ԼԵ­ՒՈՆ ԳԱ­ԼՈՒՍ­ՏԻ ՄԻ­ՆԱՍ­ԵԱ­ՆԻ ՄԱ­ՀԸ

0 0
Read Time:11 Minute, 15 Second

p15 a  Իրա­նա­հայ 92ամ­եայ բազ­մա­վաս­տակ բա­նա­սէր, Նոր Ջու­ղա­յի Սբ. Ամե­նափր­կիչ վան­քի մա­տե­նա­դա­րա­նի եւ ձե­ռա­գիր գան­ձե­րի վաս­տա­կա­շատ գի­տաշ­խա­տող, աւե­լի քան 60 գրքե­րի հե­ղի­նակ, հա­ւա­տա­ւոր դաշ­նակ­ցա­կան Լե­ւոն Մի­նաս­եա­նը վախ­ճան­ուել է Եր­կու­շաբ­թի, Դեկ­տեմ­բե­րի 31ի երե­կոյ­եան, Նոր Ջու­ղա­յում:

Ան ծնուել է 1920 թուի Յու­նի­սի 8-ին Սպա­հա­նի շրջա­նի Փեր­իա գա­ւա­ռի Խոյ­գան (վե­րին) գիւ­ղում:

Նախ սո­վո­րել է ծննդա­վայ­րի դպրո­ցում, ապա 1933-38 թուա­կան­նե­րին Նոր Ջու­ղա­յի Ազ­գա­յին Երկ­սեռ Դպրո­ցում և Սպա­հա­նի անգլ­ի­ա­կան Ստիւարտ Մէ­մո­րէ­ալ Քո­լէ­ճում: Հե­տա­գա­յում ինք­նակր­թու­թեամբ լրաց­րել է իր ուս­ման պա­կա­սը, իսկ երբ Սպա­հա­նում 1960 թուին բացո­ւեց Գրա­կան Հա­մալ­սա­րա­նում Հա­յոց լեզ­ուի եւ գրա­կա­նու­թեան ճիւղ, երեք տա­րի եւս որ­պէս ազատ ունկն­դիր մաս­նակ­ցեց դրա դա­սըն­թաց­քին:

Դպրո­ցից դուրս գա­լով ան­ցել է հայ­րե­նի գիւ­ղը, ամուս­նա­ցել եւ մտել կեան­քի մէջ: Մէկ տասն­եակ տա­րի պաշ­տօ­նա­վա­րել է տե­ղի դպրո­ցում, որ­պէս ու­սու­ցիչ, աւագ ու­սու­ցիչ եւ Փեր­իա գա­ւա­ռի հայ­կա­կան դպրոց­նե­րի Շրջա­նա­յին Տե­սուչ:

Գիւ­ղում գտնուած մի­ջո­ցին մաս­նակ­ցել է տե­ղի ազ­գա­յին մար­մին­նե­րի աշ­խա­տանք­նե­րին եւ հան­դի­սա­ցել “Աբով­եան“ գրա­դա­րա­նի հիմ­նա­դիր­նե­րից մէ­կը, ինչ­պէս եւ Փեր­իոյ Կրթա­սի­րաց Միու­թեան Մաս­նա­ճիւ­ղի հիմ­նա­դիրն ու նոյն միու­թեան գա­ւա­ռի մաս­նա­ճիւ­ղե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը, ինչ­պէս եւ միւս գիւ­ղե­րի գրա­դա­րան­նե­րի եւ մաս­նա­ճիւ­ղե­րի խրա­խու­սո­ղը:p15 b

Սկսեալ 1951 թուից, Նոր Ջու­ղա­յի Ազ­գա­յին Դպրոց­նե­րի Հո­գա­բար­ձու­թեան հրա­ւէ­րով, պաշ­տօ­նի է ան­ցել Ջու­ղա­յի Ազ­գա­յին Դպրոց­նե­րում, վա­րե­լով ու­սուց­չի, աւագ ու­սուց­չի եւ հա­յոց լեզ­ուի առար­կա­նե­րի վե­րահս­կի­չի պաշ­տօն­ներ: Դպրո­ցը թո­ղել է 1981 թուին, եւ ստանձ­նել է Վան­քի Սուրբ Ներ­սէս Շնոր­հա­լի գրա­դա­րա­նի վա­րի­չի պաշ­տօ­նը:

Նոր Ջու­ղա տե­ղա­փոխ­ուե­լուց յե­տոյ եւս, իր մաս­նակ­ցու­թիւնն է բե­րել ու բե­րում տե­ղի ազ­գա­յին մար­մին­նե­րի աշ­խա­տանք­նե­րին, վար­չա­կան կազ­մին, յո­բե­լե­նա­կան յանձ­նախմ­բե­րին, ինչ­պէս նա­եւ Նոր Ջու­ղա­յի Հա­մայ­նա­կան Խորհր­դին,   Իրա­նա-Հնդկաս­տա­նի   Հա­յոց   Թե­մա­կան    Խորհր­դի,   Կրօ­նա­կան Խորհր­դին, Աբ­գար­եան Աւան­դից Յանձ­նա­ժո­ղո­վին,Փեր­իոյ Կրթա­սի­րաց, Փեր­իոյ Հա­յոց Հիւան­դա­նո­ցի Նոր Ջու­ղա­յի Մշա­կու­թա­յին միու­թիւն­նե­րին եւայլն:

Սկսեալ 1957 թուից սի­րա­յօ­ժար ձե­ւով վա­րել է Նոր Ջու­ղա­յի վան­քի թան­գա­րա­նի պա­տաս­խա­նատո­ւու­թեան, իսկ 1972 թուից էլ տպա­րա­նի վե­րահս­կո­ղու­թեան աշ­խա­տանք­նե­րը:

p15 c  Գրել սկսել է դեռեւս աշա­կեր­տա­կան նստա­րա­նից (16 տա­րե­կա­նից), իր բա­նաս­տեղ­ծու­թիւնը առա­ջին ան­գամ տպագրո­ւել է 1938 թուին, Նոր Ջու­ղա­յում հրա­տա­րակ­ուող պա­տա­նե­կան խմո­րա­տիպ մի ամ­սագ­րում: Այ­նու­հետեւ, սկսեալ 1940 թուից, աշ­խա­տակ­ցել է հայ մա­մու­լին իր իս­կա­կան, Նժդեհ, Մա­սիս եւ այլ ծած­կա­նու­ննե­րով: Ու­նի հա­զա­րից աւել բա­նա­սի­րա­կան, ճամ­բոր­դա­կան, հան­դի­սագ­րա­կան,տե­ղագ­րա­կան, գրա­խօ­սա­կան եւ այլ յօդո­ւած­ներ ու բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­ներ, զա­նա­զան օրա­թեր­թե­րում, ամ­սագ­րե­րում, տա­րեգր­քե­րում եւ այլ պար­բե­րա­կան­նե­րում ու ժո­ղո­վա­ծու­նե­րում: Որոն­ցից յի­շենք` “Ալիք“, “Այգ“, եւ “Ազ­դակ“ օրա­թեր­թեր, “Լու­սա­բեր“, “Հասկ“, “Սի­ոն“, եւ “Շի­րակ“, “Լրա­բեր Հա­սա­րա­կա­կան Գի­տու­թիւն­նե­րի“, ամ­սագ­րեր, “Րաֆ­ֆի“, “Դրա­զարկ“ եւ “Հայ­ագի­տա­կան Հան­դէս“ (Հայ­կազ­եան Քո­լէ­ճի) տա­րեգ­րեր, իրա­նա­հայ օրա­ցոյց­ներ, որոնց եկե­ղե­ցա­կան տօ­ներն եւս կազ­մել է սկսեալ 1960 թուից:

Ու­նի նա­եւ պարս­կե­րէն լեզ­ւով յօդ­ուած­ներ եւ այլ ժո­ղո­վա­ծու­նե­րում, որոնք գրուած են ի նպաստ Հայ պատ­մու­թեան, գրա­կա­նու­թեան եւ ար­ուես­տի, ինչ­պէս եւ որոշ թուով պարս­կե­րէ­նից թարգ­մա­նու­թիւն­ներ բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­նե­րի:

Մինչեւ այժմ առան­ձին գրե­րով լոյս են տե­սել վեց տասն­եա­կից աւե­լի պատ­մա­կան բա­նա­սի­րա­կան, տե­ղե­կագ­րա­կան, ու­ղե­ցոյ­ցա­յին եւ այլ աշ­խա­տու­թիւն­ներ, որոն­ցից կարեւոր տեղ են բռնում, “Պատ­մու­թիւն Փեր­իա­յի Հա­յե­րի“ գիր­քը տպագր­ուած Գէ­որգ Մե­լի­տի­նե­ցի Գրա­կան Մրցա­նա­կի յանձ­նախմ­բի կող­մից, “Ցու­ցակ Նոր Ջու­ղա­յի Թան­գա­րա­նի Ձե­ռագ­րե­րի“, “Փեր­իա­յի Հայ Աշուղ­նե­րը“, “Իրա­նի Հայ­կա­կան Վան­քե­րը“, “Նոր Ջու­ղա­յի Տպա­րա­նը“, եւայլն:p15 d

Ձե­ռագ­րաց ցու­ցա­կը հրա­տա­րակո­ւել է Գա­լուստ Գիւլ­պէնկ­եան Հիմ­նար­կու­թեան կող­մից: Մի քա­նի տա­րի­նե­րի հետեւողա­կան ու բծախն­դիր աշ­խա­տան­քով դա­սա­ւո­րել է Ամե­նափր­կիչ Վան­քի դա­րա­ւոր արխիւը 1606 թուից մին­չեւ 1960-ական թուե­րը, որի առա­ջին մա­սի` 1606  եւ 1900   թուա­կան­նե­րի   ցան­կե­րը,  1976   թուին,   լոյս    տե­սաւ առան­ձին գրքոյ­կով, իսկ ամ­բող­ջա­կա­նը 1983 թուին:

 Ու­նի շուրջ մէկ տասն­եա­կի հաս­նող ան­տիպ աշ­խա­տու­թիւն­ներ, մա­սամբ լրաց­ուած եւ ոմանք թե­րի որոնց վրայ եւս աշ­խա­տում է: Եղել է Նոր Ջու­ղա­յի տե­ղե­կատ­ուի խմբագ­րող­նե­րից մէ­կը եւ գլխա­ւոր աշ­խա­տա­կից:

Իր ու­սուց­չու­թեան եր­կա­րամ­եայ ծա­ռա­յու­թեան հա­մար 1972 թուին մի հան­դէ­սում ար­ժա­նա­ցել է Ազ­գա­յին դպրոց­նե­րի Հո­գա­բար­ձու­թեան յա­տուկ գնա­հա­տան­քին,   1973    թուին   Մե­ծի  Տանն   Կի­լիկ­իոյ   Կա­թո­ղի­կոս   Խո­րէն   Ա. Վե­հա­փա­ռի ձեռ­քով պարգեւատր­ուել է Ս. ՄԵՍ­ՐՈՊ ՄԱՇ­ՏՈ­ՑԻ շքան­շա­նով, 1977 թուին Դպրո­ցի Տես­չու­թեան կող­մից ու­սուց­չու­թեան յա­տուկ պատ­ւոյ նշա­նով, իսկ 1982 թուին մի հան­դէ­սով տե­ղի է ու­նե­ցել նրա ու­սուց­չու­թեան 40-ամ­եայ մե­ծա­րան­քի երե­կոն, իր ու­սուց­չու­թիւ­նից հանգստ­եան կոչո­ւե­լու առի­թով, ուր եւս պարգեւատր­ուել է գնա­հա­տագ­րով ու այլ նուէր­նե­րով:

Մշա­կու­թա­յին գծով սերտ կա­պի մէջ է եղել Մայր Հայ­րե­նի­քի, յատ­կա­պէս Մա­տե­նա­դա­րա­նի, Միաս­նիկ­եան Գրա­դա­րա­նի եւ մեծ թուով բա­նա­սէր­նե­րի, արո­ւես­տա­գէտ­նե­րի ու գրող­նե­րի հետ, կարեւոր ծա­ռա­յու­թիւն մա­տու­ցա­նե­լով ի մաս­նա­ւո­րի Հայ Հնա­տիպ Գրքե­րի ու­սում­նա­սի­րու­թեան եւ երե­ւան բե­րե­լու խնդրում, որոնց առ­թիւ եղած յօդ­ուած­նե­րը տպագրո­ւել են “Հասկ“, “Սի­ոն“ եւ այլ ամ­սագ­րե­րում:

1990 թուին Նոր Ջու­ղա­յում, ապա Թեհ­րա­նում տե­ղի է ու­նե­ցել Յո­բե­լե­նա­կան հան­դէս նուիրո­ւած իր ծննդեան 70 եւ գրա­կան ու ազ­գա­յին գոր­ծու­նէ­ու­թեան 50-ամ­եակ­նե­րին: Նման հան­դէս­ներ տե­ղի են ու­նե­ցել նաեւ Հա­յաս­տա­նի  Երե­ւան, Հրազ­դան, Աբով­եան եւ Հոկ­տեմ­բեր­եան քա­ղաք­նե­րում 1991 թուին, իսկ Նիւ Եոր­քում եւ Լոս Անճել­ո­սում 1992 թուին, որոնց բո­լո­րի ըն­թաց­քում եւս ներ­կայ է եղել յո­բե­լա­րը:

Այս առ­թիւ Գա­րե­գին Բ. Վե­հա­փա­ռի կող­մից ար­ժա­նա­ցել է պատ­ւոյ գրի, Սփիւռ­քա­հա­յու­թեան հետ Մշա­կու­թա­յին Կա­պի Կո­մի­տէի կող­մից գնա­հա­տագ­րի, իսկ Երեւանի Մա­տե­նա­դա­րա­նի կող­մից Մես­րոպ Մաշ­տո­ցի մե­տալի­ո­նի:

Նա­մա­կագ­րա­կան կապ է պահ­պա­նել Երեւանի Ազ­գա­յին Գրա­դա­րա­նի, Մա­տե­նա­դա­րա­նի, Գրա­կան Թան­գա­րա­նի եւ այլ թան­գա­րան­նե­րի, բա­նա­սէր­նե­րի, գրող­նե­րի ու բա­նաս­տեղծ­նե­րի հետ: Առա­ջինն էր որ Յով­հան­նէս Շի­րա­զի Կի­սանդ­րին 1986 թուին իր նուի­րատ­ւու­թեամբ դրուեց Նոր Ջու­ղա­յի Վան­քի Սբ. Ներ­սէս Շնոր­հա­լի գրա­դա­րա­նի մուտ­քի մօտ, Պա­րոյր Սեւակի կի­սանդ­րու մօտ:

Այ­ցե­լել է մի շարք ար­տա­սահ­ման­եան երկր­ներ, որոնց թւում նաեւ հինգ ան­գամ Հա­յաս­տան: Իր առա­ջին այ­ցե­լու­թեան տպա­ւո­րու­թիւն­նե­րի գիր­քը “Երազ Եր­կիր Հա­յաս­տան“ լոյս է տե­սել 1980 թուին:

Ու­նի յի­սու­նից աւե­լի տպագր­ուած աշ­խա­տու­թիւն­ներ, ու­ղե­ւո­րու­թիւն­ներ եւ ալլն, հա­յե­րէն եւ պարս­կե­րէն լե­զու­նե­րով:

Աւե­լի ման­րա­մաս­նու­թեան հա­մար տես­նել “Յո­բել­եան Լեւոն Մի­նաս­եա­նի“ գրքոյ­կը, տպուած Նոր Ջու­ղա 1991 թուին:

1997 թուին, Քէյմպ­րի­ճի Անգլ­իա Մի­ջազ­գա­յին Կեն­սագ­րա­կան Կենտ­րո­նի կող­մից ար­ժա­նա­ցել է 1996-1997 թուա­կան­նե­րի ՏԱՐ­ՈՒԱՅ ՄԱՐԴ կո­չու­մին, կեն­սագ­րու­թիւնը տպագր­ուել է հա­յե­րէն ու պարս­կե­րէն զա­նա­զան գրքե­րում, թեր­թե­րում ու պար­բե­րա­կան­նե­րում, ինչ­պէս եւ Նիւ Ճըր­զիում լոյս տես­նող “Who՛s Who in the Wօrld“ -ի  1997 թուի հա­մար 14-ի մէջ:

Երեք տասն­եա­կից աւե­լի տա­րի­ներ է ինչ ինքն է կազ­մում Իրա­նա­հայ պա­տի օրա­ցոյց­նե­րի կրօ­նա­կան տօ­նե­րի ցան­կը: Գործ­նա­կա­նա­պէս գի­տէ մէկ տասն­եա­կից աւե­լի ար­հեստ ու արո­ւեստ­ներ, ինչ­պէս` նկար­չու­թիւն, երաժշ­տու­թիւն, լու­սան­կար­չու­թիւն, դեր­ձա­կու­թիւն, հիւս­նու­թիւն եւ այլն…. Եղել է հա­ւա­տաց­եալ կու­սակ­ցա­կան, զի­նան­շանն է քան­դա­կել իր մահ­ճա­կա­լի կող­քին, սի­րել ու ծա­ռա­յել է իր ազ­գի մշա­կոյ­թին մին­չեւ վերջ: Հայ­րե­նի­քին եւ հայ ազ­գին պատ­կա­նե­լու­թիւնը ան­սա­կարկ ՍՐԲՈՒ­ԹԻՒՆ է եղել նրա հա­մար:

2011 թուա­կա­նի ըն­թաց­քում Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան “Մայ­րե­նի լեզ­ուի օր“ պե­տա­կան տօ­նի կա­պակ­ցու­թեամբ ­պար­գե­ւատր­ուած կրթա­կան գոր­ծիչ­նե­րի շար­քում Սփիւռ­քում հա­յոց լեզ­ուի պահ­պան­ման ու զար­գաց­ման գոր­ծում ու­նե­ցած իր ներդր­ման հա­մար` Հ.Հ. Սփիւռ­քի նա­խա­րա­րու­թեան կող­մից պատ­ուոգ­րով պար­գե­ւատր­ուել է իրա­նա­հայ վաս­տա­կա­ւոր բա­նա­սէր, Սպա­հա­նի հա­յոց թե­մին ազ­գա­յին դպրոց­նե­րի ու­սու­ցիչ եւ “Ալիք“ օրա­թեր­թի աւե­լի քան վաթ­սուն տա­րի­նե­րի աշ­խա­տա­կից Լե­ւոն Գ. Մի­նաս­եա­նը: Պատ­ուո­գի­րը Սպա­հա­նի հա­յոց թե­մին էր յղուել Իրա­նում Հ.Հ. լի­ա­զօր դես­պա­նի կող­մից եւ Լ. Գ. Մի­նաս­եա­նին յանձն­ուել թե­մա­կալ առաջ­նորդ Տ. Բաբ­գէն եպս. Չար­եա­նի մի­ջո­ցով:

2012 Հ.Հ. Սփիւռ­քի նա­խա­րա­րու­թեան կող­մից պար­գե­ւատր­ւում է Ուիլի­ըմ Սա­րոյ­եա­նի մե­տա­լով Եր­կար տա­րի­ներ հայ մշա­կոյ­թին ծա­ռա­յու­թեան հա­մար:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles