ՀԱՄԱԶԳԱՅԻՆ – ՆԻՒ ԵՈՐՔ .- ՀԱՄԵՐԳ` ՆՈՒԻՐՈՒԱԾ ՄԵԾ ԲԱՆԱՍՏԵՂԾ ԱՇՈՒՂ ՍԱՅԵԱԹ ՆՈՎԱՅԻ ԾՆՆԴԵԱՆ 300-ԱՄԵԱԿԻՆ

0 0
Read Time:6 Minute, 27 Second

p7 a  ԳՐԻԳՈՐ Ա. ԳՐԻԳՈՐԵԱՆ

Ուր­բաթ, Յու­նիս 7, 2013 ժա­մը 8.00ին Նիւ Եոր­քի Հայ Կեդ­րո­նում (woodside) տե­ղի ու­նե­ցաւ շքեղ հա­մերգ, մաս­նակ­ցու­թեամբ աշու­ղա­կան եր­գե­րի սիր­ուած մե­նա­կա­տար եր­գիչ Էլի Պէր­պէր­եա­նի եւ իր նուա­գա­խում­բի: Սրա­հը լե­ցուն էր, հայ եր­գի սիրող­նե­րով: Ներ­կայ էին, Առաջ­նոր­դա­կան տե­ղա­պահ Գեր. Տ. Անու­շա­ւան Դանի­էլ­եան, ար­ժա­նա­պա­տիւ հայ­րեր` Տ. Մես­րոպ Քհնյ. Լա­գիս­եան, Տ. Մալ­խաս­եան եւ Հա­մազ­գա­յի­նի Շրջա­նա­յին Վար­չու­թեան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ` ընկհ. Արե­ւիկ Գաբրի­էլ­եան:

Հան­դի­սու­թեան բա­ցու­մը կա­տա­րեց, Հա­մազ­գա­յի­նի նո­րըն­տիր վար­չու­թեան ատե­նա­պետ ընկ. Աւե­տիս Հաճ­եա­նը: Ընկ. Հաճ­եա­նը իր բաց­ման խօս­քին մէջ նշեց` “Յա­նուն Հա­մազ­գա­յի­նի Նիւ Եոր­քի մաս­նա­ճիւ­ղի, պատիւը ու­նիմ բա­րի գա­լուստ մաղ­թե­լու, Սայ­եաթ Նո­վա­յի ծննդեան 300 ամ­եա­կին նուիր­ուած այս հա­մեր­գին, որը մի­աս­նա­բար կազ­մա­կեր­պած ենք, Սուրբ Լու­սա­ւո­րիչ Մայր Եկե­ղեց­ւոյ հետ, Տէր Մես­րոպ քհնյ. Լա­գիս­եա­նի ազ­նիւ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեամբ“:p7 Ընկ. Հաճ­եա­նը Սայ­եաթ Նո­վա­յի մե­ծու­թիւնը որ­պէս ար­տա­կար­գօ­րէն մեծ “Սի­րոյ Եր­գիչ“ ներ­կա­նե­րին փո­խան­ցեց, մի կարճ դրուա­գով, որը տե­ղի է ու­նե­ցել, Սուր­իա­յի Գա­մըշ­լի քա­ղա­քում 60 տա­րի առաջ.և Գա­մըշ­լիում հրա­ւի­րում են ու­սու­ցիչ` պրն. Պետ­րոս Գալստ­եա­նին, Սայ­եաթ Նո­վա­յին նուիր­ուած դա­սա­խօ­սու­թիւն տա­լու հա­մար: Դա­սա­խօ­սու­թեան օրը, պրն. Պետ­րո­սը գա­լիս է 15 հա­տոր գիրք շալ­կած: Ներ­կա­նե­րը սար­սա­փում են, մտա­ծե­լով պրն. Պետ­րո­սը մտա­դիր է այդ բո­լոր գրքե­րի մա­սին խօ­սել եւ մեկ­նա­բա­նել: Բայց դա­սա­խօ­սը նա­յե­լով գրքե­րի դէ­զին ասում է.և “Սայ­եաթ Նո­վան սի­րոյ մեծ եր­գիչ էր“, եւ այս ասե­լով թող­նում է սրա­հը:

p7 c  Ընկ. Աւե­տի­սը, այս դրուա­գի փո­խան­ցու­մով, պատ­գա­մեց Սայ­եաթ Նո­վա­յի ար­տա­կարգ մե­ծու­թիւնը, որ­պէս “Սի­րոյ եր­գե­րի` ան­զու­գա­կան յօ­րի­նող եւ կա­տա­րող“: “Եթէ աս­կէ վաթ­սուն տա­րի առաջ Գա­մըշլիի մէջ, տա­սըևտաս­նը­հինգ  գիրք կար­դա­լէ ետք, պրն. Գա­լուստ­եա­նը, Սայ­եաթ Նո­վա­յի մա­սին, աւելց­նե­լիք բան, խօսք չու­նէր, ու­րեմն ինձ ալ աւելց­նե­լիք չի մնար, բա­ցի բո­լո­րիդ ցան­կալ բա­րի վա­յե­լում“ նշեց ընկ. Հաճ­եա­նը:

Սայ­եաթ Նո­վան (Արու­թին, Յա­րու­թիւն), ծնուել է Վրաս­տան (Թիֆ­լիս) 1712և1717 կամ 1722ին եւ մա­հա­ցել 1795 թուին Թիֆ­լի­սում:

Հայ­րը Մղդսի Կա­րա­պե­տը, Հա­լէպ­ցի (Սուր­իա), հայ պան­դուխտ էր, մայ­րը Սա­ռան Թիֆ­լի­սի Հաւ­լա­բա թա­ղից:

Ս. Նո­վա­յի նախ­նա­կան կրթու­թիւնը սահ­մա­նա­փակ­ուել է գրա­ճա­նա­չու­թեամբ եւ ապա­գա­յում զար­գաց­րել է ինք­նակր­թու­թեամբ:

12 տա­րե­կա­նում սո­վո­րել է ջուլ­հա­կու­թիւն, բայց հրա­պու­րել է երգևերաժշ­տու­թեամբ եւ սո­վո­րել է նուա­գել մի քա­նի լա­րա­յին նուա­գա­րան­ներ:

Են­թադր­ւում է որ մաս­նակ­ցել է “Նա­դէր Շա­հի Հնդկաս­տա­նի ար­շա­ւան­քին“ (1738և1739, որ­պէս եր­գիչ նուա­գա­ծու):

1752 թուից ստեղ­ծա­գոր­ծել է մայ­րե­նի լե­զուով: 1759ին օծ­ուել է քա­հա­նայ, վե­րամկրտ­ուե­լով Ստե­փա­նոս անու­նով: Հով­ուել է Պարս­կաս­տա­նի Գի­լան Նա­հան­գի (Կաս­պից Ծո­վի շրջան) Էն­զէ­լի քա­ղա­քում (Փահ­լա­ւի նա­ւա­հան­գիստ):

1768 թուին ըն­դու­նել է կու­սակ­րօ­նու­թիւն` գոր­ծե­լով Հաղ­պա­տում եւ մերթ Թիֆ­լի­սի Ս. Գէորգ Եկե­ղե­ցում:p7 b

Սայ­եաթ Նո­վա­յից պահ­պան­ուել են շուրջ 70 հա­յե­րէն երգ: Եր­գե­րի մեծ մա­սի թե­ման Սէրն է, ինչ­պէս որ ճանչ­ուել է “Սի­րոյ Եր­գե­րի ան­զու­գա­կան վար­պետ“:

Ս. Նո­վա­յի եր­գե­րը թարգ­ման­ուել են աշ­խար­հի բազ­մա­թիւ լե­զու­նե­րով: 2003 թուին տպագր­ուած, հայ­կա­կան հա­մա­ռօտ հան­րա­գի­տա­րա­նում (Երե­ւան): Կար­դում ենք` Մեծ մար­դա­սէր եւ մար­դեր­գու է Ս. Նո­վան` (Արի հա­մով ղու­լուղ արա, խալ­խի նո­քար Սայ­եաթ Նո­վա) եւ դրա մէջ է նրա ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան գաղտ­նի­քը: Բա­նաս­տեղ­ծի սի­րոյ զգաց­մուն­քը իր առա­ւել վառ ար­տա­յայ­տու­թիւնն է գտել, նրա սի­րերգ­նե­րում` (աշ­խար­հումս ախ չիմ քա­շի, քա­նի որ ջա­նիս ինձ հա­մար): (Ան­մա­հա­կան ջրով լիքն, օս­կէ փըն­ջան իսկ ինձ հա­մար), (մի խօսք ու­նիմ իլ­թի­մա­զով…) եւ շատ ու­րիշ սի­րերգ­ներ: “Սայ­եաթ Նո­վա­յի պատ­կե­րած կի­նը աստ­ուա­ծու­թեան եւ կա­տա­րե­լու­թեան, կնիքն է կրում, սա­կայն չի վե­րած­ւում վե­րա­ցա­կա­նու­թեան եւ դա իրա­կան եւ կեն­դա­նի մարդն է, բնու­թեան զարդն ու գլուխ գոր­ծո­ցը“:

Հայ աշու­ղա­կան եր­գե­րի, մեկ­նա­բան, մե­ներ­գիչ, Էլի Պէր­պէր­եա­նը եւ իր սքան­չե­լի նուա­գա­խում­բը քլարինիստ տու­տու­կա­հար` Վա­ղար­շակ Ալեք­սան­եան (Գիւմ­րե­ցի) եւ Փօլ Մա­լա­խան­եան, էլեքտ­րո­նա­յին դաշ­նա­մուր մեծ վար­պե­տու­թեամբ, նուա­գակ­ցում էին մե­ներ­գիչ Պէր­պէր­եա­նին, որը մեծ յա­ջո­ղու­թեամբ կա­տա­րեց Սայ­եաթ Նո­վա­յի եւ այլ աշուղ­նե­րի եր­գե­րից:

Պէր­պէր­եա­նը իւ­րա­քան­չիւր եր­գից առաջ բա­ցատ­րու­թիւն­նե­ր էր տա­լիս, եր­գի իմաս­տի եւ բա­ռե­րի մա­սին:

Հա­մեր­գի վեր­ջում, մեծ յա­ջո­ղու­թեամբ եր­գեց` Ար­ցա­խին նուիր­ուած, ժո­ղովր­դա­կա­նա­ցած “Գե­տա­շէն“ եր­գը, որը մեծ ոգե­ւո­րու­թիւն ստեղ­ծեց: Բեմ հրա­ւիր­ուեց, Տ. Մես­րոպ քհնյ. Լա­գիս­եա­նը, որը անդ­րա­դար­ձաւ նման ձեռ­նարկ­նե­րի կա­րե­ւո­րու­թեան շուրջ եւ դրուա­տեց Հա­մազ­գա­յի­նի հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւնը, Ս. Լու­սա­ւո­րիչ Մայր եկե­ղեց­ւոյ հետ:

Փակ­ման խօս­քով եւ աղօթ­քով, ելոյթ ու­նե­ցաւ Առաջ­նոր­դա­կան տե­ղա­պահ, Գեր. Տ. Անու­շա­ւան Դանի­էլ­եա­նը եւ անդ­րա­դար­ձաւ Սայ­եաթ Նո­վա­յի մե­ծու­թեան եւ նրա ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­նե­րի ազ­դե­ցու­թեա­նը, հե­տա­գայ հայ աշուղ­նե­րի եւ հայ երաժշ­տու­թեան բա­նաս­տեղ­ծու­թեան վրայ:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post ՊԷՅ­ՐՈՒԹ-ԵՐԵ­ՒԱՆ ՈՒՂ­ՂԱ­ԿԻ ԹՌԻՉՔ­ՆԵ­ՐՈՒ ԱԶ­ԴԱՆ­ՇԱ­ՆԸ ՏՐՈՒԵ­ՑԱՒ ԼԻ­ԲԱ­ՆԱՆ­ԵԱՆ “ՄԻ­ՏԸԼ ԻՍԹ“ ԸՆ­ԿԵ­ՐՈՒ­ԹԵԱՆ ԿՈՂ­ՄԷ
Next post ԵՐԲ ԿԸ ԽՕ­ՍԻՆՔ ԿԱ­ՌՈՒ­ՑԱ­ՅԻՆ ՓՈ­ՓՈ­ԽՈՒ­ԹԻՒՆ­ՆԵ­ՐՈՒ ՄԱ­ՍԻՆ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles