ԿՐԹԱԿԱՆ ՏԱՐԻՆ ԱՒԱՐՏԵՑԱՒ, ՆԱԵՒ՝ ՀԱՅԿԱԿԱՆ. ՀԱՐԿ Է ԸՆԵԼ ՀԱԿԱԿՇԻՌՆԵՐ

0 0
Read Time:5 Minute, 45 Second

Յ. Պալեան 

Հարկ է հասկնալ որ դպրոցին դերն է մանուկներուն սորվեցնել, թէ ի՞նչ է աշխարհը,  եւ զանոնք չդրոշմել ոչ միայն կեանքի արուեստով:

Հաննա Արէնթ, իմաստասէր, Ի դար

 

            Այս օրերուն Սփիւռքի հայկական մամուլը լայնօրէն կ’անդրադառնայ հայ դպրոցներու աշակերտներու պետական քննութիւններու արձանագրած յաջողութիւններուն, երբեմն՝ հարիւր տոկոսով: Այս յայտարարութիւնները կոչ են, որպէսզի ծնողները իրենց զաւակները այս կամ այն յաջողութիւն արձանագրած լաւ դպրոցը ղրկեն:

            Ներկայ եղած եմ հանդէսներու, երբ դպրոցի հաշուետուութեան մէջ լայնօրէն խօսուած է աշակերտներու պետական քննութիւններուն եւ համալսարան ընդունման բարձր եւ նախանձելի տոկոսներու մասին: Բնական է, որ դպրոցը, նաեւ հայկական, աշակերտի յաջողութեան երաշխաւորը ըլլայ:

            Բայց թող ներուի խօսիլ ընդհանրապէս դպրոցի յաջողութեան կողքին, նաեւ յաջող հայ դպրոցի մասին: Բանաւոր թէ գրաւոր զեկուցումներուն մէջ, հայ դպրոցի յաջողութեան մասին քիչ կը խօսուի, կամ չի խօսուիր: Այս մասին հանրային եւ ծնողական պահանջ եւ ակնկալութիւն ալ չկայ:

            Ինչպէ՞ս գնահատել հայ դպրոցի, որպէս այդպիսին, յաջողութիւնը:

            Այս կամ այն երկրին մէջ, այս կամ այն համայնքը, կազմակերպութիւնը, ինչո՞ւ հայկական դպրոց ստեղծած է եւ կը պահէ, կը ստեղծէ նորերը, երբ կան պետական վարժարաններ, ընդհանրապէս ձրիավարժ, երբ հայ դպրոցին համար ծնողքը զոհողութիւն պէտք է ընէ:

            Պատասխանել հարցումին՝ խօսելով նպատակի մասին:

            Հայ համայնք եւ կազմակերպութիւն պետութիւն չեն: Հայ աշակերտը տուեալ երկրի պետութեան կրթական համակարգէն օգտուելու իրաւունք ունի, ինչպէս բոլոր քաղաքացիները: Համակարգէն դուրս ստեղծուած դպրոցը մասնաւոր է, հայկական կամ ոչ, անոր տնտեսական եւ որակի պատասխանատու են զայն ստեղծողները եւ իրենց զաւակները անոնց խնամքին յանձնող ծնողները: Ընտրանք՝ որ կ’ենթադրէ նիւթական յանձնառութիւն եւ համոզում, կ’ըսենք նաեւ՝ զոհողութիւն:

            Սկզբունքային հարց. ինչո՞ւ ծնողներ իրենց զաւակները կը յանձնեն մասնաւոր վարժարանի մը, ինչո՞ւ հայ ծնողներ իրենց զաւակները կը յանձնեն հայկական վարժարանի:

            Բարձր որակով աւանդութիւն ունեցող պետական վարժարաններ կան: Կրթութեան ժողովրդականացման հետեւանքով, ան չէ վերապահուած ընկերային վերնախաւի մը: Դպրոց յաճախել իրաւունք է: Պետական դպրոցներ կան ամենուրեք: Նաեւ՝ աշխատաւորական եւ համեստ թաղամասերու մէջ: Անոնց մակարդակը ընդհանրապէս ցանկալի չէ: Մասնաւոր վարժարանը աւելի բծախնդիր է ո՛չ միայն կրթութեան, այլ նաեւ դաստիարակութեան համար: Ան յաճախ մատչելի չէ բոլորին, քանի որ կրթական ծախսերը պէտք է վճարեն ծնողները: Տարբերութիւնը կը զգացուի շէնքերու, սարքաւորումներու որակի եւ մանաւանդ՝ կարգապահութեան եւ հսկողութեան պատճառներով:

            Կ’իմանանք, որ պետական անձերու զաւակները կը յաճախեն մասնաւոր վարժարաններ, նոյնիսկ՝ նախարարներու: Հայկական վարժարանը առաւել կամ նուազ, ունի մասնաւորի բծախնդրութիւնը: Անոր սկզբունքային առաքելութիւնն է, պէտք է ըլլայ, հայեցի կրթութիւնը, տարազ մը, զոր պէտք է ճշդել եւ կեցուածք որդեգրել:

            Պետական քննութիւններուն որպէս մասնաւոր վարժարանի խանդավառող յաջողութիւններու կողքին, հայ վարժարանը  պէտք է ունենայ նպատակային այլ յաջողութեան մը հետապնդումը, ամբողջական հայեցի կրթութիւնը, որ միշտ ալ ծնողներու համար առաջնահերթութիւն չէ:

            Բեմէն ըսուած եւ մամուլով տրուած զեկուցումներ գրեթէ չեն խօսիր հայեցի կրթութեան մարզին մէջ ձեռք բերուած արդիւնքներուն մասին: Այլ հարց է նաեւ, թէ ինչպէ՞ս գնահատել զանոնք, ինչպէ՞ս չափել մէկ դպրոցէ միւսը, մէկ համայնքէ միւսը, ո՞ր չափանիշներով, գիտնալու ստացուած հայերէնագիտութեան եւ հայեցիութեան որակը:

            Եթէ բնական ժողովուրդ մը ըլլայինք, հայրենի պետութիւնը ստանձնած պիտի ըլլար կրթութեան, մասնաւորաբար՝ հայերէնի ուսուցման վերահսկողութիւնը: Օրինակ, ֆրանսերէնի ուսուցումը Փարիզ, Մարսիլիա, Քէպէք, Լիբանան կամ Սենեկալ նոյնն է՝ իր քերականութեամբ, շարահիւսութեամբ, բառամթերքով: Ո՛չ մէկ նոյնութիւն կայ արեւելահայերէնի, այսօր Հայաստան խօսուած եւ գրուած սովետահայերէնի (ուղղագրութիւն եւ բառամթերք), Իրանի հայերու արեւելահայերէնի ուղղագրութեան, եւ Արեւմտահայերէնի շարահիւսութեան եւ ուղղագրութեան միջեւ, որոնք, ի դէպ, կը խաթարուէին արդէն, եւ այդ կը շեշտուի Հայաստանէն տեղի ունեցած աղէտ-արտագաղթի հետեւանքով:

            Գումարեցէ՛ք այն, որ նոր սերունդին համար հայերէնը յաճախ մայրենի բարբառ չէ:

            Այս լեզուական խառնակութիւնը, հակառակ ոմանց (ընդհանուր համրանքին բաղդատած փոքրամասնութիւն) քաջ եւ ազնիւ ջանքերուն, լաւ բան նախատեսել չի տար ազգի մեծամասնութեան հայախօսութեան եւ հայերանագրութեան գծով, միշտ ի մտի ունենալով տեղական լեզուներու անշրջանցելի ազդեցութիւնը եւ համաշխարհայնացման ուղղակի-անուղղակի պարտադրած ամերիկերէնը, դպրոցներէն դուրս՝ թէ ներս: Իրականութիւնը բիրտ է, արեւմտահայերէնը՝ սփիւռքի մէջ, արեւելահայերէնը՝ Հայաստան, վտանգուած են, օղակը տեւաբար կը սեղմուի: Հայաստան, հազարաւոր օտար բառերու գրաւոր եւ բանաւոր ամէնօրեայ գործածութեամբ, հայերէնը կ’ընթանայ դէպի տեղական էսփերանթոյի վիճակ:

            Հայաստան եւ բազմադէմ Սփիւռք(ներ), ազգային լեզուի պահպանման, հարազատութեան եւ ուսուցման հասարակաց կեցուածք չունինք, ինչպէս կ’ըսեն, դոկտրին չունինք: Մասնակի եւ բջիջային ինքնագոհութեամբ, կը տնտեսենք հայերէնի վերջնական ձեւազեղծումը եւ հուսկ՝ անհետացումը, օր մը ունենալու համար տարբեր լեզուներ խօսող հայկական ծագումով խմբաւորումներ:

            Պէտք է կացութիւնը իրատեսութեամբ դիտել եւ դատել: Եթէ ազգային-քաղաքական կամք ունինք, մտածե՛լ՝ թէ ի՞նչ կրնանք ընել, ի՞նչ պէտք է ընել: Ազգի մէկութիւն ստեղծելու համար միթէ՞ պէտք չէ ստեղծել լեզուի մէկութիւն: Այս ազգային գաղափարականի եւ քաղաքական կամքի հարց է:

            Դպրոցներու մէջ հայերէնի ուսուցման համար, յատուկ ուսումնասիրութեամբ, իւրաքանչիւր տարիքի համար պէտք է կազմել հիմնական բառացանկ, ըստ այնմ պատրաստել դասագիրքերը եւ հայերէնով աւանդուող նիւթերը: Ո՞ր բառերը պէտք է գիտնայ հայերէն սորվողը՝ ըստ տարիքի, որպէսզի հայերէնը ըլլայ կեանքի լեզու, չըլլայ վանողական: Պէտք է տեւաբար առանձնացնել շրջապատէն սանձարձակ կերպով հայերէնի մէջ մուտք գործած եւ սովորական դարձած օտարաբանութիւնները, անոնք ըլլան ռուսաբանութիւն, ֆրանսաբանութիւն, անգլիաբանութիւն, թրքաբանութիւն, արաբաբանութիւն: Ֆրանսերէնի ուսուցիչները եւ քերականութեան գիրքերը, օրինակ, կը սրբագրեն անգլիաբանութիւնները,- anglicismes,– որոնք երգերու, ժապաւէններու, մեծերու պարագային՝ զանազան յարաբերութիւններու միջոցաւ լեզուի մէջ թափանցած են:

            Քանի որ այս հարցով Հայաստան-Սփիւռք իրաւ համագործակցութեան հնար չկայ հորիզոնի վրայ, նախատեսելի չէ, Սփիւռքը, զանազանութիւնները, բաժանումները, համակրանք եւ հակակրանք գերանցելով, հայերէնի պաշտպանութեան եւ ուսուցման համասփիւռքեան խորհուրդ մը պէտք է կեանքի կոչէ, ոչ թէ այս կամ այն փառասիրութիւնները բաւարարելու, այլ ազգային իրաւ մէկութիւն եւ հարազատութիւն ստեղծելու համար: Ի հարկէ ցանկութիւնը ունենալ այլ բան է, զայն իրականացնել՝ այլ:

            Ո՞վ կեանքի պիտի կոչէ իր անուան արժանի ազգային մարմին մը, զայն օժտելով գործելու միջոցներով: Սովորական մրցակցութիւնները, յաւելեալ իրաւունքի ձեռքբերման ճիգերը, երեւելիական կիրքերը, պէտք չէ որ դեր ունենան նման մարմնի մը ստեղծման մէջ:Ազգի գոյութենական բարձր գիտակցութեամբ եւ յանձնառութեամբ, հիւսիսէն հարաւ, արեւելքէն արեւմուտք, պիտք է ընդունինք լեզուի բիւրեղացման եւ անոր ուսուցման պատշաճող որոշումները:

            Մենք մեզի, ազգին եւ գալիք սերունդներուն, գէթ այս խնդրով,  պէտք է խնայել հատուածականութիւնները:

            Ո՞վ պիտի նախաձեռնէ:

            Արամ Ա վեհափառ կաթողիկոսը միակ անձնաւորութիւնն է, որ այդ կրնայ ընել, կեանքի կոչել Խորհուրդ մը, որ իր կարգին, մասնագէտներէ բաղկացած աշխատանքային խումբի մը կը յանձնէ նախապատրաստական աշխատանքները կատարել, գործի լծելով իրա՛ւ բանիմացներ, առանց տուրք տալու էսթէպլիշմընթային բարքերու: Կը պատրաստուի ընդհանուր ծրագիր մը լեզուի զտման եւ հանգրուանային ուսուցման համար: Ի հարկին՝ մասնակի պատշաճեցումներով՝ մէկ համայնքէ միւսը:

            Այս ծրագրել եւ գործադրել սիրողական (amateur) աշխատանք չեն:

            Կաթողիկոսի յայտարարած Սփիռքի տարին, այս նախաձեռնութեամբ եւ կազմակերպութեամբ, Սփիւռքի, ընդհանրապէս նաեւ ազգի մաշումին առաջքը կ’առնէ, ինքնութիւն կերտելու բծախնդրութիւն կը յառաջացնէ եւ զայն կը դարձնէ հայապահպանման եւ հայու իրաւունքի պաշտպանութեան հիմնարար նախաձեռնութիւն:

            Եթէ հնարաւոր ըլլայ այս միացման եւ մէկութեան աշխատանքը ընել Հայաստան-Սփիւռք համագործակցութեամբ, առանց գերադասի եւ ստորադասի յաւակնութիւններու, մենք մեզի դէմ կը տանինք ապագայակերտման իրաւ յաղթանակ:

            Եւ Սփիւռքի Տարին կը մեծնայ եւ կ’ըլլայ Հայութեան Տարի:

            Կը գտնուինք ինքնութեան եւ լեզուամշակութային խիստ սպառնական տագնապի մէջ: Անցեալ դարու մեծ մտածող Հաննա Արէնթի միտքը պէտք է ըմբռնել, ըստ այնմ նախաձեռնել եւ գործել. Ան ըսած է. «Հարկ է հասկնալ, որ դպրոցին դերն է մանուկներուն սորվեցնել, թէ ի՞նչ է աշխարհը, եւ զանոնք չդրոշմել ոչ միայն ապրելու արուեստով»: Այսինքն լաւ ապրելու, երջանիկ ըլլալու, յաջողութիւն հետապնդելու ուսուցումէն անդին, պէտք է ճանչնալ հիմնական արժէքները եւ կառչիլ անոնց: Նաեւ՝ մեր ազգի արժէքները:

Մեր ժողովուրդի պարագային՝ ապրիլ մեր ինքնուրոյնութեամբ եւ ինքնութեամբ, որպէսզի ընենք այնպէս, որ հայութիւնը եղած չըլլայ, մնայ պատմութեան բեմին վրայ:

Այս պատճառով ալ հայերէնի պաշտպանութիւնը, ուսուցումը եւ իւրացումը գիտակից հայուն համար հիմնական ազգային քաղաքականութիւն է:

Յաղթել ճակատագրապաշտութիւնը եւ իմաստաւորել Հայոց Հայրապետի Սփիւռքի Տարին, յիշելով Ի դարու մեծ պատմաբան անգլիացի Առնոլտ Թոյնպիի խօսքը. «Քաղաքակրթութիւնները կը մեռնին ինքնասպանութեամբ, ոչ ոճիրով»:

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles