“ԿԵԱՆ­ՔԸ ՎԱՆ­ԴԱ­ԿԻ ԿՈՂ­ՔՈՎ“ ՀԱ­ՄԱԶ­ԳԱ­ՅԻ­ՆԻ ԲԵ­ՄԱ­ՀԱՐ­ԹԱ­ԿԻՆ ՎՐԱՅ

0 0
Read Time:9 Minute, 51 Second

 

Լու­սան­կար­ները` Ռո­պերթ Կա­րա­պետ­եա­նի եւ Զէ­նոպ Թո­մաք­եա­նի
Լու­սան­կար­ները` Ռո­պերթ Կա­րա­պետ­եա­նի
եւ Զէ­նոպ Թո­մաք­եա­նի

ՅԱ­ԿՈԲ ՎԱՐ­ԴԻ­ՎԱՌ­ԵԱՆ

Նախ­քան շնոր­հա­ւո­րա­կան խօս­քե­րը շռայ­լե­լը, տե­ղին կը գտնենք ար­ձա­նագ­րել Հոկ­տեմ­բեր 18, 2013ին ներ­կա­յաց­ուած Սամ­ուէլ Կոս­եա­նի “Կեան­քը վան­դա­կի կող­քով“ բե­մադ­րու­թեան մա­սին մեր գնա­հա­տա­կան խօս­քե­րը եւ մաս­նա­ւոր շնոր­հա­կա­լու­թիւն յայտ­նել հայ բե­մի երախ­տա­ւո­րին` Հրանդ Մար­գար­եա­նին:tadron1

Եթէ այ­սօր ցրտա­ցած Նիւ Եոր­քի Հատ­սըն գե­տի զոյգ ափե­րուն վրայ քի­չիկ մը հայ թա­տե­րա­կան ճա­շակ տա­կաւ կը խայ­տայ, ան­կաս­կած, այդ հաս­տա­տու­մը կ’եր­թայ շնոր­հիւ 42 եր­կա՜ր  տա­րի­նե­րէ ի վեր ան­դադ­րում ու առանց դոյզն յու­սա­հա­տու­թեան Հրան­դին գլխա­ւո­րած Հա­մազ­գա­յի­նի թա­տե­րա­խում­բին:  Գե­րա­զան­ցա­պէս հայ­կա­կան` ե՛ւ ոգի­ով, ե՛ւ ընտր­ուած ազ­գա­յին թա­տե­րա­խա­ղե­րով ու հա­յե­րէն լեզ­ուին մա­քուր տի­րա­պե­տու­մո­վը, Մար­գար­եան` թատ­րո­նը որ­պէս դպրոց ծա­ռա­յե­ցուց եւ իր նպա­տա­կին հաս­ցուց:

Դիւ­րին չէ այս մեծ ոս­տա­նի պայ­ման­նե­րուն նե­րած չա­փով պա­հել հայ­կա­կան թա­տե­րա­խումբ մը, որուն ներ­կա­յու­թիւնը ըլ­լար տի­րա­կան ու շուն­չը` անս­պառ ու եր­կար:  Ար­ձա­նագ­րել մրցա­նիշ մը Ամե­րի­կա­յի տա­րած­քին իր անդ­րա­նիկ 23 բե­մադ­րու­թիւն­նե­րով:  Ըլ­լալ առա­ջին հայ­կա­կան թա­տե­րա­խում­բը բարձ­րա­նա­լու Օֆֆ-Պրոտ­ուէյ եւ ըլ­լալ Հա­մազ­գա­յի­նի մեծ ըն­տա­նի­քին միակ թա­տե­րա­խում­բը, մաս­նակ­ցե­լու 1991ին Հա­յաս­տա­նի մէջ տե­ղի ու­նե­ցող Սփիւռ­քա­հայ Թատ­րո­նի Փա­ռա­տօ­նին:

Ան­շուշտ այս բո­լո­րը կը պա­հան­ջեն ան­սահ­ման նուի­րում ու համ­բե­րու­թիւն, տե­սիլք ու հա­ւատք հան­դէպ գոր­ծին, որ ան­կաս­կած ժա­ռանգ­ուած է այդ մեր երեք­հա­զա­րամ­եայ հայ­կա­կան թատ­րո­նի աւան­դոյթ­նե­րէն:  Այ­լա­պէս մշա­կոյ­թով հա­րուստ մեր այս հա­մայն­քէն ներս, Հրանդ ար­ժա­նա­ւոր ժա­ռան­գորդն է, ան­կաս­կած, այդ “սրբու­թեան“, որ կը կոչ­ուի Հայ Բեմ:tadron3 

***

Ու հի­մա կը վե­րա­դառ­նանք թա­տե­րա­խա­ղին: Խորհր­դա­յին կար­գե­րու փլու­զու­մով Հա­յաս­տա­նի մէջ յա­ռաջ կու գար ան­սո­վոր երե­ւոյթ մը: Չէ՞ որ սպաս­ուած ան­կա­խու­թիւնն էր որ կը շնորհ­ուէր հա­յու­թեան: Հին վար­չա­կար­գին վարժ սո­վե­տա­հա­յու­թիւնը, մե­ծաւ մա­սամբ, դէմ հան­դի­ման կը գտնուէր տա­րօ­րի­նակ երե­ւոյ­թի մը. ապա ի՞նչ էին ան­կա­խու­թիւն, ազա­տու­թիւն, ռամ­կա­վա­րու­թիւն, ազատ եր­թե­ւեկ, ազատ խօսք, հան­րա­հա­ւաք, ցոյց ու պոռթ­կում:  Ասոնք դժուար որ բա­ռա­րան­նե­րու մէջ ար­ձա­նագր­ուած ըլ­լա­յին: Որով­հե­տեւ` “Կեան­քը վան­դակ“ մըն էր եւ անոր բնա­կիչ­նե­րը, թռչուն­նե­րու նման, տաս­նամ­եակ­ներ ապ­րե­լով, այ­լեւս մոռ­ցած էին թռչիլ, եր­թալ նոր հո­րի­զոն­ներ, բարձ­րա­նալ վեր ու աւե­լի վեր:

Այդ վան­դա­կին մնա­յուն բնա­կիչ­նե­րէն էին Չի­կը (Թո­րոս Թէր­վիզ­եան) ու Պո­չէ­կը (Յա­րու­թիւն Պար­սում­եան): Ու երբ ազա­տու­թեան լու­րը հնչեց, բաց­ուե­ցան վան­դա­կին դռնե­րը եւ Տէ­րը (Գառ­նիկ Ներ­սէս­եան) զի­րենք ազատ ար­ձա­կեց: Տէ­րը հին ռե­ժի­մին` հա­մայ­նա­վա­րու­թեան մար­դը կուշտ էր եւ զա­նոնք կը կե­րակ­րէր այն­քան մը որ չմա­հա­նա­յին:

tadron2  Այո դռնե­րը բաց էին այ­լեւս աշ­խար­հի առաջ: Դրա­մա­տի­րա­կան այդ մե՜ծ աշ­խար­հին առաջ:  Բայց այս վան­դա­կի բնա­կիչ­նե­րը ի՞նչ գի­տէ­ին այդ հե­ռա­ւո՜ր աշ­խար­հի մա­սին, դրա­մի տնտե­սու­թեան մա­սին:  Ոչի՛նչ: Չիկ կ’ու­զէր փորձ մը կա­տա­րել եւ կը գտնէր Փետ­րու­հին` Ազատ Թռչու­նին (Մար­իա Պար­սում­եան) թռչե­լու իր հետ ու տես­նե­լու ազատ աշ­խար­հը, այդ քա­ղա­քակրթ­ուած ան­տա­ռը, ու դառ­նա­լու  անոր մէկ բնա­կի­չը: Բայց Պո­չէկ մնաց իր վան­դա­կին` իր Հա­յաս­տա­նին մէջ, ինք­զինք աւե­լի ապա­հով զգա­լով իր այդ աշ­խար­հին մէջ, գու­ցէ փոքր, բայց այդ էր իր գիտ­ցած աշ­խար­հը:

Մինչ այդ, երկ­րին նոր տէ­րե­րը (լուռ` վստա­հա­բար կ’ակ­նարկ­ուի Տէր Պետ­րոս­եան­նե­րուն) փոխ­ուած էին այ­լեւս եւ Տէ­րը դար­ձած էր սո­վո­րա­կան մահ­կա­նա­ցու մը, ինք ալ դար­ձած էր բա­նուոր, փե­րե­զակ ու վեր­ջա­պէս մու­րաց­կան, մին­չեւ այն օրը որ դարձ­եալ տէ­րե­րը (վստա­հա­բար, այս ան­գամ Քո­չար­եան­նե­րուն է ակ­նար­կը) կը փոխ­ուէ­ին եւ այս ան­գամ ինք եւս կը մտնէր նոր օլի­կարգ-­նե­րու դա­սին եւ այ­լեւս ան կը պտտէր “հաստ վի­զե­րով“ թիկ­նա­պա­հով (Յա­կոբ Ներ­սէս­եան): Ու դարձ­եալ կ’այ­ցե­լէր իր անց­եա­լի տի­րու­թեան տակ եղող վան­դա­կը ու նո­րէն փշուր­նե­րով կը կե­րակ­րէր Պո­չէ­կը:

Չիկ չդի­մա­նա­լով Արեւ­մուտ­քի Ճան­կը­լի ազա­տու­թեա՜ն կը վե­րա­դառ­նայ իր հին վան­դա­կը, իր տու­նը, իր ծննդա­վայ­րը, իր հայ­րե­նի­քը … եւ հոն ալ կ’աւան­դէ հո­գին:tadron5

Գլխա­գիր պռա­ւօ մը Թո­րոս Թէր­վիզ­եա­նին, որ առա­ջին ան­գամ ըլ­լա­լով նման պա­տաս­խա­նա­տու դեր մը կը վերց­նէ: Նա­եւ` Մար­իա Պար­սում­եա­նին, որ թէ­եւ ու­նի բե­մա­կան վար­ժու­թիւնը որ­պէս երգ­չու­հի բեմ բարձ­րա­նա­լու, սա­կայն, իր այս ան­դար­նիկ խա­ղար­կու­թեամբ կ’երաշ­խա­ւո­րէ թա­տե­րա­սէր­նե­րուս, թէ Մար­ի­ան, այ­սու­հե­տեւ, յա­ճախ վա­յե­լե­լու առիթ­ներ պի­տի տայ: Շատ ենք գրած Գառ­նի­կին (որ հիմ­նա­դիր ան­դամ է Թէ­քէ­եա­նի թա­տե­րա­խում­բին) ու Յա­րու­թիւ­նին մա­սին. անոնք մաս կը կազ­մեն Թ.Մ.Մ. “Մհեր Մկրտչեան“ թա­տե­րա­խում­բին:

 

***

Սամ­ուէլ­ Կոս­եան լա­ւա­գոյնս, այս թա­տե­րա­խա­ղով կրցած է տալ իրա­կան պատ­կե­րը մեր ժո­ղո­վուր­դի կեան­քին, յետ վար­չա­կար­գին Փլու­զու­մով:

Ա՞յս էր սպաս­ուած ան­կա­խու­թիւնը, արդ­եօ՞ք: Այս ան­գամ ես հարց պի­տի տամ բե­մադ­րի­չին ու սի­րե­լի բա­րե­կա­միս` Հրան­դին, որուն գա­ղա­փա­րա­կան դպրո­ցը եօ­թը տաս­նամ­եակ­ներ ան­դադ­րում կեր­պով, շե­փո­րած էր աշ­խար­հի ամէն ան­կիւ­նէն, ազատ­ուե­լու այս բիրտ կար­գե­րէն ու վե­րա­դարձ­նե­լու ազատ ան­կախ Հա­յաս­տան մը հա­յու­թեան բա­րօ­րու­թեան հա­մար: Արդ­եօք Հրանդ Մար­գար­եան բեմ պի­տի հա­նէ՞ր Հա­մազ­գա­յին Թա­տե­րա­խում­բը 60-70ական թուա­կան­նե­րուն այս թա­տե­րա­խա­ղը … գու­ցէ, այդ օրե­րուն, ան նկատ­ուէր Խորհր­դա­յին կար­գե­րու “բրո­բա­կան­տին“ ծա­ռա­յող մը:

tadron9  Ան­կա­խա­ցու­մէն ետք, քա՜նի քա՜նի Չի­կեր թո­ղու­ցին Հա­յաս­տա­նը ու թռան հե­ռա­ւոր Գա­լի­ֆորն­ի­ա­նե­րը, Սպան­ի­ա­ներ, Ֆրան­սա­ներ … մին­չեւ իսկ Սի­պեր­իոյ ամե­նա­խուլ ցուրտ ան­կիւն­նե­րը, երբ Խորհր­դա­յին օրե­րուն հոն ղրկուող­նե­րը կ’ըլ­լա­յին տի­սի­տընթ­ներ:  Անոնք այ­սօր կը մեկ­նին Սի­պիր կա­մո­վին, պա­տառ մը հաց ապա­հո­վե­լու հայ­րե­նիք մնա­ցած իրենց հա­րա­զատ­նե­րուն:

Բայց, ո’չ, միայն պէ՛տք ենք շնոր­հա­կա­լու­թիւն յայտ­նել Հրան­դին, որ կ’ու­նե­նայ մտա­ւո­րա­կան պար­կեշ­տու­թիւնը եւ հա­մար­ձա­կու­թիւնը տես­նե­լու այ­սօր­ուան Հա­յաս­տա­նը եւ զայն բաղ­դա­տե­լու երէ­կի այդ հրա­շա­փառ Հա­յաս­տա­նին հետ, ուր հայ մշա­կոյ­թը կը ծաղ­կէր, հա­յե­րէն լե­զուն կը մնար գե­րի­վեր, հայ գի­տու­թիւնը կը տա­րած­ուէր աշ­խար­հի ակադե­մի­ա­նե­րուն մէջ եւ մէկ միլի­ոն հա­յեր ծնրա­չոք Ծի­ծեռ­նա­կա­բեր­դի կա­մար­նե­րուն տակ, որ­պէս իրա­ւա­տէ­րը ան­ժա­ման­ցե­լի Հայ Դա­տին կ’երդ­նուր  քա­լել մեր Մեծ Երա­զի ճա­նա­պար­հով, որ­պէս ու­ղե­ւոր­ներ հաս­նե­լու Շու­շի:

Հրանդ Մար­գար­եան, հե­ռու է, սո­վո­րա­կան ծի­ծաղ արթնց­նող, ժա­մա­նա­կը խնդու­քով լեց­նող թա­տե­րա­խա­ղե­րու ներ­կա­յա­ցում­ներ բե­մադ­րե­լով: Թա­տե­րա­սէր­ներ պէտք են սրա­հէն դուրս գան եւ ու­նե­նան խոր մտա­ծում ներ­կա­յաց­ման մէջ եղած դէպ­քե­րուն նկատ­մամբ:  Եւ ին­չու չէ նա­եւ‘ քա­ղա­քա­կան մտա­ծո­ղու­թեան զար­գա­ցում­ներ մեր բե­մե­րէն պէ՛տք է ար­տա­յայտ­ուին:  Հրանդ այդ է որ կը փոր­ձէ ընել ամէն ան­գամ:tadron7

 

***

Ու այս ամե­նէն ետք, Հա­մազ­գա­յի­նի Վար­չու­թիւնը, ատե­նա­պե­տու­թեամբ` Աւե­տիս Հաճ­եա­նի, ներ­կա­յա­ցու­մէն ետք, նշեց թա­տե­րա­խում­բին 45ամ­եա­կը եւ Աստ­ղիկ Սե­ւակ բե­մադ­րի­չին ու դե­րա­սան­նե­րուն յանձ­նեց նուէր­ներ:  Ռու­բէն Պար­սում­եան ներ­կա­յա­ցուց բե­մադ­րիչ, թա­տե­րա­գիր, դե­րա­սան, մշա­կու­թա­յին ու քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ Դոկտ. Հրանդ Մար­գար­եան:

Ու ար­դէն ժա­մա­նա­կը եկած է որ, այս առ­թիւ, Հա­մազ­գա­յի­նի թա­տե­րա­խում­բը մկրտուի Նիւ Եոր­քի Հա­մազ­գա­յի­նի “Հրանդ Մար­գար­եան“ թա­տե­րա­խումբ անու­նով:  Այ’ս է վա­յե­լը եւ ար­ժա­նի յար­գան­քը վաս­տա­կա­ւոր մշա­կոյ­թի գոր­ծի­չին ըն­ծա­յե­լու:  Եւ որուն հա­մար առա­ջին ծա­փա­հա­րող­նե­րը մենք` Թ.Մ.Մ.-ի Մկրտչեա­նա­կան­ներս պի­տի ըլ­լանք, ան­կաս­կած:

Նիւ Եորք

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles