«Զրոյց եւ քիչ մըն ալ Մրոյց»՝  Հ.Ե.Դ.-ի Նոր Յայտագրի Մասին»

0 0
Read Time:5 Minute, 33 Second

Նարեկ Գույումճեան

Ուաշինկթընի Հ․Ե․Դ․-ի «Անի» մասնաճիւղ

Ամերիկահայ երիտասարդը հայերէն չի խօսիր․․․:

Ծուռ նստինք, ամենայն սիրով։ Բայց կ՚աղաջեմ սիրելի հայրենակիցներ, եկէ՛ք շիտակ խօսինք։ Այս անժխտելի իրականութիւնը չընդունելով վնասէն զատ ոչինչ չենք հասցներ մենք մեր գաղութներուն։ Ամերիկահայ գաղութը ունի հպարտանալու շատ պատճառներ.  բայց եկէ՛ք համաձայնինք, որ հայերէն լեզուի գոյատեւումը յաջողութիւններու ցանկին արձանագրելը, ոչ թէ միայն ինքնախաբէութիւն է, այլ նաեւ մեր հաւաքական գոյատեւման դէմ գործող մեղք։

Եթէ իսկապէս լուրջ ենք Ամերիկայի մէջ մեր հայկական ինքնութիւնով գոյատեւելու նպատակին մէջ, ուրեմն ըլլանք յանձնառու ու անկեղծ եւ բացէ ի բաց ընդունինք, որ հայերէն լեզուի գետնին վրայ Ամերիկահայ գաղութը հետզհետէ պարտութեան կը մատնուի։

Նախ վերլուծենք որ արդեօք «ինչո՞ւ» այս է ներկայիս իրավիճակը. ապա դառնանք լուծումի խօսակցութեան:

Զանազան կարծրատիպեր կան նոր սերունդին հայերէն լեզուի չգործածութեան պատճառներուն մասին եւ բնականապէս կան զանազան վերլուծողներ (մասնագէտներ եւ իրենք իրենց մասնագէտ կարծողներ), որոնք կը տարածեն այդ կարծրատիպերը։ Այո, այս լեզուի կարծրատիպերու դրօշակակիրները շատ են եւ բոլոր գողութի կառոյցներուն մաս կազմելով բնաւ առիթը չեն փախցներ փաստելու, որ այլեւս որպէս Ամերիկահայ գաղութ ժամանակը հասեր է, որ նոր սերունդէն ձեռքերնիս լուանք։ Միաժամանակ, իրենց յուսահատ հեռանկարին կողքին, գոնէ մէկ հատ ալ յատկանիշ կայ, որը գրեթէ բոլորը կը կիսեն՝ բոլորը «հայապահպանում»ը  կը համարեն որպէս իրենց սուրբ չափանիշը. որքան որ մեր հայութիւնը (ներառեալ լեզուն) պահենք ու պահպանենք, այնքան յաջող կ՚ըլլանք։

Ահաւասիկ, հոս է վերոյիշեալ հայերէն լեզուի խնդրին հիմնական արմատը։ Ինչո՞ւ մեր չափանիշը պահպանումն է եւ ոչ թէ գոյատեւումը։ Ոմանք կ՚ըսեն, որ այս երկուքը նոյն բանն են՝ «պահպանում» եւ «գոյատեւում»։ Սակայն, պահպանումը ընդհանուր գոյատեւման պայքարին միայն մէկ կէսն է։ Անշո՛ւշտ, ասմունքենք Վարուժանէն  եւ պատներնէս կախենք Կորքին։ Հարցը ինքնին պահպանումը չէ, այլ պահպանումին հետ բաւարարուիլը։ Որպէս Ամերիկահայ  գաղութ, «հայապահպանում»-ը որոշած ենք, որպէս մեր միակ եւ վերջնական թիրախը եւ, հետեւաբար չենք հարցուցած այն հարցումը որը երկար տարիներ բացակայած է մեր մտայնութենէն՝ ի՞նչն է վրիպած «հայապահպանում»-էն որուն մասին լուրջ ըլլալով անգամ փաստացիօրէն ձախողեր ենք անոր ամենէն հիմնական տարրը՝ լեզուն, նոր սերունդին կտակելու մեր աշխատանքին մէջ։

Մեր հարցումին պատասխանը, սիրելի հայրենակիցներ, ստեղծագործումն է։ Պահպանելու կողքին, գոյատեւելը կը պարտադրէ որ կերտենք նորը, որովհետեւ նոր բանաստեղծութիւններով է միայն, որ կը ծնին նոր Վարուժաններ  ու նոր նկարչութիւններով՝ նոր Կորքիներ։ Ոմանց համար յստակ էր թերեւս այսչափը. բայց ըսեմ, որ երիտասարդին համար, յստակ ըլլալէն աւելի ստեղծագործումը անհրաժեշտութիւն է։ Անհրաժեշտութիւն է, որովհետեւ  ստեղծագործումի բացակայութեամբ իրեն միւս կէսը, պահպանումը գլուխը առած կ՚երթայ՝ լեզուն եւ մեր բոլոր ազգային արժէքները վտանգի մէջ դնելով իր սահմանափակուած աշխարհահայեացքով։ Մինչեւ հիմա ասի մեծ հարց չէր։ Սակայն ներկայիս, մեր իրավիճակը բոլորովին նոր է եւ Ամերիկահայ երիտասարդին պայքարը աննախընթաց։

Ներկայիս, չկայ անմիջական հակառակորդ կամ «այլազգ» որուն դէմ պայքարելով Ամերիկահայ երիտասարդը կը զգայ լեզուի պահպանութեան անհրաժեշտութիւնը. անոր ըսուած է, որ իր անմիջական մարտահրաւէրը անշօշափելի Ճերմակ Ջարդն է. կրկնուած դաս մը, որ աւելի յաջողած է ծնողներու եւ ղեկավարներու բերնին մէջ մազ բուսցնել, քան թէ նոր սերունդին որեւէ ձեւով ոգեւորել։

Ներկայիս, Ամերիկահայ երիտասարդութեան միայն փոքրամասնութիւնը կը զգայ, որ հայերէնը իր սեփական լեզուն է. անոր թելադրուած է, որ պէտք է «մաքուր» հայերէն խօսի. կրկնուած խօսք մը, որ թէ՛ իր մեղադրական էութեամբ կը գանեցնէ հասակ առնող պատանին  եւ թէ՛ իր վերացական ու անյստակ ուղղութեամբ անհասանելի կը դարձնէ այն բանը, որ միայն փորձ ընելով կը բարելաւուի։

Ներկայիս, ունինք այսպիսի նոր մարտահրաւէրներ։ Մարտահրաւէրներ, որոնք ցարդ չեն դիմադրուած եւ կամ չեն ընդունուած որպէս դիմադրուելու արժանի հարցեր։ Ընդհանրական պատկերը ներկայացնելու համար եկէք բացայայտօրէն նշենք այս նոր մարտահրաւէրները։

Ինչպ՞էս կը տարբերի այսօրուայ Ամերիկահայ գաղութը անցեալի սփիւռքի գաղութներէն։

1 – Քաղաքական Փորձառութեան զանազանութիւն:

Ամերիկահայ գաղութը կը բաղկանայ հայերէ, որոնք  կու գան բազմաթիւ երկիրներէ, իւրաքանչիւրը իր քաղաքական կանոններով, տագնապներով, եւ այլ քաղաքական տուեալներով. մինչ անցեալին, աւելի հաւանական էր որ սփիւռքի գաղութ մը կամ շրջան մը կազմուէր  Արեւմտահայաստանէն, Արեւելահայաստանէն եւ երբեմն ալ նոյնիսկ Հայաստանի նոյն գաւառէն գաղթողներէ։

2 – Բարբառային զանազանութիւն

Ամերիկահայ գաղութը կը բաղկանայ արեւմտահայերէն եւ արեւելահայերէն խօսող հայերէ. մինչ անցեալին հայերէն լեզուի երկու ճիւղերով խօսողները իրարմէ զատուած էին ու չկար այնքան շփում որքան այս օրերուն։

3 – Աշխարհայեացքի զանազանութիւն:

Ինչպէս նշուեցաւ, Ամերիկահայ գաղութը աւելի ընդունակ է «այլազգերու», խառն ամուսնութեան, եւ բաց մտայնութեան բոլոր մարմնաւորութիւներուն. մինչ անցեալին, բացառութիւները յարգելով, ընդհանրապէս օտարին հետ գործ չունենալը լաւ բան կը սեպուէր։

4 – Եկամուտի զանազանութիւն:

Ամերիկահայ գաղութը կը բաղկանայ ընդհանրապէս միջին, բարձր միջին եւ բարձր դասակարգի պատկան անհատներէ. մինչ անցեալին, առաջին եւ երկրորդ սերունդի համար, թշուառ տնտեսական վիճակը, այսինքն ապրուստ ապահովելու անմիջական  պայքարը, սփիւռքահային կու տար անխուսափելի պատճառ մը հայրենակիցներուն հետ շփուելու ու ապրելու։

5- Տարածքային վիճակ:

Ամերիկահայ գաղութը մէկ խօսքով ցրուած է՝ ըլլայ երկրին մէջ եւ նոյնիսկ իւրաքանչիւր քաղաքի մէջ. մինչ անցեալին, հայ գաղութներ կ՚ունենային կեդրոն, թաղամասեր եւ իրարու հանդիպելու յարմարութիւններ։

Այս «նոր» մարտահրաւէրները մեր հայ ինքնութեան կ՚ազդեն բազմաթիւ ձեւերով, բայց հաւանաբար լեզուն է ամէնէն աւելի տուժողն ու տառապողը։ Կարեւորագոյնը այն է, որ հասկնանք թէ նոր սերունդի լեզուի դժուարութիւնը ձախողութեան արդիւնք չէ, այլ՝ մօտեցումի տեղքայլի հետեւանք։ Այսօրուան «նոր» մարտահրաւէրները կը պարտադրեն մեզի որ որդեգրենք նոր մօտեցումներ։

Այս իրավիճակը հասկնալով, Արեւելեան շրջանի Հայ Երտասարդաց Դաշնակցութիւնը առած է իր առաջին քայլը։ Վերջին 13 շաբաթներու ընթացքին Հ․Ե․Դաշնակցութիւնը, իր Կեդրոնական Դաստիարակչական Խորհուրդի գլխաւորութեամբ, մէջտեղ բերած է «Զրոյց Մրոյց» անունով հայերէն խօսելու համակարգչային յայտագիր մը, որ իր մօտ յիսուն մասնակցողներուն թելադրանքին համաձայն եղած է շաբաթական դրութեամբ ՝ մէկ ու կէս ժամուայ տեւողութեամբ։

Յայտագրին նպատակը պարզ եւ յստակ է ՝ անդամներու ընծայել առիթը ու միջավայրը ուր կրնան իրենց տարեկիցներուն հետ Հայերէն լեզուով խօսիլ, մտածել եւ ապա ապրիլ։ Ամէն Հինգշաբթի գիշեր, շրջանին զանազան մասնաճիւղերէն, հայ երիտասարդներ կը միանան՝  կու գան Ֆլորիտայէն ու Շիգակոյէն, կու գան Ուաշինկթընէն ու Նիւ Եորքէն, կու գայ արեւելահայախօսը ու արեւմտահայախօսը, կու գան բոլոր մակարդակի խօսողներ, կու գան, որպէս Ընկերներ ըսելու համար որ մեր Հայերէն լեզուն կենդանի է։ Կ՚ունենան ժամանակակից զրոյց եւ ճաշակաւոր չափով քիչ մըն ալ մրոյց եւ խրախուսուած իրենց հաւաքական ուժով կ՚անդրադառնան իրենց հայերէն լեզուի արժէքին։

Արծարծուած նիւթերը բազմածաւալ են եւ համաձայն 21-րդ դարու յառաջդիմութիւններուն։ Մասնակիցները  կը զրուցեն ստեղծագործական նիւթերու շուրջ՝ արդեօք ե՞րբ կը գործածուի «գլուխ գործոց»-ի եւ «աչքս լոյս»-ի պէս հետաքրքրական ու աւանդական դարձուացքներ, կրն՞անք 10 վայրկեանուայ մէջ պարող նապաստակի մը մասին պատմութիւն մը կազմել, եւ կամ «Անուն, Բոյս, Առարկայ» խաղին վարպետը ո՞վ պիտի ըլլայ։ Նոյնչափ կարեւոր կը համարուին մտաւորական նիւթեր. օրինակ համաձա՞յն էք հետեւեալ հաստատումին, թէ «Անձ մը պիլիոնատէր ըլլալու իրաւունք չունի» կամ հապա ի՞նչ է ձեր կածիքը հայկական դպրոցներու մասին։ Այս երկու տեսակի աշխարհները՝ ստեղծագործականն  ու մտաւորականը, խաղն ու պաշտօնականը,թեթեւն ու ծանրը խառնելով, հայերէնը կը վերածուի հայ երիտասարդին համար ճկուն եւ գործնական։

Այս փոռձառութիւնը եղած է յուսադրիչ փաստ՝ հայ երտասարդութեան կարողութիւնը ցուցադրող եւ բարելաւելու միջոց։ Անցնելով մեկուսացման ըթացքին հիմնուած բազմաթիւ նախաձեռնութիւններու շարքին, «Զրոյց Մրոյց»-ը կը ձգտի միշտ աւելիին։ Կը շարունակէ իր գործը բանալով իր դռները բոլոր շրջանի Հ․Ե․Դ․-ի անդամներուն ու կամաց-կամաց մեր Արեւմտեան շրջանի եւ այլ երկիրներուն մէջ բնակող ընկերներուն՝ յատկապէս դիմելով իրենց ու բոլոր ընթերցողներուն հետեւեալ կոչով ՝ «Հայ Լեզուն Տունն է Հայուն» ու…

«Հո՛ն է միայն, որ կրնայ գտնել ամէն հայ կրկին

Խաժամուժին մէջ օտար կորսնցուցած իր հոգին,

Անցեալն անհուն եւ ներկան, նոյն իսկ մթի՜ն ապագան»։

Մուշեղ Իշխան

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Պոսթընահայութիւնը Լիբանանի Հայութեան Կողքին
Next post ԼԻԲԱՆԱՆԵԱՆ ՀՈՐԻԶՈՆՆԵՐ – Բ. ԼԻԲԱՆԱՆՑԻՆ ՊԻՏԻ ԽԼԷ՞ ԻՆՔԶԻՆՔ ՏՆՕՐԻՆԵԼՈՒ ԱՐՏՕՆՈՒԹԻՒՆԸ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

One thought on “«Զրոյց եւ քիչ մըն ալ Մրոյց»՝  Հ.Ե.Դ.-ի Նոր Յայտագրի Մասին»

  1. Աս գրութիւնը շատ հետաքրքրական գտայ: Հայտնի է որ գրողը երիտասարդ է, ուզեր է հարցին քիչ մը տարբեր մօտեցում բերել: Պէյրութի կամ Հալէպի կամ Հայաստանի մէջ նստողին բաւական բացատրութիւն տուեր է: Լաւին դիմաց կայ ուրիշ բան մը: Քանի մը հարցերը իրարու մէջը խարներ է, կարծես թէ փորձ ըրէր է ըսելու, որ եթէ նոր երիտասարդները հայերէն չիխօսին, վնաս չունի: Ինքը անանկ չըսեր, հապա անանկ կը հասկցուի: Ես ալ իրեն եւ երտասարդերուն հարցում մը պիտի հարցնեմ: Կը կարծէ՞ք որ հայերէն սորուիլը, կարդալը եւ գրելը դժուար է, ինչպէս որ շատերը կըսեն: Ես ալ կըսեմ որ դժուար չէ: Հետոյ, եթէ մէկը հայերէն կարդալ չիգիտնայ, թերթ կամ գիրք կարդալու չափ կարդալ չիգիտնայ, ինչպէ՞ս պիտի վարժուի խօսելիքին, չեմ ըսեր որ շիտակ խօսի, հապա միայն խօսի: Ուրախ եմ որ 50 հոգի մը ձեւը գտեր է իրարու հետ խօսելու, հապա մնացեալ հազարները ի՞նչ ընելու են:

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles