ԽԱՂԱՂՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ԽԱՂԱՂԵՑՈՒՄ

1 0
Read Time:4 Minute, 17 Second

Յ. Պալեան

Այս մոլորակին վրայ խաղաղութիւն պիտի չըլլայ

այնքան ատեն, որ մարդու իրաւունքները պիտի

բռնաբարուին աշխարհի որեւէ մէկ մասին մէջ:

Ռընէ Քասէն, Ի դար, ֆրանսացի  իրաւագէտ,

մարդու իրաւունքի սահմանման

միջազգային խորհուրդի անդամ

 

            Երկու եզրեր, խաղաղութիւն եւ խաղաղեցում, որոնց ետին կան աշխարհի պատմութիւնը, կայսերական նուաճումները, գաղութարարութիւնը, համագումար՝ տիրելու եւ շահագործելու ախտաւոր կիրքը:

            Կը խօսուի Հռոմի խաղաղութեան, pax romana-ի մասին: Բայց ի՞նչ էր այդ խաղաղութիւնը: Ան Հռոմի նուաճած երկիրներուն պարտադրուած օրէնքներու հաւասար եւ ընդհանուր գործադրութեամբ մրցակցութիւններուն եւ վէճերուն վերջ տուած էր, կայսրութիւնը միաձուլելով, լէգէոններու սուրերով եւ վահաններով: Այսինքն՝ խաղաղեցում, բռնանալով ինքնուրոյնութիւններու եւ իրաւունքներու վրայ, նոյնացման պարտադրանքով՝ խաղաղութիւն:

            Օսմանեան, ցարական, ֆրանսական, բրիտանական եւ այլ կայսրութիւններու պարագային եւս, պատմութիւնը կը խօսի այսինչ կամ այնինչ զօրավարի նուաճած ափրիկեան կամ ասիական երկիրներու եւ ժողովուրդներու վրայ բանակներով հասատատուած խաղաղեցման մասին: Կռիւներու դադարեցումը, ճնշումի օրինականացումով, խաղաղութի՞ւն է:

            Ի՞նչ եղած է եւ է գինը խաղաղեցումներու ինչ կը վերաբերի Մարդկային Իրաւունքի, որմէ անջատել ժողովուրդներու ազատութեան, ինքնուրոյնութեան, պատմական ժառանգութեան եւ իրենց ինքնուրոյնութեամբ ապրելու իրաւունքը բռնութիւն է: Ինչո՞ւ, մօտ կամ հեռռւ աշխարհներ, օտար ուժեր պիտի գան, գրաւեն տարածքներ, պարտադրեն մշակոյթ, լեզու, օրէնքներ, բռնութեամբ հաստատեն խաղաղեցում՛ որ մարդու եւ ժողովուրդներու իրաւանց խախտում է:

            Իր դարու յանձնառու վկայ ֆրանսացի մեծ գրող Ալպէր Քամիւ, ըսած է. «Եթէ մարդը ձախողի հաշտեցնել արդարութիւնը եւ ազատութիւնը, ամէն բանի մէջ պիտի ձախողի»: Այս գիտակցութեան պակասը պէտք է դիտել որպէս Մարդկութեան եւ Մարդու Իրաւունքի դէմ նախայարձակում: Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան եւ անոր 193 անդամներու սկզբունքային (՞) առաջնահերթութիւննե՞րն են խաղաղութիւնը եւ գլխագրուած Իրաւունքը: Անոնց ներկայացուցիչները պատահա՞ծ է, որ լսած ըլլան Ռընէ Քասէնի եւ Ալպէր Քամիւի համամարդկային խորքով քաղաքական խօսքը:

            Պամութիւնը թատերաբեմն է Մեծերու լուսաւոր գաղափարներուն: Անոնց կը ծանօթանանք պատմական ուսումնսիրութիւններու, վկայութիւններու, գրական երկերու, մամուլի էջերուն վրայ, կամ շռնթալից յայտարարութիւններու մէջ: Այդ բոլորի հաշուեկշիռը կը յանգեցնէ յուսահատական եզակացութիւններու, քանի որ կեանքի կոշտ իրականութիւնը խորթ է անոնց: Եթէ Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան համար իրաւ առաջադրանք է «մոլորակին վրայ խաղաղութիւն»ը, ան իր ցարդ ունեցած եւ ցուցաբերած սոսկ «հրշէջի» դերէն դուրս գալով, պէտք է քաղաքական աշխարհի հրդեհներու պատճառները վերացնէ: Չէ յաջողած այդ ընել:

            Ռընէ Քասէն ընթացիկ քաղաքական «առեւտուր»էն անդին կը նայի: Կրկին կարդալ իր խօսքը, որ ամբաստանութիւն է, ուղղուած բոլոր անոնց, որոնք դիւանագիտական ճապկումներով եւ բիրտ ուժի կռթնած, Մարդու Իրաւունքը կը բռնաբարեն. «Այս մոլորակին վրայ խաղաղութիւն պիտի չըլլայ այնքան ատեն, որ մարդու իրաւունքները պիտի բռնաբարուին աշխարհի ոեւէ մէկ մասին մէջ»:

            Ի՞նչ պէտք է արձանագրել «Մարդու Իրաւունքներ» գլխուն տակ:

            Կան անհատական իրաւունքներ, որոնց մասին շատ խօսուի, ինչպէս ազատութիւնները, աշխատանքը, հաւասարութիւնը, եւայլն: Բայց մարդը սոսկ անհատ չէ, ան հաւաքականութեան մաս կը կազմէ, իրմով կը կազմուի հաւաքականութիւնը՝ որ մշակոյթ է, կազմակերպութիւն, ըմբռնումներ: Նոյնիսկ «Ռոպէնսոն», իր կղզիին վրայ, զրկուած մարդկային ամէն տեսակի յարաբերութիւններէ, օրագիր կը պահէր, օրերը կը հաշուէր, առանձին չըլլալու համար: Անհատը վերացականութիւն է, մարդը է՛ իր ինքնուրոյն հաւաքականութեամբ, որ եթէ քանդուի, անհատներ կրնան շնչել եւ ապրիլ, բայց կը դադրին շարունակութիւն ըլլալէ:

            Մարդու իրաւունք եւ ընկերութեան իրաւունք անանջատելի են: Ընկերութիւնը՝ համայնք, ցեղախումբ, ազգ: Այդ իրաւունքը հայրենիք է, նախնիներու բնակավայր, պատմութեան վկայութիւն, հաւաքականութեան հոգեմտաւոր արտայայտութիւն՝ մշակոյթ:

            Այս ըմբռնումով պէտք է հասկնալ լիիրաւ իմաստը Ռընէ Քասէնի միտքին: Եթէ  մարդոցմով կազմուած հաւաքականութեան մը, կամ հաւաքականութիւններու, իրաւունքները բռնագրուած մնան, անոնք վաղեմութիւն չեն ունենար: Զինու զօրութեամբ, տնտեսական եւ այլ բնոյթի ճնշումներով հաստատուած խաղաղեցումը, արդարութեան եւ իրաւունքի ժխտում է, լարուած ռումբ, որ վաղ թէ ուշ ինքզինք կը զգացնէ: Մեծ ժողովները, անոնց ընդունած խաղաղութեան որոշումները, խաղաղեցում են, քաղաքական առեւտուր, յաճախ աւարի բաժանում, երբ հաւաքականութեան մը պատկանող մարդու իրաւունքը կ’անտեսուի:

            Այսօր հայը եւ Հայաստան կանգնած են բռնութեան հետեւանք խաղաղեցման նոր վիճակի մէջ: Օտար ուժեր, խախտելով իրաւունքի եւ ազատութեան համամարդկային սկզբունքները, իրաւազրկած են մեզ, որպէս անհատ եւ հաւաքականութիւն, անկարելի դարձնելով խաղաղութիւնը եւ մեր ժողովուրդը զրկած են իր հայրենիքին տէր ըլլալու եւ մնալու իրաւունքէ:

            Կը շարունակուի նոյն նենգութիւնը, մեզի կը պարտադրուի խաղաղեցում, միջազգային հանրութեան աչքին առջեւ, որուն ընդունուած ներկայացուցչութիւնը Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութիւնն է: Ո՞ր իրաւունքով եւ քաղաքական բարոյականով, հայկական Արցախը խլուած պիտի ըլլայ մեր ժողովուրդէն: Աւելին, միջազգային հանրութիւնը կուրութեամբ եւ անբարոյութեամբ, օրէնքներ եւ դաշնագրեր բանաձեւելով, Հայն ու Հայաստանը զրկուած կը պահէ իր հայրենիքէն:

            Ի վերջոյ միջազգային կոչուած համայնքը օրէնքներով եւ դաշնագրերով միշտ ժամանակաւոր ըլլալու դատապարտուած խաղաղեցումներ պարտադրելով, նոր պատերազմներու եւ դժբախտութիւններու պատճառ կ’ըլլայ: Ո՞վ մէկ հատիկ պատճառ-արդարացում կրնայ տալ հայու, հոգ չէ թէ աւերակ Անի մայրաքաղաքի տարբեր ժողովուրդի մը կամ պետութեան պատականելիութեան: Ինչո՞ւ եկուոր ուժը ժառանգորդ եւ տէր կ’ըլլայ Վանի եւ Աղթամարի եկեղեցիին: Իսկ Արարատը…

            Նոյն միջազգային հանրութեան աչքին ի՞նչ կը ներկայացնէ հայ հայրենահանուածներու միլիոններու հատուածը…. Ո՞վ եւ ո՞ւր պիտի խօսի այս մասին:

            Եթէ Հայաստան իրաւասութեամբ հանդէս գար, եկած ըլլար, համայն հայ ժողովուրդի հայրենիքի իրաւասութեամբ, անվարան Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան ծիրէն ներս քաղաքական հարց կը բաձրացնէր Մարդկային Իրաւանց Միջազգային Յայտարարութեան ծիրէն ներս, եւ համաշխարհային մտաւորականութեան կոչ կ’ընէր միացեալ ճիգերով գործելու, որպէսզի ազատութիւն եւ արդարութիւն հաշտ գործեն:

            Վերջ տան խաղաղեցման կեղծիքի ճատրակի խաղին եւ մարդկայնացնեն մարդկութիւնը:

            Եթէ այս ուղղութեամբ յառենք մեր աչքերը, միանանք եւ կամուրջներ հաստատենքք միջազգային համայնքի Ռընէ Քասէններու եւ Ալպէր Քամիւներու հետ, տարբեր ձեւով կ’իրականցենք Խորենացիի «փոքրիկ ածու ենք բայց հոն մեծութիւններ կան» խորիմաստ խօսքը:

            Այս պատմութեան  էջերը վերստին գրելու միտում չէ, այլ  համամարդկային երազանք՝ առանձին չըլլալու եւ գործելու բոլորին հետ՝ վասն իրաւունքի եւ արդարութեան:

            Ազգային հարցերը համամարդկային արդարութեամբ լուծելու յանդգնութեամբ  եւ երազով գործելով, արժանի կ’ըլլանք նախնեաց եւ համայն ներկայ եւ գալիք սերունդներու գնահատանքին:

            Յիշել Մարթին Լութըր Քինկի «Ես երազ մը ունիմ»-ը, I have a dream… Քինկի պէս՝ ԵՐԱԶ՝ ընդդէմ հզօրներու եւ գերհզօրներու…

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles