Իրան՝ Հարաւի Դարաւոր Մեր Հարեւանը

0 0
Read Time:3 Minute, 50 Second

armenia iran
Գէորգ Պետիկեան

Վերջերս համայն աշխարհը, ոչ միայն ականատես եղաւ, այլեւ շատ մօտէն ու երբեմն ալ սրտարոփ հետեւեցաւ, օրեր ու շաբաթներ տեւող Արեւմուտք- Իրան, այս վերջինին միջուկային ուժի կառուցման թնճուկը լուծելու, զինք այս «կործանարար» ծրագրէն ետ մղելու ու համոզելու բանակցութիւններուն։
Ու այսպէս, օր մը վերջապէս, երկու կողմերը երկար ժողովներէ ետք, եկան համաձայնութեան։ Բանակցողները «բաներ» ստորագրեցին։ Խնդացին եւ ձեռնուեցան ու պատմականօրէն հազա-րաւոր լրագրողներու դիմաց ալ նկարուեցան։ Միւս կողմէ, իր կարգին աշխարհն ալ, խոր ու երկար շունչ մը քաշեց։
Պէտք է յիշեցնել, որ թէեւ Արեւմուտքը ուրախ եւ հպարտ էր իր ձեռք բերած համաձայնագրով, սակայն կային նաեւ ուրիշ երկիրներ, որոնք կասկածանքով մօտեցան այս բոլորին ու իրենց մտահոգութիւնն ու դժգոհանքը, մտավախութիւնը բացայայտեցին։
Բայց, ինչ որ ալ ըլլան համաձայնագրի կէտերը, մեզի, աւելի ճիշդ մեր երկրին համար, նման «բան» մը կը կարծեմ օգտաշատ է եւ բարեբեր։
Ու անկեղծ ըսելով պատմական այս համաձայնութենէն ետք այլեւս նման հարցերու պարագային սկսած եմ միշտ տարբեր նայիլ դէպի գալիքը, լաւատեսութեամբ լեցուիլ, որովհետեւ պատմութիւնը իր ընթացքը խոր եւ իրական կը շարունակէ ու մեզ չսպասեր։
Միտքս պարզեմ.- մենք, իբրեւ հայեր աշխարհի այդ բաժնի քարտէսին վրայ, նոր չէր, որ կը ճանչնայինք կամ պիտի ճանչնայինք հարաւի մեր դրացին կամ հարեւան Իրանը։ Անոր հետ Իր Պարսկաստան անունով պատմութիւն կերտած էինք։ Միասին կիսած՝ մեր մայր Արաքսը, որ կենդանի դեր խաղցած է մեր պատմութեան, գրականութեան եւ հաւատքին մէջ ու դարձած խորհրդանիշ ու ներշնչում։
Պատմութիւնը չի մոռցուիր։ Հաւատացէ՛ք։
Եւ կրնան պատմաբանները հաստատել, թէ մենք այդ ժողովուրդին հետ լեզուի, արեան եւ կենցաղի ու մշակոյթի մօտիկ ազգականութիւն ալ ունինք եւ կամ ունեցած ենք դարերէ ի վեր։ Վկայ՝ Թեհ-րանի, Ատրպատականի եւ Սպահանի թեմերը։ Մէկ խօսքով՝ վկաներէն մեծագոյնը՝ իրանահայու-թիւնը, Նոր Ջուղան…։
Հայը, հո՛ս, Իրան կոչուած այս երկրին մէջ ալ շատ կանուխէն իր արմատները նետած էր ինքնա-տիպ ու պատշաճ։ Ու Իրանահայ գաղութը կրնայ այս մէկը հաստատել։ Պարսկաստան եւ կամ պարասկահայութիւն մեր ամէնէն հին գաղութն է եղած ու միշտ ամուր պահած իր աւանադոյթ-ներն ու սովորութիւնները, իր ստեղծագործ ու շինարար ոգին ու կազմակերպածութիւնը ու զանոնք փոխնացած իրարայաջորդ իր սերունդներուն, օրինակելի եւ հաստատ։
Առանց վառանելու ըսեմ, որ Իրանի մասին վերեւ յիշած ժողովները կամ աւելի ճիշդ բանակցու-թիւններն էին, որոնք այս տողերուս առիթ ընծայեցին անգամ մը եւս լոյսին բերելու այդ երկիրն ու մեր հայրենակիցները։
Քարուղի երկիր է Իրան։ Հարուստ եւ շատ հարուստ, շրջապատուած իսլամ երկիրներով։ Միայն իր հիւսիսը կայ կը գտնուի քրիստոնեայ փոքր երկիր մը, որուն հետ դարերով կիսած է իր բարեկա-մութիւնն ու դրացնութիւնը։ Ու այդ մեր Հայաստանն է։
Այսօր եւ այս օրերուն ինչպէս միշտ, պարսիկը տէր է իր երկրին եւ իր ճակատագրին։ Ոչ մէկ կասկած։ Ինծի համար պարսիկը բանաստեղծ ալ է։ Ոչ մէկ խօսք։ Այս տարբեր հարց է։
Անկախ այս բոլորէն, մտովի արագ եւ սակայն կարճ ակնարկ նետելով կարգ մը պատմական իրողութիւններու վրայ, որոնք կիսած էինք հարաւի դարաւոր այս դրացիին հետ, արդէն ամէն բան կը յստականայ։
Այսպէս անձնապէս կը հաւատամ, որ Իրանի կամ Պարսկաստանի մեր ժողովուրդը, հայրենքէն ետք երկրորդ Հայաստանը եղած էր մեզի համար։ Ան, եթէ կ՛ուզէք, իր կառոյցներով, մեծ եւ հարուստ գանձատուն մըն է մեր մշակութային կոթողներուն։
Հոն, այդ հսկայ երկրին մէջ իրանահայութիւնը ունեցած է նաեւ պատմական անժխտելի առաքելութիւն, օրինակելի եւ սրբազան։
Իսկ գալով հողատարածքին կամ սահամանային գիծին, յստակ է, թէ այս երկու հարեւան պետութիւններու միջեւ գտնուող սահմանը պատմութեան ամբողջ ընթացքին շատ յաճախ ետ ու առաջ գացած է։ Այս բոլորը նաեւ կ՛ապացուցանեն, թէ մենք իբրեւ ժողովուրդ հողային, մշակութային անքակտելի կապեր ունեցած էինք մեր այս կրակապաշտ կամ նոյնիսկ իսլամ դրացիին հետ։
Առանց աւելի մխրճուելու յիշեցնեմ միայն, թէ հոնկէ եկած էին շատ յաճախ մեր իշխանական նաեւ արքայական տոհմերը։ Լուսաւորիչի ընտանիքը մեծագոյն օրինակներէն մէկն է։
Աւելին՝ լեզուաբաններու եւ լեզուագէտներու համաձայն, մեր լեզուին մէջ ներկայիս կան աեւելի քան 1400 պարսկական արմատ բառեր, անուններ, որոնք կ՛ապացուցանեն, թէ այս երկու ժողովուրդները միասին ստեղծած ու բաժնած էին հասարակաց կեանք մը։
Հարիւրաւոր տարիներու վրայ երկարող այս մնայուն բարեկամութիւնը, խնամիական մեր կապերը, սոսկ պատմական իրականութիւններ չեն, այլ խորք ալ ունին։ Մենք իրենց հողին վրայ ալ արիւն թափած ենք։ Մեր արմատները նոյնիսկ հոն թաղուած են։
Այս բոլորը դարերու ընթացքին կատարուած ու կերտուած են, կամ կռիւով, կամ պատերազմնե-րով, եւ կամ ալ դաւադրութիւններով, եւ սակայն միշտ համերաշխութեամբ եւ բարեկամութեամբ նոյնիսկ վստահութեամբ եւ բարի դրացիութեան ոգիով։
Ուստի այս օրերուն ի տես նոր համաձայնութեան եւ մեր պատմական կապին, մեկնելով մեր հին ու նոր դրացնութեան պատեհութենէն կը կարծեմ, որ Արեւմուտքին չափ եւ աւելի մենք խանդավառ պէտք է, որ ըլլանք ու պարտաւոր ենք լաւագոյնս օգտուելու Իրանի ընձեռուած այս նոր իրավիճակէն ու տարիներու շրջափակման մեր մթնոլորտին մէջ տեսնելու հարաւէն մեզի եկող նոր լոյսն ու յոյսը։
Ժամանակին ռուսը հիւսիսի մեր քեռին էր, մօրեղբայրը։ Այսօր ան կարծես բոլորին քեռին է դարձած ու յաճախ մեզ ալ մոռցած։ Ահաւասիկ պատեհ առիթն է, որ մենք ալ վերադառնանք մեր նախնիներու իմաստութեան ու մշակոյթի ուժով ու բարի դրացնութեան փոխադարձ յարգանքով ծրագրուած բաժնենք մեր կեանքը մեր հարաւի այս հարեւանին հետ, իբրեւ ապագայի լաւագոյն ճանապարհ։
Անպայման կը շահինք։

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles