Լոնտոն.- Գրիգոր Պըլտեանի Գրական Գործունէութեան Յիսնամեակի Յոբելինական Հանդիսութիւն

0 0
Read Time:4 Minute, 43 Second

beledian-krikor2
ԼՈՆՏՈՆ («Նոր Յառաջ»).- Յունուար 25ին, Հայագիտական Ուսմանց Ծրագիրը կազմակերպեց Գրիգոր Պըլտեանի գրական գործունէութեան յիսնամեակի յոբելինական հանդիսութիւնը։ Գրիգոր Պըլտեան անձամբ ներկայ գտնուեցաւ եւ մասնակցեցաւ հանդիսութեան:
Բացման խօսքը կատարեց Հայագիտական Ուսմանց Ծրագրի ղեկավար Գրիգոր Մոսկոֆեան։ Ան հիացումով խօսեցաւ Պըլտեանի գրականութեան մասին, որ կրցած է անցնող յիսուն տարիներու ընթացքին պահել իր «թարմութիւնը»։ Մոսկոֆեան խօսեցաւ հայ գրականութեան վրայ Պըլտեանի ունեցած դրական ազդեցութեան մասին, աւելցնելով որ ան անդրանցած է ներկայ ժամանակներու հայ գրականութեան արտայայտչամիջոցի եւ իմաստի սահմանագիծերը։
Այս ձեռնարկին ներկայ էին նաեւ երիտասարդ գրող Քրիսթիան Բատիկեան, որ Պըլտեանի հին գործերէն ընթերցեց, եւ Մոնրէալէն Րաֆֆի Աճէմեան, որ ղեկավարեց այս զրոյց-հանդիպումը։ Հարկ է նշել, որ Աճէմեան տարբեր առիթներով լայնօրէն անդրադարձած է Պըլտեանի գրականութեան։
Րաֆֆի Աճէմեան արտայայտեց իր գոհունակութիւնը մասնակցելու այնպիսի իրադարձութեան մը, ուր որեւէ քաղաքական պատկանելիութիւն կամ ուղղութիւն չէր քարոզուեր կամ փառաբանուեր։ Ան նշեց, թէ հայկական գաղութներուն մէջ տեղի ունեցող նմանատիպ հանդիսութիւններու ընթացքին, ուր կը նշուի գրողի մը գործունէութեան յոբելեանը, ընդհանրապէս թաքուն կամ բացայայտ կապ մը կ՚ըլլայ գրողին եւ տուեալ քաղաքական խմբակցութեան միջեւ։
Իսկ այս հանդիպումին ընթացքին այսպիսի յաւակնութիւններ չկային. այլ կային Պըլտեանի գործերը գնահատող եւ ընթերցող ներկաներ։ Գրիգոր Պըլտեանի գործերուն վրայ ընդհանուր ակնարկ մը կատարեց Աճէմեան, նշելով անոր կրած ազդեցութիւնները, եւ անդրադարձաւ այն պատճառներուն, որոնք դրդեցին Պըլտեանը գրելու զինք շրջապատող աշխարհին մասին։beledian-krikor
Ապա Աճէմեան սկսաւ զրոյց մը Պըլտեանի հետ։ Ան Պըլտեանին հարցուց իր կողմէ «պարզամիտ» դասուող հարցում մը, սակայն ատիկա օրուան հիւրին հարցուելիք ամենէն պատշաճ հարցումն էր. «ե՞րբ, ինչպէ՞ս եւ ինչո՞ւ որոշումը տուիք գրելու»։ Պըլտեան յստակ թուական մը տուաւ՝ 1965ի Ապրիլը։ Այդ թուականին Պըլտեան կը յաճախէր լիբանանա-ֆրանսական երկրորդական վարժարանը (lycee franco-libanais). այս մէկը Պըլտեանի համար նոր եւ անծանօթ միջավայր մըն էր։ Ան միակ հայ ուսանողն էր դասարանին մէջ։ Այս շրջանին է, որ ան կը հանդիպի Միշէլ Ռիպոնին, զոր Պըլտեան կը նկարագրէ որպէս փիլիսոփայութեան հիանալի ուսուցիչ։ Պըլտեան Ռիպոնին կը վերագրէ գրող դառնալու իր ներշնչումը։ Ինք ուզած էր մասնաւորապէս փիլիսոփայութեան գրող դառնալ։ Ռիպոն շատ կը խօսէր ֆրանսացի բանաստեղծ, գրող եւ փիլիսոփայ Փօլ Վալերիի մասին, հետեւաբար Պըլտեան նշեց որ իր առաջին գրական փորձերը մեծապէս ազդուած էին անկէ։
Աճէմեանի երկրորդ հարցումը կը վերաբերէր Պըլտեանի ընտրած գրական լեզուին. «ինչպէ՞ս որոշեցիք հայերէնով գրել»։ Ան պատասխանեց ըսելով թէ իր մտքէն բնաւ չէր անցած ուրիշ լեզուով գրել, հակառակ անոր, որ հայերէնով գրելու որոշումը կայացուցած է Փարիզ գտնուած ժամանակ։ Այս ժամանակաշրջանին է, որ ան ծանօթացած է Յակոբ Օշականի գործերուն։ Պըլտեան խոստովանեցաւ որ այդ ժամանակ զարմացած էր տեսնելով որ այդքան խորունկ եւ բարդ մտքեր կարելի էր արտայայտել հայերէնով։ Պըլտեան նաեւ նշեց Վահան Թէքէեանը, որուն գործերը ան նախապէս պարզ ու անհետաքրքրական գտած էր, բայց աւելի ուշ անդրադարձած էր, թէ Թէքէեան մեծ ազդեցութիւն ունեցած է արեւմտահայ լեզուի գրական զարգացումին վրայ։ Պըլտեան անդրադարձաւ հայկական դպրոցներու ուսուցումին թերութիւններուն: Աշակերտները չէին խրախուսուեր կարդալու «դժուար» գրողներ եւ անոնց չէին սորվեցներ գրական օրէնքներուն մասին։ Այս մէկը ուսուցիչներուն տուեալ նիւթին մէջ ունեցած անգիտութեան արդիւնքն էր։ Պըլտեան ակնարկեց թէ հայ գրականութեան եւ գրելու արուեստին տիրապետելու համար հարկ էր ձեւով մը «ինքնուսոյց» ըլլալ։ Աճէմեան նշեց թէ այդ տարիներուն, բանաստեղծութիւններ գրելը տարածուած էր, երեւոյթ մը որ կը շարունակուի մինչեւ այսօր։ Պըլտեան պատասխանեց ըսելով, թէ գրական գործունէութեան առաջին տարիներուն հայերէնով բանաստեղծութիւններ գրելը շատ դժուար կը սեպէր, քանի որ դեռ ամբողջովին չէր տիրապետեր լեզուին։ Ան յիշեց թէ ինչպէս կը նստէր ու ժամերով կը սպասէր որ ներշնչուի…։ Հայերէն լեզուին չտիրապետելէն եւ հայերէնով փորձառութիւն մը չունենալէն բացի, Պըլտեան ոչ ոք ունէր իրեն տաղաչափութիւն սորվեցնող։ Ան, առանձին կը սորվի այս բոլորը, նախ գիրքերու միջոցաւ, ապա լեզուին հետ աւելի ու աւելի աշխատելով, ծանօթանալով նաեւ անոր ձայներուն ու կշռոյթներու բնոյթին։
Պըլտեան ապա խօսեցաւ իր անձնական գրական ոճի զարգացումին մասին։ Գրելու ժամանակ ան ինքն իրեն սահմաններ եւ առաջադրանքներ կը դնէր՝ նախադասութեան կառուցուածքին եւ բառերուն հետ խաղալով։ Այս մէկը ան սորված էր Փօլ Վալերիէն։ Օրինակի համար, Պըլտեան կը փորձէր քանի մը տող գրել խուսափելով տուեալ ձայնաւոր մը գործածելէ։ Այս մէկը նպատակայարմար վարժութիւն մըն է որպէսզի գրելը ըլլայ աւելի դժուար առաջադրանք մը եւ որպէսզի լեզուի տիրապետումը աւելի ամրանայ։ Նշեց, թէ այսպիսի ծանրաբեռնումը կարելի է անշուշտ միայն այն ժամանակ՝ երբ լեզուի տիրապետութիւնը որոշ մակարդակի արդէն հասած է։
Աճէմեան նշեց թէ Պըլտեան արդէն գրած է, որ գիտէր թէ բանաստեղծութիւնը ի՞նչ չէ. Պըլտեան թուեց լեզուի տեսակներ որոնք ըստ իրեն՝ բանաստեղծութիւն չեն համարուիր. ասոնք են՝ նկարագրական, հայրենասիրական, հռետորական եւ նարկիզականները։ Բանաստեղծութեան մէջ Պըլտեանի առաջնակարգ նպատակներէն է ջնջել «ես»ը։ Բառերու խաղի վարժութիւնը Պըլտեանի համար պարզապէս զուարճանք չէր, այլ միջոց մը լեզուին տիրապետելու մինչեւ ա՛յն աստիճան որ «ես»ը ելլէր գրութեան մէջէն։ Ասոնք վարժութիւններ եղան որոնք իրեն առիթ տուին յետագային աւելի ազատ արտայայտուելու՝ առանց ապաւինելու «ես»ին, որպէս ներշնչումի աղբիւր։ Գրելու հմտութիւնը զարգացնելու համար պէտք է աշխատիլ մտքին, զգացումներուն եւ լեզուին վրայ։ Բանաստեղծութիւն գրելու գերագոյն նպատակը մտքի եւ լեզուի հաշտեցումն է։
Պըլտեան շարունակեց անդրադառնալ իր գրական գործերուն պատմութեան՝ խօսելով բանաստեղծական, գրաքննադատական աշխատասիրութիւններուն, մանտրաներուն եւ «պատում»ներուն մասին։ Պըլտեան բացայայտեց «պատում»ի իր հասկացողութիւնը (որ կու գայ «պատմել» բայէն, նաեւ արմատն է «պատմութիւն» բառին)։ Ան գրական այս ոճը զանազանեց վէպէն, այս վերջինը համարելով աւելի մեծ գործ որ կը հիմնուի նիւթի մը վրայ եւ անպայման պէտք է հերոս մը ունենայ։ Իսկ «պատում»ը մտածելակերպ մըն է, որուն ընդմէջէն խնդիր մը կ՚առաջադրուի։ Գրութիւն մը, որ յստակ խնդիր մը չունի՝ պարզապէս կը դառնայ պատմութիւն մը, եւ այս մէկը չի կրնար «պատում» սեպուիլ։ Պատմութիւն մը պարզապէս պատմելը կամ նկարագրելը չի հետաքրքրեր զինք. «պատում»ին մէջ խնդիր մը կամ հարց մը պէտք է խուզարկուի։
Պըլտեան հաստատեց պատկերի մը կարեւորութիւնը. Արիստոտէլ ըսած է թէ մարդ չի կրնար մտածել առանց պատկերի։ Պատկերը այն կերպն ու տեսքն է որուն միջոցով մարդ կը մտածէ։ «Պատում»ին նպատակն է կեանք տալ պատկերին։ Պատկերը նախապէս «սառած» է, «պատում»ն է որ շունչ ու կերպարանք կու տայ անոր։ Պըլտեան կը շեշտէ որ գրելու ժամանակ մարդ պէտք չէ պատկերին գերին դառնայ ու պէտք չէ անոր յանձնուի…։
Ձեռնարկի փակումին, Պըլտեան շնորհակալութիւն յայտնեց Գրիգոր Մոսկոֆեանին այս յոբելեանի կազմակերպութեան համար։ Պըլտեանի համար խնդրայարոյց էր այս ձեռնարկը գրական գործունէութեան «50րդ յոբելեան» անուանելը. ան պիտի նախընտրէր զայն կոչել հանդիպում մը, որուն նիւթը գրականութիւնն էր։

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles