը իր երկիրը պաշտպանող ուժ կ’ըլլայ, երկրին տէր, բանակ, կը պաշտպանէ իր քաղաքացիի իրաւունքները, այսինքն կ’ըլլայ մասնակից քաղաքական կեանքին եւ կը գրէ պատմութիւն:

ԻՆՉՊԷ՞Ս ԳՐԵԼ ՄԵՐ ՎԱՂՈՒԱՆ ՊԱՏՈՒԹԻՒՆԸ

Այդ պատմութիւնը կը գրուի ներկաներով, համրանքով, զանգուածով: Սփիւռքներու դրական դերը որքան որ ալ շեշտուի, պարզ պէտք է ըլլայ, որ պատմութիւնը կը գրուի հողին վրայ: Այդ պատմութիւնը միասնաբար գրելու համար անշրջանցելի հրամայական է հայրենադարձութիւնը, առանց որուն հայրենիքի հզօրութիւնը կը կտրատուի եւ ազգի աւելի քան կէս համարուող զանգուածները կը դառնան «ծագումով հայեր», օր մը այդ «ծագում»ն ալ կ’անհետանայ:

Քառորդ դարէ ի վեր մեր պատմութիւնը կ’ապրի իր անկիւնադարձային ժամանակաշրջանը: Ինչպէ՞ս ընել որ յառաջիկայ քառորդ դարը ըլլայ հայրենադարձութեամբ, տնտեսութեամբ, կրթութեամբ եւ նոր ժամանակներու ընձեռած հզօրութեան նուաճումներով ազգի միացման եւ անոր խլուած իրաւունքներու ձեռքբերման աստեղային օր:

ԺԶ դարու Ֆրանսացի իմաստասէր Միշէլ տը Մոնթէնեը կ’ըսէր, թէ «եսը ատելի է»: Նոր ժամանակներ դիմակալելու համար, ազգովին կրնա՞նք կրկնել Մոնթէնեի խօսքը եւ աւելցնել՝ որ ազգ եւ հայրենիք նախամեծար են: Եւ բռնել հայրենադարձութեան ճանապարհը:

Մենք համաշխարհային ազգ չենք: Ոչ ոք մեզի պարտականութիւն տուած է աշխարհի միւս ազգերը բազմացնել:

Ոչ անոնց համրանքը եւ ոչ ալ անոնց մշակոյթը մեզի պէտք ունին:

Այս հաւատքի իմաստութիւնը կ’ըլլայ ժամանակակից հայուն բարոյականը եւ ապագայի յաղթանակներու դարպասը:

Հայաստան եւ Արցախ տասնըհինգ միլիոն բնակիչի տեղ կայ:

Դեռ օր մըն ալ բռնագրաւուած Արեւմտահայաստանը բնակեցնելու անհրաժեշտութեան հրաշքին առջեւ կրնանք գտնուիլ:

Մեծ իրականացումները սկսած են միշտ մեծ երազներով, որոնց համար պէտք է լսել ֆրանսացի Մոնթէնեը. «Եսը ատելի է»: Le moi est haïssable:

Իմաստութիւն՝ իրաւ կամ կեղծ մեծերուն եւ համեստներուն համար:

 

 

 

 

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles