ԹՐՔԱԿԱՆ ՆԱԽԱՊԱՅՄԱՆՆԵՐՈՒՆ ԴԷՄ ԻՐԱՆԵԱՆ ԿԵՑՈՒԱԾՔԻՆ ԿԱՐԵՒՈՐՈՒԹԻՒՆԸ

0 0
Read Time:3 Minute, 49 Second

Ա.Ա.

Հայաստան- Թուրքիա դիւանագիտական յարաբերութիւններուն կարգաւորման հոլովոյթը ունի թրքական երկու նախապայմաններ։ Որքան ալ Հայաստանի իշխանական պատգամաւորական խմբակցութեան անդամ, Ազգային Ժողովի արտաքին յարաբերութիւններու յանձնախումբի նախագահ Էտուարտ Աղաճանեան պնդէ, որ նման նախապայմաններ չկան, Թուրքիոյ արտաքին գործոց նախարար Մեւլութ Չաւուշօղլուի յառաջ քշած երկու նախապայմաններուն նախագահ Էրտողանի կողմէ վերահաստատումը պաշտօնական Անգարայի վարած քաղաքականութեան հարազատ կեցուածքն է։
Նախապայմանները կը վերաբերին թուրքերուն կողմէ յամառօրէն շեշտուող «Զանգեզուրի միջանցք»-ին եւ Ատրպէյճանի հետ խաղաղութեան համաձայնագրի կնքման։ Շեշտելով, որ Ատրպէյճան Թուրքիոյ համար կարմիր գիծ է, Էրտողան յստակացուց պաշտօնական Անգարայի դիրքորոշումը, որուն տրամաբանութեան համաձայն, Հայաստանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւնները կրնան հաստատուիլ, եթէ Հայաստան՝ հրաժարելով Մեղրիէն, համաձայնի թրքական տիրապետութեան տակ գործելու կոչուած «Զանգեզուրի միջանցք»-ին ստեղծման եւ Ատրպէյճանի հետ խաղաղութեան համաձայնագիր կնքէ։ Իսկ կասկած չկայ,որ թրքական այս երկու նախապայմաններն ալ ականապատուած չեն եւ անոնց գործադրութեան պարագային հայկական կողմը մեծապէս պիտի չտուժէ, որովհետեւ նախ Իրանի հետ հարաւային սահմանին հրաժեշտ պիտի տրուի։Երկրորդ՝ Արցախ վերջնականապէս պիտի կորսնցնէ կարգավիճակ մը ստանալու առիթը, որովհետեւ միամիտ պէտք է ըլլալ հաւատալու,թէ ատրպէյճանցիները Հայաստանի հետ խաղաղութեան համաձայնագիր պիտի կնքեն՝ Արցախի առանձին կարգավիճակ մը շնորհելու զուգահեռ։
Թրքական նման նախապայմաններու շեշտադրման իրավիճակին մէջ կ՛արժէ անդրադառնալ իրանեան գործօնին, որովհետեւ Հայաստանի հարաւային շրջաններուն նկատմամբ թրքական ախորժակին թիրախը նաեւ Իրանն է։
Արցախեան երկրորդ պատերազմին պատճառով Արցախի տարածքներուն շուրջ եօթանասունհինգ առ հարիւրը անցաւ ատրպէյճանական տիրապետութեան տակ։ Ատրպէյճանցիները Հայաստանի Սիւնիքի մարզին արեւելքը գտնուող արցախեան շրջանները՝ Քարվաճառէն մինչեւ Կովկասական յայտարարեցին «Արեւելեան Զանգեզուր», ծաւալապաշտական ախորժակներ ալ ցուցաբերելով Հայաստանի Սիւնիքի մարզին նկատմամբ, որ ըստ ատրպէյճանցիներուն «Արեւմտեան Զանգեզուր»ն է։
Մինչ Արցախեան երկրորդ պատերազմին ընթացքին եւ անկէ ետք Իրան- Ատրպէյճան յարաբերութիւնները ապրեցան որոշ վերիվայրումներ, Թեհրանի եւ Պաքուի միջեւ կնքուած յուշագիրը՝ Իրանի տարածքով Նախիջեւանն ու այսպէս կոչուած «Արեւելեան Զանգեզուր»-ը իրարու կապելու վերաբերեալ, որոշ հարցադրումներու դուռ բացաւ, ինչ կը վերաբերի Հայաստանի հետ միջպետական յարաբերութիւններու ապագային նկատմամբ իրանեան իշխանութիւններուն հայեցակարգին։ Նոյնիսկ լուրջ մտավախութիւններ յառաջացան, թէ Իրան այսպիսով կը ջանար Ատրպէյճանի եւ Նախիջեւանի միջեւ տնտեսական գօտի մը ստեղծել եւ վերջնականապէս լուծել Հայաստանի համար այնքան կենսական համարուող «Մեղրիի յաղթաթուղթ» կոչուած տրամաբանութեան խնդիրները։
Ատրպէյճանի նախագահի խորհրդական Հիքմէթ Հաճիեւ յուշագրին ստորագրման առիթով յայտարարեց, որ Նախիջեւանի նկատմամբ ամպարկօ հաստատելու հայկական կողմին ճիգերը յօդս ցնդեցան, որովհետեւ Իրան եւ Ատրպէյճան Նախիջեւանի եւ «Արեւելեան Զանգեզուր»-ի (Արցախի գրաւուած Քաշաթաղ, Քարվաճառ եւ Կովկասական շրջանները), միջեւ պիտի կառուցեն ցամաքային եւ ելեկրոնիկ հաղորդակցութեան ենթակառոյցներ՝ Իրանի տարածքով։ Այլ խօսքով՝ Հայաստանի հարաւը շրջանցելով, Ատրպէյճան, Թուրքիա եւ Իրան հիմքը պիտի դնեն Եւրասիական նոր միջանցքի մը։
Այս յուշագրին ստորագրման զուգահեռ, պէտք չէ մոռնալ, որ Ատրպէյճանի եւ Թուրքիոյ նախագահներ՝ Իլհամ Ալիեւ եւ Ռեճէպ Էրտողան, Անգարայի մէջ իրենց հանդիպման ընթացքին համաձայնեցան թափ տալու Նախիջեւանէն Կարս երկաթուղիի կառուցման աշխատանքներուն, ինչ որ ըստ փորձագէտներու, կրնայ անիմաստ դարձնել Գիւմրիէն Կարս երկաթուղային ելքը։
Այս զարգացումներուն լոյսին տակ է, որ քաղաքական փորձագիտական շրջանակներ կը շեշտեն, որ հայեւթուրք յարաբերութիւններուն ամբողջ փաթէթը եւ ապագան մեծապէս կախեալ է հայկական կողմին ճկունութենէն, զոր պէտք է ցուցաբերուի Ատրպէյճանի հետ հարցերուն պարագային։ Ասիկա անշուշտ երեք չափազանց կարեւոր կէտերու կը վերաբերի։Արցախի կարգավիճակ, «Զանգեզուրի միջանցք» եւ Ատրպէյճանի հետ խաղաղութեան համաձայնագիր։
Թէեւ երեքին պարագային ալ իրանեան գործօնը շատ կենսական դերակատարութիւն ունի, Թեհրանի պաշտօնական կեցուածքը կարեւոր եւ անկինադարձային իմաստ ունի յատկապէս՝ «Զանգեզուրի միջանցք» կոչուած թրքական ծրագրին պարագային, որովհետեւ եթէ թուրքերը կարենան նման միջանցք մը իրականութիւն դարձնել, որքան Հայաստան, նոյնքան եւ թերեւս ալ աւելի Իրանն է, որ պիտի տուժէ։ Արցախեան երկրորդ պատերազմին ամէնէն ծանր օրերուն, Իրանի արտաքին գործոց նախարարը յստակօրէն շեշտեց, որ Թեհրան կ՛ընդդիմանայ Հայաստանի հարաւային սահմանին որեւէ փոփոխութեան, իսկ վերջերս Իրանի գերագոյն առաջնորդ այաթոլլա Ալի Խամէնէի Թուրքիոյ նախագահին փոխանցեց, որ Իրանի համար անընդունելի է որեւէ դաւադրութիւն, որուն թիրախը Հայաստանի հարաւային սահմանը պիտի ըլլայ։ Այլ խօսքով, Իրանի իշխանութիւնները լաւապէս կը գիտակցին, որ Արաքս գետի մերձակայքը ստեղծուելիք թրքական գօտին առաջին հերթին իրենց ազգային ապահովութեան մեծ վտանգ մը պիտի ըլլայ, որովհետեւ թուրքեւատրպէյճանական հսկողութեան տակ միջանցք մը շատ արագ կրնայ վերածուիլ հակաիրանեան գործելադաշտի մը՝ իսրայէլեան աշխուժ մասնակցութեամբ։ Այս բոլորը ի մտի ունենալով է, որ Իրան- Ատրպէյճան յուշագիրը կրնայ երբեք համաձայնագրի չվերածուիլ։ Իրան նաեւ բոլոր պատճառները ունի ընդդիմանալու Հայաստանի Սիւնիքէն անցնող թուրքեւատրպէյճանական միջանցքի մը, որ թրքական տրամաբանութեամբ հայկական գերիշխանութենէն զերծ պէտք է ըլլայ։
Մինչ այդ ներկայիս դիւանագիտական խայծեր կը ներկայացուին Թուրքիոյ կողմէ, որպէսզի ստեղծուի այն տպաւորութիւնը, թէ Անգարա իսկապէս կը պատրաստուի Հայաստանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւնները կարգաւորելու։ Սակայն խորքին մէջ բնաւ այդպէս չէ, որովհետեւ Անգարա հաստատած է, որ Հայաստանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններու հաստատման հոլովոյթին մէջ Ատրպէյճան կողմ է եւ Պաքուի իշխանութիւններուն ակնկալութիւնները չափազանց կարեւոր են Թուրքիոյ համար։ Մինչ թուրք բանագնաց Սերտար Քըլըճ Հայաստանի հետ սահմանային շրջան կ՛այցելէ՝ ականազերծման աշխատանքներու սկսելու ազդանշան մը տալու ճիգերով, Թուրքիոյ նախագահը կը վերահաստատէ այն ինչ որ օրեր առաջ Չաւուշօղլու ներկայացուց իբրեւ նախապայմաններ՝ Հայաստանի հետ դիւանագիտական յարաբերութիւններու հաստատման համար։ Թրքական դիւանագիտական այս լարախաղացութիւնը ճիշդ կերպով պէտք է գնահատուի, մեկնաբանուի եւ վերլուծուի Հայաստանի իշխանութիւններուն կողմէ, որպէսզի դիւանագիտական պարտութիւն մըն ալ չարձանագրենք։ Արցախեան երկրորդ պատերազմին պարտութիւնը քաղաքական հասունութիւն ձեռք ձգելու պէտք է ծառայ՝ է՝ Ազգային միասնականութեան տեսլականը գործնական ուղիի վրայ դնելու իմաստով։

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles