ԸՆՏՐԱՆՔՆԵՐՈՒ ՔԱՌՈՒՂԻԻՆ ՎՐԱՅ…

0 0
Read Time:2 Minute, 34 Second

Ա.Ա.

Հայաստանեան ինքնիշխան տարածքներու վրայ ատրպէյճանական վերջին յարձակումները որքան թուրքեւատրպէյճանական ախորժակներով, նոյնքան հայեւիրանեան սահմանին վրայ հսկողութիւն հաստատելու ռազմաքաղաքական նպատակներով պայմանաւորուած են։
Կասկածէ վեր է,որ հարաւային կովկասեան ներկայ իրավիճակը ներգրաւած չէ շրջանային եւ միջազգային կողմեր, ինչպէս՝ նախ գլխաւորաբար Ռուսիան, Իրանը եւ Թուրքիան, նաեւ՝ Միացեալ Նահանգները, Եւրոպական Միութիւնը եւ ինչու չէ Վրաստանը, որ թէեւ կը թուի, թէ կը ջանայ չէզոք կամ կրաւորական դիրք մը ճշդել, այսուհանդերձ իբրեւ հարաւային կովկասեան ռազմավարական մեծ նշանակութիւն ունեցող երկիր մը, ուզէ կամ չուզէ առնչուած է հայեւատրպէյճանական տագնապին։
Հայաստան- Իրան սահմանն ալ այս բարդ իրավիճակին մէջ իւրայատուկ կարեւորութիւն կը ներկայացնէ առաջին հերթին Ռուսիոյ համար, որովհետեւ Հայաստանի վրայով շնչառութեան կարեւոր ուղի մըն է՝ նկատի ունենալով միջազգային այն բոլոր պատժամիջոցները, որոնք հաստատուած են Ռուսիոյ դէմ՝ Ուքրանիոյ պատերազմին եւ Ռուսիա- Արեւմուտք խոր տագնապներու պատճառներով։ Իրան եւ այս ծիրին մէջ կը համարուի գլխաւոր շահագրգիռ կողմ մը՝ Հայաստանի հետ իր սահմանով, որովհետեւ քանի մը հանգամանքներ իրանեան իշխանութիւնները կը մղեն ճշդելու բաւական արմատական դիրքորոշում մը՝ կտրականապէս մերժելով հայեւիրանեան ներկայ սահմանին կապուած որեւէ փոփոխութիւն մը, ըլլայ ատիկա միջանցքի մը թէ այլ ձեւակերպմամբ մը։
Իրանի համար առաջին մտահոգիչ գործօնը Թուրքիա- Իսրայէլ- Ատրպէյճան ճակատն է, որ առաւել ամրապնդուեցաւ վերջերս, երբ Անգարա որոշեց բարելաւել դիւանագիտական յարաբերութիւնները՝ դեսպաններու փոխանակմամբ։ Թուրքիա- Իսրայէլ յարաբերութիւնները թշնամական ըլլալու աստիճան լարուած էին վերջին տասներկու տարիներուն ընթացքին, թէեւ 2016էն 2018 երկու տարուան բարեկամական շրջան մը ապրեցան։ Թուրքեւիսրայէլեան լարուածութեան գլխաւոր պատճառը Անգարա- Համաս կապն ու գործակցութիւնն է։
Իրանի մտահոգութեան երկրորդ խնդիրը Ատրպէյճան- Իսրայէլ բարեկամական յարաբերութիւններն են, որոնք կը դրսեւորուին նաեւ զինուորական գործակցութեամբ։Բնաւ պէտք չէ մտահան ընել, որ Արցախեան երկրորդ պատերազմին յաղթանակը տօնող ատրպէյճանցիներ Պաքուի փողոցներուն մէջ ինքնաշարժներու երկար շարասիւններով շրջագայեցան՝ ատրպէյճանական, թրքական եւ իսրայէլեան դրօշներ ճօճելով։ Նաեւ Պէտք է նշել, որ Ատրպէյճանի մայրաքաղաք Պաքուի հիւսիսը Կուպա շրջանին մէջ կը գտնուի իսրայէլեան բնակեցման վայր մը, որ աշքենազի հրեաներու հաւաքական բնակավայրն է։ Ասիկա միակն է, որ Իսրայէլէն եւ Միացեալ Նահանգներէն դուրս կը գտնուի։ Քըրմըզը Քասապա (կարմիր քաղաք) կոչուող այս վայրը ունի մօտաւորապէս չորս հազար իսրայէլացի բնակիչներ, որոնք ինքնավարման լայն իրաւասութիւններ կը վայելեն Ատրպէյճանի մէջ։
Բնականաբար երբ ներկայիս շատ կը խօսուի այսպէս կոչուած Զանգեզուրեան միջանցքի մը մասին, որ Մեղրիէն պիտի անցնի՝ Նախիջեւանը եւ Ատրպէյճանի արեւմտեան բաժինները իրարու կապելով, Իրան բոլոր պատճառները ունի լրջօրէն մտահոգուելու եւ մերժելու Իրան- Հայաստան սահմանի որեւէ փոփոխութիւն, որովհետեւ լաւապէս կը գիտակցի, որ հիւսիսային իր սահմաններուն վրայ իսրայէլեան գաղտնի գործակալներ պիտի վխտան եւ հիւսիսային Արեւմտեան Ատրպէյճան, Արեւելեան Ատրպէյճան եւ Արտապիլ նահանգներուն շուրջ տասը միլիոն ատրպէյճանական ծագումով իրանցիները իբրեւ ճնշումի եւ անկայունութեան զէնք պիտի գործածեն Թեհրանի իշխանութիւններուն դէմ։
Իրանի չափ Ռուսիա եւս այս վտանգները կը տեսնէ եւ կը համարէ, որ անոնք նաեւ իր ազգային ապահովութեան ուղղուած սպառնալիքներ են։ Հետեւաբար հարաւային կովկասեան ռազմաքաղաքական իրադարձութիւններուն մէջ գլխաւոր դերակատարութիւններ ունեցող կողմեր՝ Ռուսիա, Թուրքիա, Իրան, Միացեալ Նահանգներ եւ ամերիկացիներուն լծակից Եւրոպական Միութիւն, ժամացոյցի դէմ մրցումի մը ելած են Հայաստան – Իրան սահմանին վրայ վերահսկողութիւն հաստատելու համար՝ անշուշտ իւրաքանչիւրը առաջնորդուելով իր շահերով, ինչ որ շատ բնական երեւոյթ է։
Այս հանգամանքներն են, որ հաշուի պէտք է առնուին Երեւանի իշխանութիւններուն կողմէ, ընտրանքներու, դաշնակիցներու եւ ուժի հաւասարակշռութեան պահպանման համար այնքան կենսական դիւանագիտական խուսանաւումներու ծրագրման եւ գործադրութեան ընթացքին։ Ասիկա ընտրանքներու քառուղի մըն է, որուն ճիշդ ուղղութիւնը ընտրելը հայկական դիւանագիտութեան պարտաւորութիւնն է։ Այլապէս ապիկարութիւնը առաւել պիտի շեշտուի՝ ամբողջ հայ ազգը եւ հայոց պետականութիւնը վտանգներու դէմ յանդիման դնելով։

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles