ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ՍՓԻՒՌՔՆԵՐՈՒ ԸՆԿԵՐՈՒԹԻՒՆԸ ԿԸ ՃԱՀՃԱՆԱՅ ԵՐԲ ՉԿԱՅ ՅԱՆԴԳՆՈՂ ՔՆՆԱԴԱՏՈՒԹԻՒՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 44 Second


balian-diasporaՅ. Պալեան

Երեւան

Կրնա՞ք պահ մը երեւակայել, թէ ի՞նչ կ’ըլլար այսօր մարդկութեան պատկերը, եթէ ընդունուած ճշմարտութիւնները եւ կացութիւնները անփոփոխելի մնացած ըլլային, անոնք հարցականի տակ չդրուէին, եղած չըլլային այլախոհներ, քննադատութիւններ:
Քննադատելու կարողութիւնը առաքինութիւն է, առաքինութիւն բառին հռոմէական իմաստով, virtus, հոգեկան ուժ: Անցեալին ալ գրած եւ խօսած եմ այս էական հարցի մասին: Ոչ ոք կը զարմանայ, որ Քամչաթքայի իշխանութեան եւ կառավարիչին մասին քննադատական խօսք չենք ըսեր: Քանի որ տեղեկութիւն չունինք, ոչ այդ շրջանի տնտեսութեան, ոչ մշակոյթին, ոչ լաւին եւ ոչ վատին մասին: Կրնանք խօսիլ, եթէ հոն տեղի ունենան տեղական-տեղայնականէ տարբեր դէպքեր, որոնք կը հետաքրքրեն ընդհանրապէս աշխարհը եւ մարդկութիւնը:
Կը քննադատենք երբ տեղեակ ենք, երբ յանձնառու ենք, երբ կացութեան մէջ ներառնուած ենք՝ հեռուէն կամ մօտէն: Երբ հայկական կացութեան մէջ ենք, որպէս կրող եւ կամայ-ակամայ դերակատար, կարծիք կ’ունենանք, ակնկալութիւն, ձգտումներ: Իսկ եթէ կը տեսնենք լաւը կամ վատը, կրնանք խօսիլ, քննադատել, պահանջներ ունենալ: Նման վերաբերում ունեցող անդամը իր հաւաքականութեան թշնամին չէ: Յոռեգոյն վիճակը ոչ թէ քննադատութիւնն է, այլ անտարբերութիւնը, յուսալքումը, հրաժարումը: Ոչ մէկ հաւաքականութիւն սառած է, միշտ բարելաւման կարիք կայ, բարօրութեան, երջանկութեան եւ իրաւունքներու յարգումի:
Անմիջապէս ճշդում մը պէտք է ընել. քննադատութիւնը հիմնաւորուած պէտք է ըլլայ, այլապէս ան կ’այլասերի, կը դառնայ զրպարտութիւն, բամբասանք, ցեխարձակում, ամբոխ զուարճացնող ըսի-ըսաւ, ասէ-կոսէ: Յաճախ կը մտածեմ նախ քան Քրիստոս հինգերորդ դարու Աթէնքի «ակորա»յի մասին, ուր մարդիկ ազատօրէն կը խօսէին, կը քննադատէին, կը խօսէին նոյնիսկ գիւղացիները եւ ստրուկները: Ճշմարտութիւնը ոչ ոքի մենաշնորհն է, ոչ բանակի հրամանատարին, ոչ թագաւորին, ոչ կրօնականին եւ ոչ ալ դրամատէրին: «Վարդապետն ասաց»ը (magister dixit) յառաջդիմութիւնը եւ ճշմարտութեան բացայայտումը խափանող վերաբերում է, ընկերային չարիք: Այդպէս կը վերաբերին անարժան դիրքապաշտները, եւ շահախնդիրները:
Թէեւ, անցեալին եւ այսօր, միշտ ալ եղած է ճշմարտութիւն եւ իրաւունք ինքնասեփականաշնորհելու փորձութիւնը, որ ախտն է հին եւ նոր ջոջականութիւններու, «էսթէպլիշմընթ»ներու, որոնք ուզած են տեւել բիրտ ուժով, դրամի ուժով, դիրքի չարաշահումով, կամ մեքենայութիւններով (կոմբինացիա), մինչեւ որ ժողովրդային ցասումը աւլէ հրապարակը:
Ինչպէ՞ս կարելի է քննադատական վերաբերում չունենալ երբ կ’ապրինք հայկական կացութեան մէջ, երբ որպէս անհատ եւ որպէս ազգ իրաւազրկուած ենք, ենթակայ ենք ինքնութեան կորուստի, անհաւասարութիւններու զոհ ենք: Այդ բոլոր բացասականութիւնները ունին ներազգային եւ արտաքին պատճառներ, որոնց դէմ պէտք է պայքարիլ վերականգնելու եւ գոյատեւելու համար, ձեռք բերելու համար զարգացման եւ բարօրութեան իրաւունքներ:
Վերջնականօրէն պարտուածները եւ պարտութեան հետ հաշտուածները կը դադրին քննադատելէ, քանի որ եզրակացուցած կ’ըլլան, որ ելք չկայ: Քննադատութիւնը կը մերժեն եւ չարիք կը համարեն բոլոր անոնք որոնք կը վախնան սպառնալիքէ իրենց դիրքերուն, շահակցութիւններուն, իրենց շուրջ հիւսուած անփոխարինելիութեան առասպելներուն:
Կը քննադատուին թերացումները, ձախողութիւնները, սխալ ընտրութիւնները, չարաշահումները, արժէքներու արհամարհանքը, եսասիրութիւնը, ընչաքաղցութիւնը, փառասիրութիւնը, անբարոյութիւնը, անպատասխանատուութիւնը… Այս բացասականութիւններու շարքը կարելի է երկարել: Պէտք է քննադատել ընկերութիւնը եւ մարդը պաշտպանելու համար, նոյնիսկ պաշտպանելու համար անհատը՝ ինքն իրեն դէմ:
Առաջին հերթին սխալներու համար քննադատելի են պատասխանատուները: Անոնք ըլլան ընտրուածներ, գահաժառանգներ, թէ ինքնակոչիկներ: Եթէ երկրի մը մէջ գործազրկութիւնը համաճարակի բնոյթ ունի, պատասխանատուն հանրային պարտէզի պահակը չէ, այլ օրուան իշխանութիւնը: Եթէ կուսակցութիւն մը համախոհներ կը կորսնցնէ կամ չի յաջողիր հանրութեան վստահութիւնը շահիլ, հարկ է քննադատել անոր ղեկավարութիւնը եւ լուսարձակի տակ առնել անոր առաջադրանքները, որոնք կրնան օրուան պահանջին անհամապատասխան ըլլալ:
Այսպէս, երբ սփիւռքներու մէջ հայերէնը տեղի կու տայ, երբ հոն ուր հայկական վարժարաններ կան եւ հայ ընտանիքներ իրենց զաւակները օտար վարժարաններ կը ղրկեն, քննադատութիւն-քարոզչութիւնը իր թիրախները ճիշդ պէտք է ընտրէ: Ինչպէ՞ս եւ ինչո՞ւ այդ նահանջը տեղի կ’ունենայ: Տեղի կ’ունենայ այն պատճառով, որ վստահութեան խախտում կայ, օրինակելի չեն ղեկավարները իրենց բարքով եւ վարքով: Երբ այս կամ այն աստիճանի ղեկավարը իր զաւակը կը յանձնէ օտար վարժարանի, ինչո՞ւ զարմանալ եւ դատապարտել համեստները:
Երբ քաղաքական կազմակերպութիւն մը կը փորձէ տեւել ամբոխավարութեամբ, բարձրախօսներու աղմուկով, չի յաջողիր իր շուրջ համախմբել մտաւորականութիւնը, որ ընկերութեան շնչերակն է, ան կը ճապաղի, կը դադրի նայելէ դէպի ապագան, անցեալի պատկերներով ինքնահաստատում կը փնտռէ, նպատակները կը նուաղին եւ կը մնան եսական շահերը:
Այսօր, մեր ժողովուրդը ունի հիմնախնդիրներ, զորս պէտք է առանձնացնել եւ դարձնել իրաւ քաղաքականութեան առանցք: Այդ խնդիրները, Հայաստան եւ սփիւռքներ, խորհրդաժողովներով, տօնակատարութիւններով եւ ամբոխ զուարճացնող փող-թմբուկով չեն լուծուիր: Գեղեցիկ խօսքերը ցաւազրկող դարմաններ են, երբեմն այդքանն ալ չեն, հիւանդը խաբող դեղի (placebo) կը նմանին: Այդ հիմնախնդիրները յաճախ երկրորդական կը համարուին թաղային-տեղայնական պատճառներով, ինչպէս կ’ըսուի, մարդ չխրտչեցնելու եւ կամ ժամանակավրէպ մրցակցութիւններու պատճառով:
Ժամանակն է, որ մեր հասակները չափուին հայրենադարձութեան եւ հայադարձութեան իրաւ քաղաքականութեան յաջողութեամբ: Պարզ չէ միթէ՞, որ հայ ժողովուրդի ապագան ոչ Պահամասի, ոչ Հոնոլիւլիւի եւ ոչ ալ Նոր Զելանտայի մէջ է: «Ծագումով հայեր»ով ազգ չի պահուիր, անոնց հայադարձութիւնը առանց ճապկումներու հետապնդել ազգային քաղաքականութիւն է, անկախ հռչակաւորներու անուներուն քարոզչական շահագործումէն: Դար մը ամբողջ ցեղասպանութեան ճանաչման հոգեհանգստական-թափահարումներուն մէջ մնացինք, «յիշում եմ», հայրենահանման ոճիրի քաղաքական սրբագրութիւնը անիրականանալի համարելով, «պահանջում եմ»ը դատարկելով իր բովանդակութենէն:
Ժամանակն է, որ մեր հասակները չափուին Հայաստանի իւրաքանչիւր թիզ հողի բնակեցումով, ոչ միայն խանդավառուելով զբօսաշրջիկները զուարճացնող գեղատեսիլ Երեւանով: Բնակեցումը ճառ չէ, այլ բարօրութիւն իւրաքանչիւր թիզ հողի վրայ աշխատանքի ստեղծումով: Եւ խօսիլ մեր ժողովուրդին ճշմարտութեան լեզուով, անձի օրինակով, դատափետելով կեղծը եւ կեղծիքը, հայրենիքի եւ ազգի հզօրացման հեռանկարով:
Երբեմն պէտք է հրաժարիլ գիտնալ պղպջակներէ եւ ըսել՝ որ ազգի մէկութիւնը հայրենիքով եւ հայրենիքի մէջ կ’ըլլայ, Հայաստաններու հողին վրայ: Դուրսը դեռ ժամանակ մըն ալ կրնան տեւել «ծագումով հայ» հայասէրներ, «այլ ծագումով» հայասէրներու կողքին, որոնք եղած են եւ կան:
Հայկական կացութեան քննադատութիւնը չարակամութիւն չէ, թերեւս անհանգստացնող է, ապահովաբա՛ր անհանգստացնող: Հիմնախնդիրներու մասին կարելի չէ խօսիլ շղարշներու ետին թաքնուելով, աւելին՝ լուծում գտնել: Միշտ պէտք է մտածել այն մասին, որ Քամչաթքայի կառավարիչը չենք քննադատեր ոչ Երեւանի, ոչ Պէյրութի, ոչ Պոսթոնի եւ ոչ ալ Փարիզի մէջ: Քննադատութիւնը իմաստ, նպատակ եւ բովանդակութիւն կ’ունենայ ըստ իր թիրախին եւ հասցէին:
Քննադատութիւնը իրաւութիւն կը նուաճէ երբ ինքնախաբէութիւնը եւ անհորիզոն բարոյախօսութիւնը կը դադրին, եւ ծառը չի ծածկեր անտառը:
Անտառը՝ մեր անտառացած հիմնախնիրներն են, որոնք չեն լուծուիր placebo-ներով: Ճիշդ այնպէս, ինչպէս ահեղ երկրաշարժի օրերուն, երբ եղան «բարեսէր» մարդիկ՝ որոնք հրապարակ եկան «Հայաստանի մանուկներուն շոքոլայ» ղրկելու կարգախօսով… Ինչ որ վնասակար չէր, բայց…
«Շոքոլայ»ի բարեսիրութիւնը անօթին չի կերակրեր եւ «շոքալայ»ի նախաձեռնութիւնները, բոլոր մակարդակներու, ապագայակերտ չեն կրնար ըլլալ: Չեն եղած:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Անկախութենէն (ան)կախուածութիւն եւ (ան)տարբերութիւն
Next post ԱՐՄԵՆԱԿ ԹԱՏՐՈՆԻ ԵՒ ՀԱՆԴԻՍԱՏԵՍԻ ՔՆՆԱԴԱՏ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles