ԿՐԿԻՆ «ՍՓԻՒՌՔԻ  ՂԵԿԱՎԱՐՄԱՆ ՀԱՐՑԸ. ՈՐՈՆՑՄՈՎ, ԻՆՉՊԷ՞Ս, ԻՆՉՈ՞Ւ»

0 0
Read Time:5 Minute, 50 Second

Յ. Պալեան 

Միշտ կու գայ պահ մը երբ պէտք է ընտրել հոգեզմայլ հայեցողութեան եւ արարումի միջեւ: Այս կը նշանակէ մարդ դառնալ :

Ալպէր Քամիւ, ֆրասացի գրող, Ի. դար

 

            14 Յունուար 2011-ին խորագրի նշած հարցով յօդուած մը գրած էի: Չեմ յիշեր, թէ ո՞ր թերթին կամ թերթերուն մէջ լոյս տեսած էր ան: Հին թուղթերուս մէջէն յայտնուեցան այդ  էջերը: Ինչ որ ըսած եւ գրած եմ աւելի քան տասնամեակ մը առաջ այսօր ալ կարելի է կրկնել: Կը շրջին քաղաքական նոր միտքեր, որոնք կը յառաջացնեն ազգի միասնութեան գծով նոր վիճակ, որ նոր բաժանումներու պիտի առաջնորդէ: Բայց հարցումները կը մնան նոյնը: Քաղաքական «ղեկավարութիւններ»-ը, յոգնակի, ներսը եւ դուրսը կ’ունենա՞ն բաւարար իմաստութիւն կանխելու համար նոր բաժանումներ եւ պառակտումներ, որոնք մեր ժողովուրդի ներկայ կացութեան մէջ անհեթեթ պերճանքներ են եւ նախատեսել կու տան յոռեգոյնը:

            Պարզ է նաեւ, որ հայ ազգի առաջնորդութեան եւ յաջողութեան համար մենք անկարող եղած ենք եւ անկարող ենք մեր հաւաքական նիւթական եւ իմացական ներուժը օգտագործելու: Հարցը կարծէք երբեք օրակարգ չէ եղած եւ չէ:

            «Ինչո՞ւ»ն համազգային գոյութենական հարցին կը վերաբերի:

            Համազգային. տրամագծօրէն հակառակ դուք հոն մենք հոս»ի անպատասխապատու արտայայտութիւններու:

            Սփիւռք(ներ)ը ազգային որակի հարց ունէր, ինչպէս ըսած էի, «զանազան բնոյթի մարդորսական (prosélytisme) պատճառներով, դիրքապաշտական եւ քարոզչական մտմտուքներով, չէր գիտցած եւ չի գիտեր իր որակները ծառայեցնել ազգին: Այսինքն ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՐԱԶԱՏՈՒԹԵԱՆ համապարփակ եւ իրաւ ենթահողի վրայ չեն կառուցուիր մտածումները եւ նախաձեռնութիւնները, չկան արժեչափեր, հեռանկար»: Ղեկավարումը յաճախ իր տեղը տուած է եւ կու տայ դիրքապաշտութեան՝ ամբոխավարական անորակ ենթահողի վրայ, եւ զայն սնուցող «քոմպինացիա»ներու, կողմնապաշտութիւններու եւ դրամագլուխի իրաւունքի:

            Խորհրդային Միութեան փլուզումէն եւ Հայաստանի Հանրապետութեան անկախացումէն ի վեր, հայկական դասական հայրենահանուածներու սփիւռքին վրայ գումարուեցան  Հայաստանէն կամաւոր արտագաղթողները, դասական սփիւռքը ինք եւս ներքին տեղաշարժեր ունեցաւ, «հայրենամերձ» շրջաններէն զանգուածային գաղթ տեղի ունեցաւ դէպի Արեւմտեան Եւրոպա եւ Ամերիկեան ցամաքամաս, մասնաւորաբար՝ Միացեալ Նահանգներ եւ Գանատա: Այս զոյգ նոր գաղթերը, իրենց միտումով, այնպէս են, որ սահմանուած են մնայուն ըլլալու, յաւերժանալու, այսինքն անոնց համար ո՛չ նպատակ եւ ո՛չ ալ օրակարգ է հայրենադարձութիւնը:

            Թէ ի՞նչ են հետեւանքները այս գաղթերուն, ի՞նչ կրնան ըլլալ ազգի տեսանկիւնէ, ոչ ոք կ’ուզէ քննել, միշտ՝ չխրտչեցնելու դիրքապաշտութիւններու եւ կողմնապաշտութիւննեու մարդորսական հաշիւներով: Արդիւնքը՝ Հայաստանի բնակչութեան հողին վրայ ապրողներու նօսրացումն է, որ կը տկարացնէ ե՛ւ հայրենիքը ե՛ւ ազգը:

            Ի հարկէ, որքան շեշտուի տարտղնումը, դադրինք համախմբուած ըլլալէ, այնքան կը դժուարանայ ղեկավարումը եւ կազմակերպական գործը, մարդիկ ժամանակ մըն ալ կը շարունակեն ապրիլ յիշատակներով, երբեմն կարգախօսներ կրկնելով, շաբաթավերջի խոհանոցային սովորութիւններով, բայց ազգային վերապրումի, տոկալու, տեւելու, իրաւունք հետապնդելու եւ պատմութիւնը իր հունին մէջ դնելու հաւատքն ու տեսիլքը աստիճանաբար կը խամրին: Նոյնիսկ հոն ուր կան բազմանդամ համայնքներ, անոնց ներքին հիւսկէնը թուլացած է, հաւատաւոր բիջներ կամ քանի մը անհատներ կը գործեն, յաճախ այն միամտութեամբ, որ իրենց ետին զանգուած կայ:

            Այս՝ ընդհանրապէս, զիրար քննադատող բոլոր «ուժեր»-ու պարագային:

            Այսօր ո՞վ կրնայ ըսել, թէ ի՞նչ կը ներկայացնեն սփիւռքները նախ որպէս համրանք, ապա՝ որպէս հայկական որակ եւ վերջապէս նաեւ ազգային-քաղաքական որակ: Այս երեք խնդիրներուն պատասխանը ոչ ոք ունի, թէեւ ամէն ոք կը կարծէ ունենալ, երբ բեմերէն կը խօսուի կամ ներազգային կեանքի մէջ ուժի ցուցադրութիւն կ’ըլլայ, տեղական-տեղայնական նկատումներով: Ինչ որ ունինք, ինչ որ կայ, երկու, երեք եւ աճող տարբերութիւններով կը ներկայանայ. եկեղեցիներ, կուսակցութիւններ, դպրոցներ, ակումբներ, զանազան բնոյթի միութիւններ, եւայլն:

            Հայաստանի վերանկախացումը, անոր սպառնացող վտանգները, հակառակ ըսուածին եւ գրուածին, միացման ազդակ չեղան, բաժանումները բազմապատկուեցան Հայաստանի ներքաղաքական մրցակցութիւնները (մեղմ ասած) փոխադրուեցան նաեւ արդէն բազմաշերտ սփիւռք(ներ): «Միութիւն» եւ «միասնութիւն» հնչեղ բառերը այդպէս ալ մնացին օդին մէջ: Երբ ամէն ոք կը կարծէ, որ ինք է ճիշդը, հետեւաբար «ճիշդեր»ը բազմապատիկ են, կը նշանակէ որ ոչ ոք ճիշդ է: Այս գիտակցութեամբ եթէ առաջնորդուինք, առաջնորդուած ըլլայինք, հզօրութիւն կը նուաճէինք, պարտութիւններով չէինք ընկճուեր:

            Անհեթեթ պատկերներու ի տես, միշտ մտածած եմ, թէ ինչպէս մենք հանդիսացած ենք մեր տկարութիւններու եւ պարտութիւններու պատճառ: Տարիներ առաջ, պատմութիւնը նոր չէ, աւելի քան կէս դար առաջ, կը գտնուէի Կիպրոսի Լառնաքա քաղաքը, ուր երկու հայկական կազմակերպութիւններու իրապէս ԴՐԿԻՑ ակումբներ կային: Նոյն պատկերին հանդիպեցայ Ուրուկուայ, Մոնթէվիտէօ, ուր երկու ՊԱՏԿԻՑ հայկական վարժարաններ կային: Լիբանան, Պէյրութ, նոյն թաղին մէջ, փողոցին երկու կողմը, ԴԷՄ ԴԻՄԱՑ երկու հայկական վարժարաններ կային: Ինչպէ՞ս չմտածել, որ տեւաբար կոտորակուիլ ազգային ախտ է: Նոյն պատկերին հանդիպած էի Հայաստան, վերանկախացման առաջին տարիներուն: Նոյն շէնքին մէջ, երկու կուսակցութիւններու կեդրոններ կային, աստիճաններով կը բարձրանայի եւ կը կանգնէի առաջինի դրան առջեւ եւ մէկ յարկ բարձրանալով կը գտնէի երկրորդը: Նիւ Եորքի մէջ, յայտնի պողոտայի մը վրայ, քանի մը հարիւր մեթր իրարմէ հեռու, ունինք երկու առաջնորդարաններ:

            Այս բաժանումներով եւ կոտորակումներով ինչպէ՞ս մէկութիւն կ’ըլլայ, ինչպէ՞ս տոկալու եւ տեւելու ուժ կը ստեղծուի:

            Այս հաստատումները պէտք չէ ընդունիլ որպէս անտեղի քննադատութիւն կամ խծբծանք, այլ՝ հրաւէր ուղղուած աջին եւ ձախին, մեծին եւ պզտիկին, մտածելու՝ ոչ թէ յաւելեալ իրաւունքի եւ յաւելեալ իշխանութեան համար, այլ՝ յաւելեալ պարտքի:

            Ապագան դիմագրաւելու եւ յաջողութիւններ ունենալու համար նախ մենք մեզ պէտք է ճանչնանք յարաբերար ազգի եւ հայրենատիրութեան ըմբռնումներուն: Այս ընելու համար քննական եւ վերլուծական ոչ-ենթակայական, թիւերով, տեղաբաշխումներով եւ քարտէսներով աշխատանք պէտք է կատարել, ոչ-տեսական եւ ոչ-կողմնապաշտական:

            Որքան ալ դժուար թուի, պէտք է սկսիլ հայութեան մարդահամարով: Հայաստան եւ սփիւռք, համախոհութեամբ, միասնաբար, միջոցներով օժտուած մասնագիտական լիաժամ աշխատողներով անկախ կառոյց պէտք է ստեղծել, ընթացիկ մրցակցութիւնները անտեսելով: Ի՞նչ է Հայաստանի բնակչութեան թիւը, ի՞նչ է թիւը Հայաստանի հպատակներուն, ապա, շրջան առ շրջան, պէտք է երկիր առ երկիր ճշդել հայերու թիւը, խառն ամուսնութիւններու թիւը, տարիքային համեմատութիւնները, հայերէնախօսութեան տոկոսները: Աւելի դժուար պիտի ըլլայ գիտնալ տոկոսը անոնց որոնք ազգի անդամութեան գիտակցութիւն ունին, մշակութապէս, քաղաքականապէս եւ յանձնառութեամբ: Ճշդել նաեւ, տոկոսը անոնց, որոնք Հայաստանի կեանքին կ’ուզեն քաղաքականապէս պէս մասնակցիլ քաղաքացիական գիտակցութեամբ, իրաւունքներով եւ պարտաւորութիւններով: Մի՛շտ՝ յետ քննութեան, առանց ենթակայական ազդակներու տուրք տալու, թիւերով:

            Սփիւռքը, քաղաքական պայմաններու բերումով, փորձած է ինքզինք ղեկավարել, նոյնիսկ երբ այդ ղեկավարումը եղած է բազմագլխանի: Հայաստանի իշխանութիւնները, խորհրդային օրերուն եւ այսօր, միշտ փորձած են սփիւռքի ղեկավարման մէջ դեր ունենալ, բայց այդ փորձը միշտ առաջնորդած է պառակտումներու, երբեմն ալ՝ բախումներու: Չենք յաջողած փոխադարձութեան սկզբունքով ղեկավարութիւն յառաջացնել: Ոչ ոք կը բողոքէ, որ ազգի կէսէն աւելին գոյացնող սփիւռքի հայերը ոչ մէկ օրինական ներկայութիւն ունին Հայաստանի մէջ, ներկացուցչութիւն չունին, ազգային-քաղաքական որոշումներու կայացման մէջ ոչ մէկ իրաւասութիւն եւ ներկայութիւն ունին:

            Յաճախ յիշած եմ Ֆրանսայի պարագան: Երկրի Ազգային Ժողովին եւ Ծերակոյտին մէջ ԱՐՏԵՐԿՐԻ ՖՐԱՆՍԱՑԻՆԵՐԸ ունին պատգամաւորներ եւ ծերակուտականներ: Անոնք երբեմն, օրինական եւ միջկուսակցական համաձայնութիւներով, նաեւ մաս կը կազմեն կառավարութեան:

            Այս եւ այլ հարցերու մասին պէտք է խօսիլ, ունենալ իսկական վիճարկում, հրաժարելով Սփիւռքը կառքին հինգերորդ անիւի կամ Ամերիկայի հարուստ հօրեղբօր դերին մէջ սահմանափակելէ: Այսինքն տէր ըլլալ ազգի իրաւ ներուժին, զայն չդատապարտել մնալու ընդարմացած վիճակի մէջ: Այդ ընելով, հաւաքաբար դերակատար կ’ըլլանք ազգի կէսէն աւելիի մաշումին:

            Գիտնա՛լ թէ ի՞նչ ենք, ո՞ւր ենք, ի՞նչ է մեր կարողական ուժը եւ ըստ այնմ յառաջացնել ղեկավարում, որ սովորական էսթէպլիշմընթային տխրութիւններէն անդին անցնելով, իրաւ միացումով եւ միասնութեամբ ապագայ նախատեսէ եւ անոր համար գործէ:

            Անգլիոյ, Ֆրանսայի, Ամերիկայի եւ ուրիշներու համար, օրնիբուն ընտրութիւն խաղալ երկրի եւ ազգի ապագան չի վտանգեր: Այդ խաղը անտեղի պերճանք է մեր ազգին կամար, եւ թերեւս ալ՝ տնաքանդ:

            Այս կազմակերպական աշխատանքը այսօ՛ր պէտք է սկսիլ, ո՛չ յաւելեալ իրաւունքներ ձեռք բերու համար, այլ՝ յաւելեալ պարտաւորութեան, որ ծառայութիւն է ազգին հանդէպ, ազգը՝ Հայաստան, ազգը՝ սփիւռք(ներ):

            Պարզ. հարազատութեամբ արտայայտուող ճշմարիտ ղեկավարումի կարիք կայ, ո՛չ շահախնդրական, ո՛չ դիրքապաշտական: Միշտ՝ ներսը եւ դուրսը:

            Ղեկավարում՝ իրականացնելով ազգային ներուժի եւ տարտղնուած-տարտղնուող կարողականութիւններու մէկտեղումը եւ անոնց իրողապէս իմաստուն ներդրումը ազգին եւ հայրենիքին համար:

 

 

 

           

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles