ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ԵՒ ՀԱՅՈՒԹԵԱՆ  ԿՏՈՒՐԷՆ ԴԻՏԵԼ ԱՇԽԱՐՀԸ

0 0
Read Time:5 Minute, 58 Second

Մարք Յարութիւնեան

            Խորհրդային Միութեան փլուզումէն երեսուն տարի ետք, Ռուսիա կանգնած է իր կայսերական հզօրութեան ապակայունացման սպառնալիքներու դիմաց։ Ղազախստանի հանդարտեցումը յաջողած է, բայց Եւրոպայի սահմանին վրայ գտնուող Ուքրանիոյ հարցը հրատապ է։ Ռուսիա իր ապահովական սահմաններուն  վրայ զինուորապէս միջամտելու ընտրանքի առջեւ է։ Ղազախական տագնապէն ետք, Ռուսիա մարտահրաւէր կը համարէ ուքրանիական հարցը, որ իրեն համար հոգեբարոյական, պատմական եւ ապահովական տարածք է։

            Այս ըմբռնումով պէտք է դիտել Կովկասը, որ որպէս ամբողջութիւն Ռուսիոյ կայսերական ապահովական սահմանն է նաեւ։ Հոն կայ, ի միջի այլոց նաեւ Հայաստանը, որ պաշտպանուած է Ռուսիոյ ապահովութեան ծիրէն, միշտ ըստ իր կայսերական շահերուն։

Իմաստութեամբ պէտք է մտածել. Հայաստանի հանդէպ Արեւմուտքի հետաքրքրութիւնները նկատի ունին Հայաստա՞նը, թէ՞ օղակն են Ռուսիոյ դէմ պատուար կանգնելու քաղաքականութեան։ Հայաստան ստիպուած է փոթորկոտ ջուրերու վրայ նաւարկել, պատշաճիլ, բայց ոտնակոխ չըլլալ մեծերու խաղին, որուն մէջ դերակատար ըլլալու տարածք եւ հնար  չունի։

Ռուսիա, իր ապահովութիւնը վտանգուած կը զգայ: Կրնա՞յ մտածել իր նախկին հզօր եւ զանգուածեղ «խորհրդային» կայսրութիւնը վերականգնել։ Հարց է. կայսերապաշտութի՞ւն, թէ՞ կրօնաքաղաքակրթական ինքնապաշտպանութիւն, համաթուրանականութեան եւ արեւմտեան-ամերիկեան համաշխարհայնացման դէմ, որոնք կը սպառնան Ռուսիոյ ուղղափառ-օրթոտոքս ինքնութեան եւ ապահովութեան։

Ռուսիոյ համար Ուքրանիոյ անջատումը ռուսական ծիրէն, քաղաքակրթական, մշակութային եւ պատմական ըմբռնումներով անընդունելի է։ Այդ փաստեց Խրիմի թերակղզիին միացումը Ռուսիոյ, որուն նաւատորմի պատմական գլխաւոր խարիսխն էր եւ է: Մոսկուան չէր կրնար ընդունիլ, որ այդ խարիսխը անցնի օտար կամ մրցակից ուժերու հակակշռին տակ։ 2014ին Խրիմը հանրաքուէով միացաւ Ռուսիոյ։ Ուքրանիոյ ռուսախօս Տոմպաս շրջանին մէջ անջատողական կռիւներ կան եւ սահմանին վրայ տեղակայուած է ռուսական մեծ բանակ, որպէսզի Ատլանտեան Զինակցութիւնը Ռուսիոյ կայսերական սահմաններէն ներս չթափանցէ։

Արեւմուտքի քաղաքական ճնշումը եւ սպառնալիքները կրնա՞ն պատճառ դառնալ, որ Ռուսիա որոշէ իր կայսերական սահմանները զինու զօրութեամբ վերականգնել։ Ի՞նչ կ’ըլլան հետեւանքները։

Երկրորդ Աշխարհամարտի աւարտին հաստատուած միջազգային կարգը վերատեսութեան չենթարկուեցաւ Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք, Ռուսիա ժառանգեց անոր բոլոր իրաւունքները, եղաւ միակ իրաւայաջորդ, ցարական թէ խորհրդային: Խորհրդային Հանրապետութիւններու Միութեան տրուած ՄԱԿի Ապահովութեան Խորհուրդի մնայուն անդամի իրաւունքը դարձաւ Ռուսիոյ Դաշնութեան իրաւունք: Ներքին ճակատի վրայ, ան միակ ժառանգորդը  եղաւ Խորհրդային Միութեան հիւլէական զինանոցին:

Ռուսական դաշնութիւնը այսօր ալ կայսրութիւն է:

            Խորհրդային Միութեան փլուզումէն երեսուն տարի ետք, Ռուսիա կը դիմագրաւէ իր կայսերական հզօրութեան դէմ ապակայունացման սպառնալիքներ։ Կը թուի, թէ Ղազախստանի հանդարտեցումը յաջողած է, բայց Եւրոպայի սահմանին գտնուող Ուքրանիոյ հարցը հրատապ է։ Ռուսիա իր ապահովական սահմաններուն վրայ զինուորապէս միջամտելու խնդիր ունի։ Ան Ուքրանիան իր հոգեբարոյական, պատմական եւ ապահովական տարածքը կը համարէ, եւ ո՛չ մէկ ձեւով պիտի հանդուրժէ  որ ան ըլլայ Արեւմուտքի առաջնագիծ։

            Ապահովութեան գօտի է նաեւ Կովկասը, որ Ռուսիոյ կայսերական սահմանն է։ Հոն է Հայաստանը, որ պաշտպանուած է Ռուսիոյ ապահովութեան ծիրէն ներս, ըստ Մոսկուայի շահերուն։ Ռուսական բանակ կայ Հայաստանի սահմանին վրայ:

Հարցում. Հայաստանի հանդէպ Արեւմուտքի հետաքրքրութիւնները նկատի ունին Հայաստա՞նը, թէ՞ օղակն են Ռուսիոյ դէմ պատուար կանգնելու քաղաքականութեան։

Հայաստան ստիպուած է փոթորկոտ ալիքներու վրայ նաւարկել, իր ուղղութիւնը յարմարեցնելով մէկուն կամ միւսին, մէկուն եւ միւսին:

Խորհրդային Միութեան փլուզումէն երեսուն տարի ետք, Ռուսիա կը մտածէ՞ վերականգնել իր նախկին հզօր կայսրութիւնը, որո՞ւ եւ որոնց դէմ ինքզինք պաշտպանելու համար։ Այս նոր կասերապաշտութի՞ւն է, թէ՞ կրօնաքաղաքակրթական ինքնապաշտպանութիւն, ընդդէմ համաթուրանականութեան եւ արեւմտեան-ամերիկեան համաշխարհայնացման, որոնք կը սպառնան Ռուսիոյ ուղղափառ-օրթոտոքս ինքնութեան։

Ռուսիոյ համար Ուքրանիոյ անջատումը իր քաղաքակրթական, մշակութային եւ պատմական ծիրէն, քաղաքակրթական եւ ռազմավարական ըմբռնումներով, անընդունելի է։ Փաստը եղաւ Խրիմի թերակղզիին միացումը։ Խրիմը Ռուսիոյ նաւատորմի գլխաւոր խարիսխն էր եւ է, Ռուսիա չէր կրնար ընդունիլ, որ ան անցնի օտար կամ մրցակից ուժերու հակակշռին տակ։ 2014ին Խրիմը անջատուեցաւ եւ հանրաքուէով միացաւ Ռուսիոյ։ Ուքրանիոյ ռուսախօս Տոմպաս շրջանին մէջ անջատողական կռիւները կը շարունակուին եւ սահմանին կանգնած է ռուսական մեծ բանակ, որպէսզի Ատլանտեան Զինակցութիւնը Ռուսիոյ կայսերական սահմաններէն ներս չթափանցէ։

Արեւմուտքի քաղաքական ճնշումը եւ սպառնալիքները կրնա՞ն պատճառ դառնալ, որ Ռուսիա որոշէ իր կայսերական սահմանները զինու զօրութեամբ վերահաստատել։ Ի՞նչ կ’ըլլան հետեւանքները։

Երկրորդ Աշխարհամարտի աւարտին հաստատուած կարգը վերատեսութեան չենթարկուեցաւ Խորհրդային Միութեան փլուզումէն ետք, Ռուսիա ժառանգեց անոր բոլոր իրաւունքները, եղաւ իրաւայաջորդ, ցարական թէ խորհրդային, շարունակութիւն մնաց։

Ռուսիա աշխարհի ամենէն ընդարձակ երկիրն է իր 17 միլիոն քառ.ք.մ. տարածութեամբ: Բաղդատել. Գանատա՝ 9,985, Միացեալ Նահանգներ՝ 9,834, Չինաստան՝  9,597, Պրազիլ՝ 8,516: Ռուսիոյ բնակչութիւնը  կը բաղկանայ 160 ազգութիւններէ, բոլորն ալ ռուսահպատակ են, նոյն իրաւունքները ունին, անոնց 80 տոկոսը ռուս է, անոնք 140 միլիոն են:

Ռուսախօս եւ ռուս փոքրամասնութիւններ կան նախկին խորհրդային հանրապետութիւններու մէջ, Միութեան փլուզման օրերուն անոնք շուրջ 25 միլիոն էին:

Այս նշումներու լոյսին տակ պէտք է դիտել բարդութիւնները:

Արեւմտեան եւ թրքական ցանկութիւններու արձագանգ էր Ղազախստանի  ըմբոստութիւնը եւ ռուսական իմբերիան, կայսերական մտածողութիւնը, հակազդեց, փաստեց, որ ոեւէ ոտնձգութիւն ընդունելի չէ: Ստեղծուած եւ շարունակուող ուքրանիական տագնապին հանդէպ Ռուսիա ցոյց տուաւ, որ իր իմբերիային դէմ յաւակնութիւններու պարագային, կրնայ դիմել յռռեգոյնին, որ առճակատումն է: Այսինքն, ան պիտի չհանդուրժէ եւրասիական ճակատի հաւասարակշռութեան խախտման ոեւէ փորձի: Այդ ճակատը նախկին Խորհրդային տասնըհինգ հանրապետութիւններու ամբողջն է, որ Արեւմուտք չէ, նոյնիսկ եթէ այլեւս գոյութիւն չունի Ատլանտեան Զինակցութեան հակադրուած Վարշաւիոյ Ուխտը: Եւ Ռուսիա նախանձախնդիր է անցեալին հաստատուած հաւասարակշռութեան պահպանման:

Արեւմուտքէն դիտուած, Ատլանտեան Զինակցութիւնը (ՆԱԹՕ) ապահովութեան երաշխիք է: Վարշաւիոյ Ուխտը այսօր փոխարինուած է Հասարակաց Անվտանգութեան Պայմանագրի Կազմակերպութեամբ (ՀԱՊԿ),- որուն անդամ է նաեւ Հայաստանը,- եւ կը խմբէ նախկին խորհրդային հանրապետութիւններ, Ռուսիոյ Դաշնութեան  հովանիին տակ. Պելարուս, Հայաստան, Խրխզստան, Տաճիկստան եւ Ղազախստան: ՀԱՊԿը միջամտեց Ղազախստան երբ ըմբոստութիւնները կը միտէին երկիրը դնել արեւմտեան հակակշռի տակ: ՀԱՊԿի անդամ երկիրները սկզբունքով հաւասար են, բայց հասկնալի է, որ տիրական ուժը Ռուսիան է:

Ղազախստանի իրադարձութիւններու եզրայանգումը կը փաստէ, որ Կեդրոնական Ասիոյ այդ շրջանի տիրող ուժը Ռուսիան է, յեշեցում՝ ուղղուած Արեւմուտքի, Չինաստանի եւ Թուրքիոյ:

Ուքրանիոյ շուրջ ստեղծուած տագնապը պարզ բացատրութիւն ունի. կասեցնել Եւրոմիութեան եւ Ատլանտեան Զինակցութեան դէպի արեւելք, դէպի ռուսական  իմբերիայի ապահովութեան գօտին:

Տարակարծութիւնը սկսաւ 2013ին, երբ Եւրոմիութինը փորձեց Ուքրանիոյ հետ միութենական համաձայնագիր կնքել, որ պիտի խոչնդոտէր Քիեւ-Մոսկուա մերձեցումը: Երբ Ուքրանիոյ նախագահը, Վիքթոր Եանուքովիչ, նախընտրեց Ռուսիան, արեւմտեաններու ի նպաստ խռովութիւններ եղան, որոնց հետեւանքով, 2014ին, ան փախուստ տուաւ երկրէն: Ուքրանիան ամբողջովին չի յարիր Արեւմուտքի, երկրի արեւելեան ռուսախօս շրջանը կը մերժէ Քիեւի արեւմտամէտ ընտրանքը: Լուկանսքի, Տոնեցքի եւ Տոնպասի շրջաններուն մէջ սկսած է եւ կը տեւէ զինեալ ըմբոստութիւնը: Միջոցին, ինչպէս ըսինք, տեղական հանրաքուէով մը, Խրիմը կցուեցաւ Ռուսիոյ, թէեւ այդ կցումը ոչ մէկ միջազգային ճանաչում ունեցաւ:

Կարգ մը նախկին խորհրդային հանրապետութիւններ դէմ եղան Ռուսիոյ հետ մերձեցման, ինչպէս Վրաստանը, Ուքրանիան, Մոլտավան եւ Ատրպէյճանը: Վերջինը պատեհապաշտութեամբ, կը գործակցի Ռուսիոյ, հետեւելով իր երէց եղբօր՝ Թուրքիոյ՝ վարքագիծին:

Փակագիծ մը. դեռ բաւարար բացատրութիւն չտրուեցաւ այն մասին, թէ ինչո՞ւ ՀԱՊԿը չմիջամտեց երբ Հայաստան նախայարձակման ենթակայ էր թուրք-ատրպէյճանական միացեալ ուժերու կողմէ:

Այսօր Ռուսիա շրջանին մէջ կը խաղայ իրաւարարի դեր:

Միջազգային կառուցուող եւ խախտող հաւասարակշռութիւնները չեն բացատրուիր միայն տնտեսական եւ ռազմավարական պատճառներով: Կան նաեւ ազգային, ծաւալապաշտական, կրօնական, մշակութային եւ քաղաքակրթական պատճառներ, որոնցմէ է Թուրքիոյ հետապնդած Մեծ Թուրանը, որ յստակօրէն բանաձեւուած է՝ Եգէականէն մինչեւ Չինաստան տարածում-միացումով, որ ե՛ւ ցեղային է, ե՛ւ կրօնական, ե՛ւ քաղաքակրթական-մշակութային:

Ռուսիա կը թուի հասկցած ըլլալ իր իմբերիային սպառնացող Մեծ Թուրանի եւ Արեւմուտքի համաշխարհայնացման վտանգները:

Արեւմուտքը, վաղ թէ ուշ պիտի կանգնի հասարակաց վերահաս վտանգին դիմաց: Ռուսիա, Արեւմուտք, արաբական աշխարհ եւ նոյնիսկ Չինաստան, մանր առեւտրականի տրամաբանութենէն դուրս գալով, յանուն մարդկութեան եւ քաղաքակրթութեան պաշտպանութեան պիտի համագործակցին: Չհամագործակցիլ կ’ըլլայ համամարդկային աղէտ:

Իմբերիայէ եւ արտադրել-սպառելէ առաջ եւ ետք պէտք է մտածել բնութեան փխրուն հրաշքի մասին, որ կեանքն է, մարդն է, իր նուաճած լոյսով՝ որ քաղաքակրթութիւն-մշակոյթն է: Այս բարոյախօսութիւն չէ: Ի՞նչ կ’ըլլայ արդիւնքը համաշխարհային երրորդ պատերազմին:

Համաշխարհայնացման թոհուբոհին մէջ, մեր ինքնուրոյն ժողովուրդը եւ փոքրիկ հայրենիքը, Խորենացիի «փոքրիկ ածու»ն, իմաստութեամբ պէտք է առաջնորդել, եւ առաջնորդուիլ, մեծ հեղեղներու մէջ տաշեղի պէս չնետուելու համար ասդին եւ անդին, հուսկ՝ չանհետանալու համար:

Տաշեղ չըլլալու քաղաքականութեան եւ հայրենասիրութեան պէտք ունինք, ոչ թէ յաւելեալ իրաւունքի, այլ գործելու եւ ծառայելու յաւելեալ եւ անսեթեւեթ պարտքի:

Չե՞նք անդրադառնար, որ անստոյգ վաղորդայններու դիմաց ենք:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles