ԵՐԲ ԿԸ ԽՕ­ՍԻՆՔ ԿԱ­ՌՈՒ­ՑԱ­ՅԻՆ ՓՈ­ՓՈ­ԽՈՒ­ԹԻՒՆ­ՆԵ­ՐՈՒ ՄԱ­ՍԻՆ

0 0
Read Time:20 Minute, 53 Second

gg   ՎՐԷԺ-ԱՐ­ՄԷՆ

 

Կազ­մա­կեր­պա­կան մեր կեան­քի, կու­սակ­ցա­կան թէ միու­թե­նա­կան, բնա­կան գոր­ծըն­թա­ցին մաս կը կազ­մէ պար­բե­րա­բար վե­րաքն­նել մեր կա­ռոյց­նե­րը – խօսքս մեր ըն­թա­ցա­տես­քե­րուն (organigrammes, flow charts) մա­սին է – եւ տես­նել թէ կը պատ­շա­ճի՞ն անոնք մեր ժա­մա­նակ­նե­րուն, մեր այժ­մու առաջ­նա­հեր­թու­թիւն­նե­րուն: Ասի­կա յա­տուկ չէ միայն հայ­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւ­նե­րուն, այլ ընդ­հան­րա­պէս բո­լո­րին կը վե­րա­բե­րի:

Արդ, ի՞նչ պատ­կեր կը ներ­կա­յաց­նեն մեր կա­ռոյց­նե­րը, ի՞նչ փո­փո­խու­թեան կա­րիք ու­նին, եթէ՛ ու­նին: Ան­մի­ջա­պէս ըսեմ, որ փոր­ձա­ռու­թիւնս հիմն­ուած է առա­ւե­լա­բար այն կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն վրայ, որոնց ան­դամ եմ, որոնց մէջ գոր­ծած եմ ու կը գոր­ծեմ, սա­կայն հա­մոզ­ուած եմ, որ առա­ւել կամ պա­կաս նոյն է պա­րա­գան այ­սօր հայ կեան­քի մէջ դե­րա­կա­տար այլ գլխա­ւոր կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն: Բո­լորն ալ ու­նին բրգա­ձեւ կա­ռոյց` խա­րիս­խէն գա­գաթ. գէթ այդ­պէս կը դա­ւա­նինք:

Բուր­գը, որ­պէս երկ­րա­չա­փա­կան մար­մին կամ ճար­տա­րա­պե­տա­կան յօ­րին­ուածք` ամե­նէն կա­յուն, ամե­նէն ան­խախտ, ամե­նէն դի­մաց­կուն ծա­ւալն է: Հա­կա­ռակն է շրջուած բուր­գը, որ սա­կայն շատ մեծ ճար­տա­րու­թիւն կ՛ու­զէ ոտ­քի պա­հե­լու հա­մար…

Արդ, մեր հա­մա­հայ­կա­կան տա­րո­ղու­թեամբ կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու բրգա­ձեւ կա­ռոյց­նե­րը ու­նին եռա­յարկ բա­ժա­նում` ամե­նէն վա­րը խա­րիսխն է, ամե­նէն լայն տա­րած­քով, որ ան­դա­մա­կան շար­քե­րը կը հան­դի­սա­նայ, մէջ­տե­ղը` ժո­ղով­ներն են, օրէնս­դիր բնոյ­թի, որոնց­մով շար­քե­րը կը վա­րեն իրենք զի­րենք, ու ամե­նէն վե­րը` գա­գա­թին, այդ ժո­ղով­նե­րէն բխած մար­մին­ներն են` գոր­ծա­դիր բնոյ­թի:

Ասի­կա է ընդ­հա­նուր սկզբուն­քը: Կազ­մա­կեր­պա­կան իւ­րա­քան­չիւր մի­ա­ւոր, ըլ­լա՛յ միու­թե­նա­կան մաս­նա­ճիւղ, ըլ­լա՛յ կու­սակ­ցա­կան կո­մի­տէ­ու­թիւն, այդ ձե­ւով կազ­մա­կերպ­ուած է:

Սա­կայն որ­քա՞ն հա­րա­զատ է այս պատ­կե­րա­ցու­մը: Արդ­եօք հա­կա­սու­թիւն­ներ չկա՞ն այս ըն­թա­ցա­տես­քին մէջ:

Բուր­գի մը ու­ժը իր խա­րիս­խի լայ­նու­թեան մէջ է: Որ­քան խա­րիս­խը լայն ըլ­լայ իր բարձ­րու­թեան հա­մե­մատ, բուր­գը այն­քան կա­յուն կ՛ըլ­լայ. որ­քան բարձ­րու­թիւնը աւել­նայ խա­րիս­խին հա­մե­մատ` այն­քան ան­կա­յուն: Այ­սինքն, որ­քան ան­դամ­նե­րը շատ­նան, կազ­մա­կեր­պա­կան կա­ռոյ­ցը այն­քան ու­ժեղ կ՛ըլ­լայ, որ­քան մար­մին­նե­րուն եւ ան­դա­մա­կան շար­քե­րուն մի­ջեւ հե­ռա­ւո­րու­թիւնը աւել­նայ` այն­քան տկար, եւ բուր­գը կը սկսի աշ­տա­րա­կի ձեւ առ­նել, ու աւե­լի հա­կա­մէտ կ՛ըլ­լայ շրջե­լու, տա­պա­լե­լու` հոս­կէ կամ հոն­կէ փչող քա­մի­նե­րուն դի­մաց:

Հա­մա­կար­գա­յին եռա­յարկ այս պատ­կե­րա­ցու­մին տկա­րու­թիւն­նե­րէն մէ­կը այն է, որ իրա­կա­նու­թեան մէջ մէջ­տե­ղի բա­ժինն է, որ վեր­ջին խօս­քը ու­նի. այո՛, ժո­ղով­ներն են, ըլ­լա՛ն ան­դա­մա­կան թէ ներ­կա­յա­ցուց­չա­կան, որ որո­շում­ներ կու տան ու այդ որո­շում­նե­րու գոր­ծադ­րու­թեան կը հսկեն: Այդ ժո­ղով­նե­րէն ընտր­ուած մար­մին­նե­րը որո­շում­ներ գոր­ծադ­րող­նե­րը կը հան­դի­սա­նան: Ժո­ղովր­դա­վա­րու­թիւնը ա՛յդ կը պա­հան­ջէ: Սա­կայն անոնք կը գտնուին բուր­գին եր­րորդ յար­կին վրայ` ամե­նէն վե­րը, եւ կրնան ինք­զինք հա­մա­րել իշ­խա­նու­թիւն, այ­սինքն գոր­ծադ­րո­ղի հան­գա­ման­քէն անց­նիլ օրէնս­դի­րի հան­գա­ման­քին, ինչ որ ժո­ղովր­դա­վա­րու­թեան տեղ հա­կա­ժո­ղովր­դա­վա­րու­թեան, եթէ ոչ բռնա­պե­տու­թեան իրա­վի­ճակ կրնայ ստեղ­ծել: Այ­սինքն, բուր­գը գլխի­վայր կը շրջի, ինչ որ կա­յու­նու­թիւնը ան­կա­յու­նու­թեան կը վե­րա­ծէ: Սա­կայն փոք­րա­թիւ ան­դամ­նե­րէ բաղ­կա­ցած մար­մին մը չի կրնար կրել այդ բո­լոր ժո­ղով­նե­րուն եւ անոնց­մէ ալ վեր` ան­դա­մա­կան շար­քե­րուն ամ­բողջ ծան­րու­թիւնը: Ար­դար ալ չէ նման ակն­կա­լու­թիւն ու­նե­նալ: Ու­րեմն, որ­քան ալ որ պա­տաս­խա­նա­տու­ութեան տե­սա­կէ­տէն, բուր­գը ճիշդ չի ներ­կա­յաց­ներ իրո­ղու­թիւնը – ամե­նէն վե­րը ժո­ղով­նե­րը պէտք էին պատ­կե­րաց­ուիլ -, սա­կայն գործ­նա­կան նկա­տա­ռում­նե­րով, յատ­կա­պէս մար­դու­ժի թուա­քա­նա­կի տե­սա­կէ­տէն, բուր­գը կը մնայ ամե­նէն պարզ ու հասկ­նա­լի պատ­կե­րը կազ­մա­կեր­պա­կան կա­ռոյ­ցի մը, այն­քան ատեն, որ գա­գա­թը գի­տա­կից մնայ, որ ինք հա­մա­րա­տու է ստո­րո­տին, եւ հա­մա­րա­տուու­թեան վայ­րը մէջ­տեղն է` ժո­ղո­վա­կան կեան­քը:

Սա­կայն մեր կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րը միայն ան­ջատ, ան­կա­պա­կից մի­ա­ւոր­նե­րէ չեն բաղ­կա­ցած: Անոնք մաս կը կազ­մեն ամ­բող­ջու­թեան մը, որ նոյն­պէս բրգա­ձեւ է:

 

Բ.

Կան ան­կաս­կած կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ, որոնք զուտ տե­ղա­կան բնոյ­թի են եւ որե­ւէ օր­գա­նա­կան առն­չու­թիւն չու­նին իրենց նման այլ միու­թիւն­նե­րու հետ, որ­քան ալ որ փո­խա­դարձ յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ պա­հեն անոնց հետ: Մեր կեան­քին մէջ գոր­ծող գլխա­ւոր միու­թիւն­ներն ու կու­սակ­ցու­թիւն­նե­րը, սա­կայն, մաս կը կազ­մեն հա­մա­հայ­կա­կան առու­մով գո­յու­թիւն ու­նե­ցող կազ­մա­կեր­պա­կան ըն­տա­նիք­նե­րու:

Արդ, այդ ըն­տա­նիք­նե­րը նոյն­պէս ու­նին եռա­յարկ բնոյթ ու բուր­գի տեսք: Այս իրա­կա­նու­թիւնը մէկ օրէն միւ­սը չստեղծ­ուե­ցաւ: Տա­րի­նե­րու ան­խոնջ ու հե­տե­ւո­ղա­կան աշ­խա­տան­քի ար­դիւնք է: Ինքս մաս­նա­կից ըլ­լա­լով անոնց­մէ գէթ մէ­կուն` Հա­մազ­գա­յի­նի նմա՛ն կա­ռոյ­ցի յա­ռա­ջաց­ման ճի­գե­րուն, կրնամ վկա­յել, որ որ­քան ջանք թա­փե­լու, ժա­մա­նակ տրա­մադ­րե­լու պէտք եղաւ իրա­կա­նաց­նե­լու հա­մար այդ կա­ռոյ­ցը: Շուրջ քա­ռորդ դար ետք հարց կու տամ, որ որ­քա՞ն կը պատ­շա­ճի ան մեր ներ­կայ կա­րիք­նե­րուն: Նոյ­նը կրնամ ըսել այլ կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու պա­րա­գա­յին:

Բայց տես­նենք ինչ­պէ՞ս կը ներ­կա­յա­նան այդ կա­ռոյց­նե­րը այ­սօր:

Կազ­մա­կեր­պա­կան ընդ­հա­նուր բուր­գին առա­ջին յար­կը կը հան­դի­սա­նան մաս­նա­ճիւ­ղե­րը` միու­թիւն­նե­րու պա­րա­գա­յին, ու կո­մի­տէ­ու­թիւն­նե­րը (ու անոնց բաղ­կա­ցու­ցիչ տար­րե­րը` եթէ խմբա­կան դրու­թիւն գո­յու­թիւն ու­նի տու­եալ վայ­րի մը մէջ) կամ անոնց հա­մա­զօր մի­ա­ւոր­նե­րը:  Այս առա­ջին յար­կը, ինչ­պէս տե­սանք նա­խա­պէս, ինք իր կար­գին երեք խա­ւե­րէ կը բաղ­կա­նայ (ան­դա­մա­կան շար­քեր, ժո­ղով­ներ, մար­մին­ներ):

Ընդ­հա­նուր բուր­գին երկ­րորդ ու եր­րորդ յար­կե­րը, սա­կայն եռա­մաս չեն: Երկ­րորդ յար­կը կը հան­դի­սա­նան աշ­խար­հագ­րա­կան տա­րած­քի մը` երկ­րի մը կամ երկ­րի մը մէկ մա­սին մէջ գոր­ծող մաս­նա­ճիւ­ղե­րու խում­բի մը աշ­խա­տանք­նե­րը հա­մադ­րող, վե­րահս­կող շրջա­նա­յին ժո­ղով­ներն ու անոնց­մէ բխող շրջա­նա­յին մար­մին­նե­րը: Ի հար­կէ շրջան­նե­րը չու­նին ան­դա­մա­կան շար­քեր, որոնք մաս­նա­ճիւ­ղե­րուն կամ մաս­նա­ճիւ­ղի իրա­վի­ճակ վա­յե­լող այլ մի­ա­ւոր­նե­րուն մե­նաշ­նորհն են: Աս­կէ ալ` շրջա­նա­յին ժո­ղով­նե­րու եւ մար­մին­նե­րու հե­ռա­ւո­րու­թիւնը ան­դա­մա­կան շար­քե­րէն, որոնք կազ­մա­կեր­պու­թեան մը ու­ժի գլխա­ւոր աղ­բիւրն են: Այդ հե­ռա­ւո­րու­թիւնը կրնայ առա­ջին ան­պա­տե­հու­թիւնը նկատ­ուիլ:

Երկ­րորդ ան­պա­տե­հու­թիւնը կամ դժուա­րու­թիւնը այս կա­ռոյ­ցին այն է, որ Սփիւռ­քի իւ­րա­քան­չիւր բա­ղադ­րիչ մաս ազ­դե­ցու­թեան տակն է տու­եալ աշ­խար­հագ­րա­կան տա­րած­քի քա­ղա­քա­կան, ըն­կե­րա­յին, տնտե­սա­կան ու մշա­կու­թա­յին ազ­դակ­նե­րուն, որով եթէ մէկ կող­մէ այդ այ­լա­զա­նու­թիւնը կը հարս­տաց­նէ կազ­մա­կեր­պու­թիւնը, միւս կող­մէ կը յա­ռա­ջաց­նէ հա­կադ­րու­թիւն­ներ, որոնք կը դժուա­րաց­նեն ընդ­հա­նու­րի հա­մար­կու­մը, հա­մադ­րու­թիւնը:

Եր­րորդ ան­պա­տե­հու­թիւնը շրջան­նե­րու մի­ջեւ ան­դա­մա­կան քա­նա­կի տար­բե­րու­թիւն­ներն են, որոնք առա­ւել կամ նուազ ուժ կու տան տու­եալ շրջա­նի մը:

Հասկ­նա­լի ու տրա­մա­բա­նա­կան է, որ շրջա­նա­յին մար­մին­ներ գո­յու­թիւն ու­նե­նան եւ հա­մադ­րեն բազ­մա­թիւ մաս­նա­ճիւ­ղե­րու գոր­ծու­նէ­ու­թիւնը: Սա­կայն երբ շատ փոքր է մաս­նա­ճիւ­ղե­րու թիւը, անոնք իրա­րու հետ կրնան յա­րա­բե­րիլ ար­դէն առանց միջ­նոր­դի, եւ շրջա­նա­յին մար­մին­նե­րը կրնան այդ յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը աւե­լի դժուա­րաց­նել քան դիւ­րաց­նել: Այս պատ­ճա­ռաւ ալ գո­յու­թիւն ու­նին մե­կու­սի մաս­նա­ճիւ­ղեր կամ կո­մի­տէ­ու­թիւն­ներ:

Նման` տար­բե՛ր թուա­քա­նա­կով ան­դա­մա­կան խա­րիսխ ու­նե­ցող մի­ա­ւոր­նե­րու հա­մախմ­բու­մը բար­դու­թիւն­ներ կը յա­ռա­ջաց­նէ – մեծ մի­ա­ւոր­նե­րը կրնան իրենց կամ­քը պար­տադ­րել փոքր մի­ա­ւոր­նե­րուն, կամ փոք­րե­րը իրենց ներ­կա­յա­ցու­ցած ու­ժին խո­տոր հա­մե­մա­տող ազ­դե­ցու­թիւն կրնան ու­նե­նալ:

Գա­լով մեր կազ­մա­կեր­պա­կան բուր­գե­րու եր­րորդ յար­կե­րուն, որոնք կը բաղ­կա­նան Պատ­գա­մա­ւո­րա­կան կամ Ընդ­հա­նուր ժո­ղով­նե­րէն (շրջան­նե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րուն մաս­նակ­ցու­թեամբ կա­յա­ցող) ու անոնց­մէ ընտ­րուող մար­մին­նե­րէն, երկ­րորդ յար­կե­րուն նման` անոնք ալ երկ­մաս են, եւ ոչ եռա­մաս, եւ ու­նին նոյն դժուա­րու­թիւն­նե­րը կամ հա­կա­սու­թիւն­նե­րը, ինչ որ շրջա­նա­յին մա­կար­դա­կի վրայ առ­կայ են, բայց աւե­լի շեշ­տու­ա՛ծ կեր­պով, մա­նա­ւանդ երբ այս պա­րա­գա­յին հայ­րե­նի կա­ռոյց­ներն ալ  մաս­նա­կից կը դառ­նան, ինչ­պէս կու­սակ­ցու­թիւն­նե­րու պա­րա­գա­յին. միշտ նոյն պատ­ճառ­նե­րով` մաս­նիկ­նե­րուն այ­լա­զա­նու­թեան, ըստ տու­եալ եր­կիր­նե­րու տար­բեր պայ­ման­նե­րուն, որոնց վրայ մենք հա­կակ­շիռ չու­նինք:

Այս կա­ռոյց­նե­րը ներ­կա­յիս փաս­տօ­րէն կը գոր­ծեն առանց մեծ դժուա­րու­թիւն­նե­րու եւ կը թուի թէ առողջ կա­ռոյց­ներ են: Սա­կայն միջ-մաս­նա­ճիւ­ղա­յին ու միջ-շրջա­նա­յին յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը պա­հե­լու, հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւնը խրա­խու­սե­լու եւ ընդ­հա­նուր գոր­ծու­նէ­ու­թիւնը հա­մադ­րե­լու հա­մար, ու աշ­խար­հին առ­ջեւ տու­եալ միու­թիւնը կամ կազ­մա­կեր­պու­թիւնը ներ­կա­յաց­նե­լու հա­մար ալ մեր աւան­դա­կան այս բրգա­ձեւ կա­ռոյց­նե­րէն տար­բեր ձե­ւով կազ­մուող կա­ռոյց­ներ կրնա՞ն գո­յու­թիւն առ­նել: Յատ­կա­պէս հա­ղոր­դակ­ցու­թեան ներ­կայ մի­ջոց­նե­րու եւ անոնց ըն­ձե­ռած արա­գու­թեան եւ ան­մի­ջա­կա­նու­թեան այս ժա­մա­նակ­նե­րուն, պա­հե­լով հան­դերձ կազ­մա­կեր­պու­թեան մը ընդ­հա­նուր դի­մա­գի­ծը: Մտքե­րը գրգռե­լու հա­մար` փոր­ձենք երե­ւա­կա­յել:

 

Գ.

Բո­լոր վար­չու­թիւն­նե­րը կը բաղ­կա­նան ան­դա­մա­կան շար­քե­րէն եկող ան­դամ­նե­րէ: Այս վեր­ջին­նե­րը իրենց վար­չա­կան առա­ջին փոր­ձա­ռու­թիւն­նե­րը կը վաստ­կին տե­ղա­կան մար­մին­նե­րուն մէջ (ընդ­հան­րա­պէս կա­նո­նագ­րե­րու իսկ պա­հանջ­քով): Յե­տոյ, փոր­ձա­ռու­թիւն ձեռք ձգե­լէ ետք, անոնց­մէ ոմանք, որոնք կա­ռա­վար­ման առա­ւել կա­րո­ղու­թիւն ցոյց կու տան, եւ են­թադ­րա­բար կը հան­դի­սա­նան առա­ւել ար­ժա­նա­ւոր­նե­րը, մաս կը կազ­մեն շրջա­նա­յին մար­մին­նե­րուն, ու անոնց­մէ ալ նոյն­պէս անոնք, որոնք աւելի­ով կը փաս­տեն իրենց կա­րո­ղու­թիւն­նե­րը` բարձ­րա­գոյն մար­մին­նե­րուն:

Սա­կայն, մար­մին­նե­րը, բո­լոր մա­կար­դակ­նե­րուն վրայ, որ­քան ալ որ կազմ­ուին 5, 7, 9 կամ աւե­լի թիւով ամե­նէն փոր­ձա­ռու եւ ամե­նէն կա­րող ան­դամ­նե­րէն, առան­ձինն չեն կրնար գոր­ծադ­րել հա­մա­պա­տաս­խան ժո­ղով­նե­րու որո­շում­նե­րը: Անոնք պէտք ու­նին ոչ միայն շար­քե­րու ամ­բող­ջա­կան մաս­նակ­ցու­թեան, այ­լեւ փո­խա­դար­ձա­բար իրա­րու` ստո­րա­դաս թէ գե­րա­դաս ըլ­լան իրար­մէ: Եթէ ամեն որո­շում միայն մար­մին­նե­րը պի­տի ըլ­լան գոր­ծադ­րո­ղը, ան­մի­ջա­պէս շրջուած բուր­գի պատ­կե­րը կու գայ մեր աչ­քին առ­ջեւ:

Արդ, այդ կեն­սա­կան գոր­ծակ­ցու­թիւնը ապա­հո­վե­լու հա­մար, արդ­եօ՞ք կա­րե­լի չէ երե­ւա­կա­յել, բուր­գի փո­խա­րէն` ոս­տայ­նա­ձեւ կազ­մա­կեր­պու­թիւն մը, կազ­մա­կեր­պա­կան ցանց մը, յատ­կա­պէս այ­սօր` յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու ար­դի գի­տար­ուես­տի հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րու առ­կա­յու­թեան, ուր ոս­տայ­նի բո­լոր թե­լե­րը յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու ու­ղի­ներ կը հան­դի­սա­նան:

Այս ոս­տայ­նը, ի տար­բե­րու­թիւն սար­դին հիւ­սա­ծին, կրնայ ծա­ւա­լա­յին ըլ­լալ, այ­սինքն եռա­չափ (three-dimensional) ըլ­լալ եւ ոչ երկ­չափ: Ան կրնայ օժտ­ուած ըլ­լալ հանգր­ուան­նե­րով, որոնք թե­լե­րու հան­դիպ­ման հան­գոյց­ներն են, ուր ըստ գոր­ծի բնոյ­թին, իրա­րու քով կու գան տու­եալ գոր­ծին ան­մի­ջա­կան կեր­պով առն­չուող մար­մին­նե­րու լի­ա­զօր ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը, վայ­րի մը, շրջա­նի մը կամ հա­մայն մար­մին­նե­րու մաս­նակ­ցու­թեամբ նա­խա­տես­ուած ու որ­դեգր­ուած ծրագ­րի մը հա­մա­ձայն, կամ ըստ հրա­տապ խնդիր­նե­րու պար­տադ­րու­թեան: Հա­մադ­րու­մը ու վե­րահս­կո­ղու­թիւնը կը կա­տար­ուի մար­մին­նե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րէն բաղ­կա­ցող այդ ժո­ղով­նե­րուն կող­մէ, եւ ոչ` գե­րա­դաս մար­մին­նե­րու կող­մէ: Այ­սինքն, պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւն­նե­րը կը դրուին բո­լոր մաս­նա­կից մար­մին­նե­րուն վրայ, եւ ի վեր­ջոյ բո­լոր ան­դամ­նե­րուն վրայ: Այս ձե­ւով նա­եւ կրնայ ապա­հով­ուիլ աւե­լի ան­մի­ջա­կան ու գոր­ծօն մաս­նակ­ցու­թիւնը անոնց:

Նման կա­ռոյց մը կրնա՞յ աւե­լի ար­դիւ­նա­ւէտ ըլ­լալ, ծա­ռա­յու­թեան ըմբռ­նու­մը կրնա՞յ աւե­լի տա­րո­ղու­նակ դառ­նալ: Գոր­ծե­րը աւե­լի հե՞շտ, թէ՞ աւե­լի դժուար կեր­պով կը կա­ռա­վար­ուին:

Արդ­եօ՞ք նման կա­ռոյց ա՛լ աւե­լի ար­դիւ­նա­ւէտ ալ կը դառ­նայ եթէ ընդգր­կէ մաս­նա­գէտ­նե­րէ բաղ­կա­ցած գրա­սեն­եակ­նե­րու հա­մա­կարգ մը, որ կ՛ապա­հո­վէ գոր­ծե­րու շա­րու­նա­կա­կա­նու­թիւնը` ըլ­լա՛յ քա­ղա­քա­կան, ըլ­լա՛յ տնտե­սա­կան, ըլ­լա՛յ կրթա­կան-մշա­կու­թա­յին, ըլ­լա՛յ ըն­կե­րա­յին մար­զե­րուն մէջ, բո­լո՛ր պա­րա­գա­նե­րուն ու­նե­նա­լով նա­եւ երի­տա­սար­դա­կան բա­ժին­ներ:

Մտա­ծե՛նք այս մա­սին:

Բայց կազ­մա­կեր­պա­կան կա­ռոյց­նե­րու բա­րե­փո­խու­թեան նուիր­ուած այս մտո­րում­նե­րուն մէջ կայ ու­րիշ չափ մը (dimension) եւս, որուն կ՛ու­զեմ անդ­րա­դառ­նալ նոյն ատեն: Հարց մը, որ եր­կար ատե­նէ ի վեր կը չարչր­կէ միտքս: Այդ` մեր կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն իրա­րու առն­չու­թիւնն է: Ի՞նչ ծի­րի մէջ, ի՞նչ բնոյ­թով անոնք կ՛առնչ­ուին իրա­րու, կը յա­րա­բե­րին: Չկայ կա­ռոյց, եւ խօսքս ար­տերկ­րի մա­սին է, որ իրա­րու կա­պէ Սփիւռ­քի մէջ գոր­ծող կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րը կամ անոնց սփիւռք­եան թե­ւե­րը: Նման հարց գո­յու­թիւն չու­նի Հա­յաս­տա­նի մէջ, քա­նի որ այն­տեղ բո­լո­րը կը գոր­ծեն կամ կրնան գոր­ծել պե­տա­կան կա­ռոյ­ցի մը մէջ, հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­ներ են, գրանց­ուած, ճա­նաչ­ուած, եւ ու­նին յա­րա­բե­րե­լու ատ­եան­նե­րը, որ­քան ալ որ ասոնք թե­րի կամ ան­կա­տար ըլ­լան:

Ներ­կայ Սփիւռ­քը, հա­կա­ռակ իր աւե­լի քան 90-ամ­եայ կազ­մա­կեր­պա­կան գո­յու­թեան, տա­կա­ւին չու­նի որե­ւէ ազ­գա­յին հա­մա­կարգ որ կա­րե­նայ հա­մախմ­բել բո­լոր քա­ղա­քա­կան, կրօ­նա­կան եւ այլ կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րը: Այդ հա­մա­կար­գի յա­ռա­ջա­ցու­մը կա­ռու­ցա­յին փո­փո­խու­թիւն­նե­րու տե­սա­կէ­տէն աւե­լի՛ կա­րե­ւոր աշ­խա­տանք մըն է, քան իւ­րա­քան­չիւր կազ­մա­կեր­պու­թեան կող­մէ իր սե­փա­կա՛ն կա­ռոյ­ցի փո­փո­խու­թիւնը, որ ի վեր­ջոյ կրնայ կա­տար­ուիլ իր կա­նո­նագ­րին նա­խա­տե­սած ճամ­բով: Որ­քան ալ որ զա­նա­զան առիթ­նե­րով ու զա­նա­զան նպա­տակ­նե­րու հա­մար գոր­ծակ­ցու­թիւն­ներ տե­ղի կ՛ու­նե­նան (Հա­մա­հայ­կա­կան հիմ­նադ­րամ, Մեծ եղեռ­նի հա­րիւ­րամ­եակ եւ այլն), կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րը կը գոր­ծեն մե­կու­սա­ցած, պա­րա­պի մը մէջ, չու­նին օր­գա­նա­կան կապ իրա­րու հետ: Եւ չկայ հա­սա­րա­կաց հրա­պա­րա­կը` ֆո­րու­մը:

Եթէ կու­սակ­ցու­թիւն­ներ պի­տի ըլ­լան, պի­տի ըլ­լան գա­ղա­փա­րա­կան տար­բեր կող­մեր հան­դի­սա­նա­լու, գոր­ծե­լա­կեր­պի տար­բեր մօ­տե­ցում­ներ պաշտ­պա­նե­լու, հայ կեան­քի ժխտա­կան երե­ւոյթ­նե­րը քննա­դա­տե­լու, այդ երե­ւոյթ­նե­րը սրբագ­րե­լու իրենց առա­ջարկ­նե­րը հան­րու­թեան ներ­կա­յաց­նե­լու եւ այդ ուղ­ղու­թեամբ գոր­ծե­լու հա­մար, պատ­րաստ` լսե­լու նա­եւ միւս կող­մե­րու քննա­դա­տու­թիւն­նե­րը իրենց ու իրենց ըրա­ծին նկատ­մամբ: Այ­լա­պէս ին­չո՞ւ գո­յու­թիւն պի­տի ու­նե­նան: Նոյ­նը, որոշ չա­փով միւս կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն պա­րա­գա­յին:  Խօսքս ո՛չ կու­սակ­ցա­կան վա­ղե­մի ան­բա­րե­կիրթ պայ­քա­րին կը վե­րա­բե­րի, ոչ ալ պար­զա­պէս միու­թե­նա­կան մրցակ­ցու­թեան, առողջ կամ անա­ռողջ տե­սա­կէն:

Մինչ­դեռ, ներ­կա­յիս Սփիւռ­քը ոչ միայն գաղ­թօ­ճախ­նե­րու, այ­լեւ զա­նա­զան հա­մայնք­նե­րու, հատ­ուած­նե­րու, առանձ­նու­թիւն­նե­րու հա­ւա­քա­ծոյ մըն է. խայ­տաբ­ղէտ, եր­բեմն կեն­սու­նակ, եր­բեմն ոչ, մերթ յա­ջող, մերթ ոչ այն­քան յա­ջող նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րով, սա­կայն իբր ամ­բող­ջու­թիւն` ան­կազ­մա­կերպ, ան­ձեւ, որ ո՛չ ոս­տայ­նի կը նմա­նի, ո՛չ ալ ու­րիշ որե­ւէ տրա­մա­բա­նա­կան ձեւ ու­նի:

Հսկայ նե­րուժ ներ­կա­յաց­նող Սփիւռ­քը չէ՛ յա­ջո­ղած ու­ժի վե­րած­ուիլ, հա­մախմբ­ուիլ, իր ճի­գե­րը հա­մադ­րել – թնճկա­խաղ մը (jigsaw puzzle), որ տա­կա­ւին ոչ ոք կրցած է հա­ւա­քել, ամ­բող­ջա­կան պատ­կե­րը մէջ­տեղ հա­նել. պատ­կեր մը որուն մէջ իւ­րա­քան­չիւր հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն, կու­սակ­ցու­թիւն, յա­րան­ուա­նու­թիւն, միու­թիւն եւ մա­սամբ նո­րին իր տե­ղը գտնէ, իր կա­պը տես­նէ մնաց­եալ բո­լո­րին հետ, իր մաս­նակ­ցու­թիւնը բե­րէ ընդ­հա­նուր, ազ­գա­յին եր­թին:

Այդ եր­թը ի հար­կէ չի սահ­մա­նա­փակ­ուիր Սփիւռ­քով: Սփիւռ­քը կա­րի­քը ու­նի ինք­զինք վե­րա­կա­ռու­ցե­լու, ամ­րա­կա­յե­լու, սա­կայն նա­եւ իր կար­գին` հայ­րե­նի­քին նկատ­մամբ իր տեղն ու դե­րա­կա­տա­րու­թիւնը ճշդե­լու: Առնչ­ուե­լո՛ւ:

Ին­ծի այն­պէս կը թուի, որ ԺԹ. դա­րու կէ­սե­րէն մին­չեւ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թեան գո­յա­ռու­մը այս խնդիր­նե­րը աւե­լի շատ առար­կան էին ազ­գա­յին մտա­ծո­ղու­թեան հո­լո­վոյ­թին, քան ներ­կա­յիս, երբ շատ աւե­լի զար­գա­ցած հա­յու­թիւն մը կ՛ապ­րի աշ­խար­հի երե­սին: Այո, Ցե­ղաս­պա­նու­թիւնը ան­չա­փե­լի Աղէտ մըն էր մե­զի հա­մար:

Ազ­գի՛ վե­րած­ուե­լու, վերս­տին Ա՛զգ դառ­նա­լու հրա­մա­յա­կա­նին առ­ջեւ կը գտնուինք:

Մե՛ծ է մար­տահ­րա­ւէ­րը: Պի­տի կա­րե­նա՞նք վերց­նել ձեռ­նո­ցը, թէ ոչ պի­տի շա­րու­նա­կենք ան­զօր դի­տել ազ­գա­յին գա­հա­վէժ անկ­ման մեր ըն­թաց­քը…

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles