ԺԱՄԱՆԱԿԸ ԵՒ ԻՐ ՀԵՐՈՍՆԵՐԸ

0 0
Read Time:19 Minute, 2 Second

vem  ԽՄԲԱԳՐԱԿԱՆ “ՎԷՄ“Ի

 

“Բայց ո՞ւր է նաեւ այդ պանթէոնը, ո՞ւր հայկական

աստուածատաճարը, մեր սրբերի հանգրուանը, սերունդների ուխտավայրը…
Դա մեր ամբողջ վատաբախտ հայրենիքն է` ծայրէ ծայր

սերմանուած, պարարտացած հերոսների նշխարներով…“ :

ՄԻՔԱՅԷԼ ՎԱՐԱՆԴԵԱՆ

 

Իւ­րա­քան­չիւր սե­րունդ նա­խա­պատ­րաս­տում է իրեն բնո­րոշ ­հե­րոս­նե­րի ծ­նուն­դը եւ գի­տակ­ցում ու ար­ժե­ւո­րում է նրանց գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րի այն հան­րա­գու­մա­րը, որոնք դիտ­ւում են իբ­րեւ հե­րո­սու­թեան եւ հե­րո­սա­կա­նու­թեան դրսե­ւո­րում­ներ:

Հա­կա­ռակ հա­մաշ­խար­հայ­նաց­ման հա­մա­հար­թեց­նող գոր­ծա­ռոյ­թի մա­սին մի­ա­կող­մա­նի պատ­կե­րա­ցում­նե­րին` մեր օրե­րում եւս իրա­կան հե­րոս­նե­րը չեն տար­րա­լուծ­ւում ու ան­հե­տա­նում: Աւե­լին` երբ ար­տա­քին ու ներ­քին մար­տահ­րա­ւէր­նե­րի մե­ծաց­մա­նը զու­գըն­թաց նուա­զում է դրանց դի­մա­կա­յե­լու հա­ւա­քա­կան կամ­քը, ազ­գերն իրենք են զգում վառ ան­հա­տա­կա­նու­թիւն­նե­րի ու հե­րոս­նե­րի կա­րի­քը:

Ան­շուշտ, սա չի նշա­նա­կում, որ լի­նե­լով դա­րաշր­ջա­նի հա­յե­լին` ժա­մա­նա­կի հետ մի­ա­սին հե­րոս­նե­րը չեն փո­խում իրենց գոր­ծա­ռոյթ­նե­րի բնոյթն ու ուղղ­ուա­ծու­թիւնը, նպա­տակն ու տա­րո­ղու­թիւնը: Աւե­լի քան ակն­յայտ է, որ պատ­մու­թիւնը որ­պէս մեծ մարդ­կանց ու նրանց մեծ գոր­ծե­րի շա­րան դի­տար­կող ­Թո­մաս Կար­լայ­լի` 19-րդ դա­րին բնո­րոշ դա­սա­կան հե­րո­սա­պաշ­տու­թեան մտա­կա­ղա­պար­նե­րը մե­քա­նի­կօ­րէն չեն կա­րող տե­ղա­փոխ­ուել մեր օրե­րի բա­րո­յա­քա­ղա­քա­կան ըմբռ­նում­նե­րի դաշտ:

Դե­ռեւս ֆա­շիզ­մի ու խորհր­դա­յին ամ­բող­ջա­տի­րու­թեան ժա­մա­նակ­նե­րից այս հա­մոզ­մունքն իր ար­տա­ցո­լումն է գտել ­Բերտ­րան Ռա­սե­լի, նա­եւ մեր հայ­րե­նա­կից ­Ման­ուէլ Սարգս­եանց­ի ­աշ­խա­տու­թիւն-­նե­րում , որոնք, ցնցուած լի­նե­լով ֆա­շիզ­մի բե­րած ար­հա­ւիրք­նե­րից, զբաղ­ւում էին Թո­մաս Կար­լայ­լից “Մին­չեւ Նից­շէ ու Հիթ­լեր“ ձգուող ար­տա­քին-ձե­ւա­կան զու­գա­հեռ­նե­րի ստեղծ­մամբ: Բայց դա, ինչ­պէս ասում են, “պա­հի ար­ձա­գանգն“ էր, որով­հե­տեւ այ­սօր ֆա­շիզմն ու խորհր­դա­յին ամ­բող­ջա­տի­րու­թիւնը պատ­մու­թեան գիրկն են ան­ցել, իսկ հե­րոս­նե­րի կա­րի­քը մեր օրե­րում էլ է զգաց­ւում: Սա­կայն չպէտք է մո­ռա­նալ, որ ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում ռազ­մա­պատ­մա­կան դէմ­քե­րի պաշ­տա­մուն­քի կող­քին մարդ­կու­թիւնը ստեղ­ծել է նա­եւ աստ­ուա­ծա­տուր յատ­կա­նիշ­նե­րով օժտ­ուած հե­րոս-մար­գա­րէ­նե­րի, հե­րոս-ար­ուես­տա­գէտ­նե­րի, հե­րոս-օրէնս­դիր­նե­րի ­եւ այլ օրի­նա­կե­լի կեր­պար­ներ:

Մինչ­դեռ, ար­քե­տի­պա­յին հե­րոս­նե­րի ­դե­րա­կա­տա­րու­թեա­ն ամ­բի­վա­լեն­տու­թեան (տա­րար­ժէ­քու­թեան) գի­տակ­ցու­մից դե­ռեւս հե­ռու գտնուող հայ հան­րոյ­թի ներ­սում մին­չեւ վեր­ջերս իշ­խում էր այն պատ­կե­րա­ցու­մը, հա­մա­ձայն որի` ազ­գի հե­րո­սը հայ­րե­նի­քի սահ­ման­նե­րի պաշտ­պա­նու­թեան, դրանց ամ­բող­ջաց­ման ու ոտ­նա­հար­ուած ար­դա­րու­թեան վե­րա­կանգն­ման հա­մար պայ­քա­րող ան­հա­տա­կա­նու­թիւնն է, ով պատ­րաստ է այդ նպա­տակ­նե­րի հա­մար զո­հա­բե­րել մար­դու հա­մար ամե­նա­թան­կը` կեան­քը:

Բայց վեր­ջին 20 տա­րի­նե­րին` ան­կախ պե­տա­կա­նու­թեան պայ­ման­նե­րում, երբ Հա­յաս­տա­նի իւ­րա­քան­չիւր նոր իշ­խա­նու­թիւն ստեղ­ծեց հե­րոս­նե­րի իր “պան­թէ­ո­նը“, մե­զա­նում ձե­ւա­խեղ­ուեց նա­եւ այդ պատ­կե­րա­ցու­մը: Ակն­յայտ դար­ձաւ, որ մեր նո­րա­գոյն “հե­րոս­նե­րի“ իրա­կան գոր­ծա­ռոյ­թը հարս­տու­թիւն կոր­զելն է` Ղա­րա­բաղ­եան պա­տե­րազ­մի վեր­յու­շի շա­հարկ­ման մի­ջո­ցով: Նման ք­վա­զի-հե­րոս­նե­րի ­յաղ­թար­շա­ւը ան­կախ Հա­յաս­տա­նում հե­րո­սա­պաշ­տու­թիւնը նպա­տա­կից վե­րա­ծեց մի­ջո­ցի: Ուս­տի մար­տի դաշ­տում իրենց փառ­քով պսա­կած իրա­կան հե­րոս­նե­րը լռե­ցին, քա­նի որ անե­լիք չու­նէ­ին սե­փա­կա­նու­թեան վե­րա­բաշխ­ման հա­մար “պա­տե­րազ­մում“:

Այս պայ­ման­նե­րում հե­րո­սու­թեան ու հե­րո­սա­կա­նու­թեան մա­սին հան­րա­յին պատ­կե­րա­ցում­նե­րի հո­լո­վոյ­թը մե­զա­նում եւս սկսեց արա­գաց­ուած տեմ­պե­րով յաղ­թա­հա­րել արեւմտ­եան մշա­կոյ­թի` 19-20-րդ դա­րե­րում ան­ցած ու­ղին: Դրան մե­ծա­պէս նպաս­տե­ցին նա­եւ “ար­եան մաք­րու­թեան“ եւ հա­րե­ւան­նե­րի հան­դէպ գե­րա­կա­յու­թեան մա­սին անգ­րա­գէտ պատ­կե­րա­ցում­նե­րով առաջ­նոր­դուող կեղծ-նժդե­հա­կան “տե­սու­թիւն­նե­րը“: Մեր նո­րա­գոյն “նից­չե­նե­րը“, յա­ճախ իրենք էլ դա չգի­տակ­ցե­լով, ան­ցած եր­կու տաս­նամ­եա­կում արե­ցին այն, ին­չի վրայ որոշ երկր­ներ միլ­ի­առ­ներ են ծախ­սել` սե­փա­կան քաղ­քե­նուն հա­մո­զե­լու հա­մար, թէ իբր հե­րոս­նե­րի պաշ­տա­մուն­քը “սո­վո­րա­կան ֆա­շիզմ“ է:

Ղա­րա­բաղ­եան պա­տե­րազ­մի վեր­յու­շը շա­հար­կող­նե­րի` սե­փա­կան հայ­րե­նա­կից­նե­րին շա­հա­գոր­ծե­լու փաս­տը մեր հա­սա­րա­կու­թեան ներ­սում նկա­տելի­օ­րէն ձե­ւա­խե­ղել է հայ հե­րո­սի աւան­դա­կան կեր­պա­րը, իսկ Հա­յոց բա­նա­կում որ­պէս “ազ­գա­յին գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թիւն“ քա­րո­զուող բիրտ ու­ժի պաշ­տա­մուն­քի վրայ հիմն­ուած կեղծ-նժդե­հա­կա­նու­թիւնը նոյն աւեր­ներն է գոր­ծել երի­տա­սարդ սպա­նե­րի ու զի­նուոր­նե­րի հո­գի­նե­րում:

Բայց մի­թէ՞ մենք հա­սել ենք ազ­գա­յին ու սոց­ի­ա­լա­կան խնդիր­նե­րի լուծ­ման այն հանգր­ուա­նին, երբ կա­րող ենք ապ­րել ու գո­յա­տե­ւել նման քվա­զի-հե­րոս­նե­րի պաշտ­պա­նու­թեան ներ­քոյ: Մի­թէ՞ մեր հայ­րե­նիքն ազա­տագր­ուած է ար­դէն` այդ երկմ­ի­աս­նա­կան խնդրի լուծ­ման ար­տա­քին ու ներ­քին կշռոյթ­նե­րով, թէ՞ պար­զա­պէս մեր “յի­շո­ղու­թեան հար­թակ­նե­րը“ խճող­ուել են այն­պի­սի կեր­պար­նե­րով, որոնք ըն­կա­լե­լի են միայն մեր դա­րաշր­ջա­նի ձե­ւա­խեղ­ուած պատ­կե­րա­ցում­նե­րի հա­մա­տեքս­տում:

Հար­ցի պա­տաս­խա­նը գտնե­լու հա­մար հարկ է գի­տակ­ցել, որ հե­րո­սա­կա­նու­թեան գա­ղա­փա­րը Եր­րորդ Հան­րա­պե­տու­թեան օրօք ան­ցել է եր­կու յա­ջոր­դա­կան հանգր­ուան­ներ. 1990-ական­նե­րին, հիմ­նա­կա­նում Ղա­րա­բաղ­եան պա­տե­րազ­մի բո­վում, ծա­ւալ­ուել էր հա­յոց աշ­խար­հըն­կալ­ման հա­մար աւան­դա­կան` քաջ Վար­դա­նի ու խո­հեմ ­Վա­սա­կի ­բա­նա­վէ­ճը, որն ար­տա­ցո­լում էր տու­եալ դա­րաշր­ջա­նում երկ­րի քա­ղա­քա­կան կեան­քի առանց­քա­յին դե­րա­կա­տար­նե­րի` Հ.Յ.Դ.-ի եւ Հ.Հ.Շ.-ի դիս­կուր­սը: Սա­կայն 2000-ական­նե­րին` քա­ղա­քա­կան ու գա­ղա­փա­րա­կան իրո­ղու­թիւն­նե­րի մե­նաշ­նոր­հայ­նաց­ման ար­դիւն­քում, այս օրի­նա­չափ բա­նա­վէ­ճը ձե­ւա­խեղ­ուեց ու ար­ժէզրկ­ուեց եկուոր “վի­կինգ­նե­րի“ ու նրանց “պրագ­մա­տիկ“ հե­տե­ւորդ­նե­րի կող­մից: Վեր­ջին­նե­րիս թւում էր, թէ իրենք կա­րող են հա­մադ­րել Վար­դա­նի հե­րո­սա­կա­նու­թիւնը Վա­սա­կի խո­հե­մու­թեան հետ, մինչ­դեռ իրա­կա­նում նրանք ո՛չ Վար­դա­նի քա­ջու­թիւնն ու­նէ­ին եւ ո՛չ էլ Վա­սա­կի հե­ռա­տե­սու­թիւնը: Պար­զա­պէս պրեժ­նեւ­եան “Մա­լա­յա զեմլ­եա“ յօ­րին­ուած­քին բնո­րոշ մտա­կա­ղա­պար­նե­րով սե­փա­կա­նա­շնոր­հե­լով պա­տե­րազ­մի յաղ­թա­նակ­նե­րը` վեր­ջին­ներս հիմ­նա­ւո­րա­պէս ձե­ւա­խե­ղե­ցին վտանգ­ուած ժո­ղո­վուրդ­նե­րի հա­մար տի­պա­կան` Վար­դան-վա­սակ բա­նա­վէ­ճը` այն ծա­ռա­յեց­նե­լով սոսկ անձ­նա­կան ­կարի­ե­րա­յի խն­դիր­նե­րին: Հե­րո­սա­կա­նու­թեան գա­ղա­փա­րի նման ար­ժէզր­կու­մը ճա­նա­պարհ բա­ցեց այն ճար­պիկ-անսկզ­բունք տե­սա­կի հա­մար, որը հե­տաքրքր­ուած է ոչ թէ որե­ւէ նպա­տա­կով ու տես­լա­կա­նով, այլ վեր­ջին­նե­րիս շա­հարկ­ման մի­ջո­ցով հա­սա­րա­կու­թեանն իր ան­ձի շուր­ջը հա­մախմ­բե­լու հնա­րա­ւո­րու­թեամբ:

Հե­տա­զօ­տու­թիւն­նե­րը ցոյց են տա­լիս, որ 2000-ական­նե­րին Հա­յաս­տա­նում գե­րիշ­խող դիր­քեր գրա­ւած նման քվա­զի-հե­րո­սը վա­ղուց յայտ­նի է հայ­կա­կան մշա­կոյ­թին: Հե­րո­սա­կան կեց­ուածք­նե­րի պատ­րանքն ու պրագ­մա­տիզ­մի իմաստ­նու­թիւնը անձ­նա­կան խնդիր­նե­րի լուծ­մա­նը ծա­ռա­յեց­նող այս տե­սա­կը հա­րա­զա­տօ­րէն ժա­ռան­գել է հան­րա­յայտ ­Քաջ Նա­զա­րի ­կեր­պա­րի ռացի­ո­նալ ըն­կա­լու­մից բխող ­քաջ­նա­զա­րու-­թեա­ն ի­րա­կան գծե­րը: Թու­ման­եա­նի հան­ճա­րեղ գրչի տակ ան­մա­հա­ցած այդ կեր­պա­րի գի­տա­կան քննու­թիւնը վկա­յում է, որ Քաջ Նա­զարն այն­քան էլ վախ­կոտ ու յի­մար չէր, որ­քան պատ­կե­րաց­նում էին մեր նա­խորդ սե­րունդ­նե­րը: Դա աւան­դա­կան հա­սա­րա­կու­թեա­նը բնո­րոշ գիւ­ղա­կան ճար­պիկ-յա­ջո­ղակն էր, ով ան­խու­սա­փելի­օ­րէն պէտք է “վե­րա­կեն­դա­նա­նար“ երկ­րի քա­ղա­քա­կան կեան­քի գա­ւա­ռա­կա­նաց­ման հետ մի­ա­սին: Նման մի­ջա­վայ­րե­րում քաջ­նա­զար­նե­րին բա­ժին ընկ­նող յա­ջո­ղու­թեան գաղտ­նիքն ար­տա­ցո­լում է գո­յու­թեան կռուի այն օրի­նա­չա­փու­թիւնը, հա­մա­ձայն որի` “Ընտ­րու­թիւնը կա­տար­եալ­նե­րի, բարձր տի­պե­րի կող­մը չէ, այլ միայն աւե­լի յար­մա­րուող­նե­րի կող­մը“:

Մեր նո­րա­գոյն քաջ­նա­զար­նե­րի կեն­սագ­րա­կան­ներն այն­քան նման են իրար, որ գրե­թէ պատ­ճէ­նում են մէ­կը միւ­սին: Ուս­տի ան­ձե­րին “խնա­յե­լու“ հա­մար պար­զա­պէս թուար­կենք վեր­ջին­նե­րիս ան­ցած ճա­նա­պար­հի ու­ղեն­շա­յին իրա­դար­ձու­թիւն­նե­րը. 1980-ական­նե­րին նրանք “նե­րառ­ուել“ են խորհր­դա­յին-ամ­բող­ջա­տի­րա­կան, 1990-ական­նե­րին` յետ­խորհր­դա­յին-քրէ­ա­կան հա­մա­կար­գե­րում, 1990-2000-ական­նե­րի սահ­մա­նագլ­խին ձեռք են գցել ստուե­րա­յին կա­պի­տալ, իսկ ներ­կա­յումս զբաղ­ւում են սե­փա­կան կեր­պար­նե­րի “եւ­րա­վե­րա­նո­րոգ­մամբ“: Ստաց­ւում է, որ այ­սօր մեր “կեան­քի տէ­րը“ դար­ձած քվա­զի-հե­րո­սը իրա­կա­նում որե­ւէ հե­րո­սու­թիւն չի գոր­ծել, բայց Քաջ Նա­զա­րին բնո­րոշ հո­տա­ռու­թամբ միշտ “որ­սա­ցել է“ պա­հը եւ “հեծ­նե­լով“ երկ­րում ար­ձա­նագ­րուող դժուա­րու­թիւն­նե­րի ու ձե­ւա­խե­ղում­նե­րի վրայ` ապա­հո­վել է սե­փա­կան կարի­ե­րան: 1980-ական­նե­րին, երբ հայ պա­տա­նե­կու­թեան ընտ­րա­նին ազ­գա­յին-գա­ղա­փա­րա­կան ոգո­րում­նե­րի մէջ էր, այս տե­սակն իրեն “առա­ջար­կում էր“ վար­կա­բեկ­ուած խորհր­դա­յին հա­մա­կար­գին, 1990-ական­նե­րին, երբ հայ երի­տա­սար­դու­թեան ընտ­րա­նին նա­հա­տակ­ւում էր Ղա­րա­բա­ղում, այս տե­սակն իր ու­նե­ցած խորհր­դա­յին լծակ­նե­րին գու­մա­րում էր հետ­խորհր­դա­յին կրի­մի­նալ բիզ­նե­սի հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րը եւ վեր­ջա­պէս` երբ պա­տե­րազ­մից նոր դուրս եկած Հա­յաս­տա­նը փոր­ձում էր ոտ­քի կանգ­նել, վեր­ջինս ծա­ռա­յա­միտ հո­տա­ռու­թեամբ ար­դէն լուրջ դե­րա­կա­տա­րու­թիւն էր ստանձ­նել եր­կի­րը նոր գա­ղու­թա­տի­րու­թեան փո­սի մէջ գլո­րե­լու գոր­ծում:

Հարց է առա­ջա­նում` ո՞ւր է այս­տեղ հե­րո­սու­թիւնը, երբ ակն­յայտ է ազ­գա­յին նպա­տա­կը կամ տես­լա­կա­նը սոսկ անձ­նա­կան կարի­ե­րա­յին ծա­ռա­յեց­նե­լու եւ հայ­րե­նա­կից­նե­րի ու հայ­րե­նի­քի հան­դէպ “փայ­լուն յաղ­թա­նակ­ներ“ ար­ձա­նագ­րե­լու ձգտու­մը: Չէ՞ որ ­հե­րո­սու-­թիւնը հա­ւա­քա­կան նպա­տա­կին ան­հա­տա­կա­նը ստո­րա­դա­սե­լու կա­մա­ւոր բա­րո­յա­կան ընտ­րու­թիւնն է, որը գնա­հատ­ւում է ոչ թէ հե­րո­սի, այլ պատ­մու­թեան կող­մից:

Սա­կայն պատ­մու­թիւնը եւ նրա գի­տա­կան ըն­կա­լու­մը` պատ­մա­գի­տու­թիւնը, ռացի­ո­նալ կա­տե­գոր­իա է այն­քա­նով, որ­քա­նով ի վի­ճա­կի է հաս­կա­նա­լու ոչ միայն ռացի­ո­նա­լը, այ­լեւ իռացի­ո­նա­լը եւ ան­գամ պա­րա­դոք­սա­յի­նը: Որով­հե­տեւ իրենք` ար­քե­տի­պա­յին հե­րոս­ներն ի վի­ճա­կի են դա անե­լու միայն այն պա­րա­գա­յում, երբ “… կը լի­նի պատ­մու­թեան աւար­տը, երբ վեր­ջում կը լի­նի յա­րու­թիւնը, երբ հա­մաշ­խար­հա­յին պատ­մու­թեան գե­րեզ­մա­նո­ցից կը յառ­նեն մե­ռել­նե­րը եւ իրենց ողջ էու­թեամբ կ՛ըմբռ­նեն, թէ ին­չո՞ւ են իրենք մո­խիր դար­ձել, ին­չո՞ւ են տանջ­ուել կեան­քի ըն­թաց­քում եւ ին­չո՞ւ են ար­ժա­նի յա­ւեր­ժու­թեան…“:

Ու քա­նի դեռ մեր սե­րուն­դը չի կանգ­նել պատ­մու­թեան եւ Աստ­ծոյ առ­ջեւ, մե­զա­նում հե­րո­սի գոր­ծա­ռոյթ­նե­րը զաւ­թել են ան­զուսպ կեր­պով “քեֆ անող“ ու աշ­խար­հի վրայ ծի­ծա­ղող քաջ­նա­զար­նե­րը: Որով­հե­տեւ հե­րո­սա­կա­նու­թիւնը պատ­մու­թեան իմաս­տի յե­տա­հայ­եաց ըն­կա­լումն է` նրա ­տէ­րե­րի ­կող­մից: Պատ­մու­թեա­նը տէր կանգ­նե­լու հանգր­ուան­նե­րում է, որ կոփ­ւում ու հա­սու­նա­նում են այն ան­հա­տա­կա­նու­թիւն­նե­րը, որոնք իրենց հե­րո­սու­թեամբ փոր­ձում են ­ներ­կա­յում ­կան­խե­լ անց­եա­լի կրկ­նու­թիւնը: Ու­րեմն` քա­նի դեռ մեր կեան­քի աս­պա­րէ­զը չեն գրա­ւել հա­ւա­քա­կան նպա­տա­կին ան­հա­տա­կա­նը են­թար­կե­լու բա­րո­յա­կա­մա­յին որակ­նե­րի կրող­նե­րը, իրա­կան հե­րոս­նե­րի յա­րու­թեան մա­սին խօ­սելն աւե­լորդ է: Աւե­լին` նրանք իրենց գե­րեզ­ման­նե­րից այ­սօր կշտամ­բում են մեր սերն­դին` Հա­յոց Պատ­մու­թեա­նը տէր կանգ­նե­լու քա­ջու­թիւն չու­նե­նա­լու հա­մար: Եւ այդ կշտամ­բան­քը լուրջ հիմ­քեր ու­նի, որով­հե­տեւ մեզ շրջա­պա­տող առօր­եա­կա­նու­թեան մի­ա­պա­ղաղ ըն­թաց­քը ժա­մա­նա­կա­ւո­րա­պէս բթաց­րել է հա­սա­րա­կու­թեան ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան բնազ­դը:

Սա­կայն յու­սա­հատ­ուե­լու կա­րիք չկայ, որով­հե­տեւ վեր­ջին տա­րի­նե­րին Հա­յաս­տա­նին բա­ժին ընկ­նող ներ­քին ու ար­տա­քին ձա­խո­ղում­նե­րը` մի կող­մից, “քեֆ անե­լով“ տար­ուած քաջ­նա­զար­նե­րի` երկ­րի ճա­կա­տագ­րի հան­դէպ ան­տար­բե­րու­թիւնը` երկ­րորդ կող­մի­ց եւ ար­տա­քին մար­տահ­րա­ւէր­նե­րի կու­տա­կու­մը` եր­րորդ կող­մից, գա­լիս են վկա­յե­լու, որ մե­րօր­եայ քվա­զի-հե­րոս­նե­րի` հայ­րե­նի­քի ու պատ­մու­թեան վրայ ծի­ծա­ղե­լու ժա­մա­նա­կը նոյն­պէս մօ­տե­նում է իր աւար­տին: Իր աւար­տին է մօ­տե­նում նա­եւ հա­սա­րա­կու­թեա­նը հա­մա­կած ան­տար­բե­րու­թիւնն ու ապատ­ի­ան: Ու­րեմն խնդիրն այն է, որ թոյլ չտանք նման աւար­տը վե­րա­ծե­լու ազ­գա­յին նոր ձա­խող­ման եւ նոր սու­գի: Քաջ­նա­զար­նե­րը կը ծի­ծա­ղեն աշ­խար­հի վրայ այն­քան ժա­մա­նակ, քա­նի դեռ 21-րդ դա­րում ան­գամ կ՛ու­նե­նանք աւան­դա­կան-պա­տեր­նա­լիս­տա­կան ար­ժե­չա­փե­րով առաջ­նոր­դուող հա­սա­րա­կու­թիւն, որը կա­մա­ւոր կեր­պով աս­պա­րէ­զը յանձ­նել է իրեն մի­ան­գա­մայն հա­մար­ժէք “հե­րոս­նե­րին“:

Ուս­տի իրա­դար­ձու­թիւն­նե­րից առաջ ընկ­նե­լու փո­խա­րէն հո­գու մէջ խեղ­դե­լով ամօ­թի զգա­ցո­ղու­թիւնը` հար­կա­ւոր է գի­տակ­ցել, որ մե­զա­նում իրա­կան` ար­քե­տի­պա­յին հե­րո­սի վե­րած­նուն­դը հա­մա­պա­տաս­խան պայ­ման­նե­րի հա­սու­նաց­ման կա­րիք է զգում: Առար­կա­յա­կան ­գետ­նի վրայ այս գոր­ծըն­թացն այ­սօր առաջ է գնում երկ­րին սպառ­նա­ցող ներ­քին ու ար­տա­քին մար­տահ­րա­ւէր­նե­րի մե­ծաց­մա­նը զու­գըն­թաց: Իսկ են­թա­կա­յա­կա­ն ա­ռու­մով ներ­կա­յումս նա­խե­ւա­ռաջ զգաց­ւում է անց­եա­լի ձա­խո­ղում­նե­րի կրկնու­թիւնը բա­ցա­ռե­լու ահա­զան­գը հնչեց­նող եւ սե­րունդ­նե­րին դէ­պի հե­րո­սաց­ման ու­ղին մղող ­հե­րոս-մար­գա­րէ­նե­րի ­կա­րի­քը: Նրանք են ձե­ւա­կեր­պում ազ­գի իրա­կան հե­րոս­նե­րի նպա­տակ­ներն ու խնդիր­նե­րը եւ սե­րունդ­նե­րի առ­ջեւ վա­ռում յա­ջո­ղու­թեան հնա­րա­ւո­րու­թեան լոյ­սը, որն ի վի­ճա­կի է ճեղ­քե­լու ամե­նա­թանձր խա­ւա­րը:

Հա­յաս­տա­նում ու նրա շուր­ջը ծա­ւա­լուող գոր­ծըն­թաց­նե­րը յա­մա­ռօ­րէն յու­շում են, որ հայ հան­րոյ­թը ընդ­հուպ մօ­տե­ցել է իր զար­գաց­ման այն հանգր­ուա­նին, երբ նրա հո­գեմ­տա­ւոր դաշ­տում հաս­տատ­ուած աղ­ջա­մուղ­ջի ժա­մա­նա­կա­ւոր թանձ­րա­ցու­մը ակն­յայտ է դարձ­նում լու­սա­բա­ցի ան­խու­սա­փե­լիու­թիւնը: Նման պայ­ման­նե­րում իրա­կան հե­րոս­նե­րի ծնունդն արա­գաց­նե­լու ու­ղին մարդ­կա­յին գի­տակ­ցու­թեա­նը բնո­րոշ` ժա­մա­նա­կից առաջ անց­նե­լու աստ­ուա­ծա­տուր հնա­րա­ւո­րու­թեան օգ­տա­գոր­ծումն է:

Հե­րո­սա­կա­նու­թիւնը Հա­յաս­տա­նում խոր ար­մատ­ներ ու­նի. նրա­նով են ներծծ­ուած մեր հո­ղը, լեռ­նե­րը, լե­զուն ու մշա­կոյ­թը, ուս­տի հե­րոս­նե­րի նշխար­նե­րով պա­րար­տա­ցած նման մի­ջա­վայ­րը “մշա­կող“ սերմ­նա­ցան­նե­րի աշ­խա­տանքն առա­ջի­կա­յում հա­րուստ բերք է խոս­տա­նում: Իսկ դրա հա­մար նրանց հար­կա­ւոր են ազ­գի բա­րո­յա­կա­մա­յին որակ­նե­րը խտաց­նող այն­պի­սի տի­պա­կան կեր­պար­ներ, որոնք մեր ժա­մա­նա­կի քվա­զի-հե­րոս­նե­րի բա­ցար­ձակ հա­կադ­րու­թիւնն են կազ­մում:

“Վէմ“-ի ներ­կայ եւ յա­ջորդ հա­մա­րում ձեռ­նար­կուող ար­մա­տա­կան այ­լընտ­րան­քի լու­սար­ձակ­ման նման մի փորձ է մեր Նոր պատ­մու­թեա­նը յայտ­նի հե­րոս-մար­գա­րէ­նե­րից մէ­կի` Սի­մոն Զա­ւար­եա­ն ան­հա­տա­կա­նու­թեան ու ­զա­ւար­եա­նա­կա­նու­թեան` որ­պէս երե­ւոյ­թի բա­ցա­յայտ­մա­նը նուիր­ուած ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­նե­րի հրա­պա­րա­կու­մը:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles