ԵՐԱԺՇ­ՏԱ­ԿԱՆ.- ՀԱՅ ՀՈ­ԳԵ­ՒՈՐ ԵՐԱԺՇ­ՏՈՒ­ԹԻՒՆԸ` ՄԻՋ­ՆԱ­ԴԱՐ­ԵԱՆ ԶԱՐ­ԳԱ­ՑԱԾ ՇՐՋԱ­ՆԻՆ

0 0
Read Time:3 Minute, 50 Second

Nora  ԱՐ­ՍԷՆ ՍԱՅ­ԵԱՆ

 

Ինչ­պէս գեղջ­կա­կան, նոյն­պէս` Հայ Հո­գե­ւոր կամ Եկե­ղե­ցա­կան երաժշ­տու­թիւնը, են­թարկ­ուե­ցաւ միջ­նա­դար­եան բնո­րոշ յե­ղաշրջ­ման:

Հար­ցին մօ­տե­նա­լով երաժշ­տա­կան տե­սան­կիւ­նէն, կը պարզ­ուի որ շա­րա­կան­նե­րու ար­ուես­տը զերծ չմնաց ժա­մա­նա­կի նոր ազ­դե­ցու­թիւն­նե­րէն: Ի հարկ է, շա­րա­կան­նե­րուն վրայ մեծ ազ­դե­ցու­թիւն ու­նե­ցաւ նա­խորդ դա­րաշր­ջա­նի երաժշ­տա­կան ժա­ռան­գու­թիւնը:

Այդ երե­ւոյ­թին աչ­քա­ռու օրի­նա­կը, Ներ­սէս Շնոր­հալիի Հե­րո­սա­կան բնոյ­թի “Նո­րահ­րաշ“ շա­րա­կանն է, 12րդ դար, որ իր տե­սա­կին մէջ մօ­տիկ է Կո­մի­տաս կա­թո­ղի­կո­սի “Ան­ձինք Նուիր­եալք“ 7րդ դար շա­րա­կա­նին:

Սա­կայն, շա­րա­կան­նե­րու աւան­դա­կան ձե­ւե­րու կող­քին, հան­դէս կու գան նոր տե­սա­կի շա­րա­կան­ներ, որոնք մա­սամբ բնո­րոշ են գեղջ­կա­կան, մա­սամբ` քա­ղա­քա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան, իրենց մօ­տի­կու­թեամբ: Այդ շա­րա­կան­նե­րու երաժշ­տա­կան թե­մա­նե­րը իրա­պաշ­տա­կան գի­ծեր ու­նին, ծա­ւա­լուն եւ ընդ­հա­նուր առ­մամբ հա­մեր­գա­յին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­ներ են, որոնք կա­տա­րո­ղէն կը պա­հան­ջեն բարձր մաս­նա­գի­տու­թիւն:

Այս տե­սան­կիւ­նէն, ամե­նա­ցայ­տուն նմոյշ­նե­րը “Ստե­ղի“ կո­չուող հան­դի­սա­ւոր շա­րա­կան­ներն են, որ եկե­ղե­ցա­կան տե­սու­թեան մէջ, վե­րագր­ուած են “ԴԿ“ կամ “Չոր­րորդ կողմ“ ձայ­նին: Շա­րա­կան­նե­րու ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւնը կը դադ­րի 13րդ դա­րուն, տե­ղի տա­լով տա­ղա­յին ար­ուես­տին, որը ծնունդ առած էր ար­դէն, երեք հա­րիւր տա­րի առաջ, այ­սինքն 10րդ դա­րուն:

Նոր տու­եալ­նե­րուն հա­մա­ձայն, վաղ եկե­ղե­ցա­կան տա­ղա­յին ար­ուես­տի ար­մատ­նե­րը` կը գտնուին ժո­ղովր­դա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան մէջ:

Մե­զի հա­սած են այդ կար­գի մի քա­նի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­ներ, ինչ­պէս “Հա­ւիկ Մի Պայ­ծառ“, “Տի­րա­մայր“ եւայլն, որոնք կը հա­մար­ուին 10րդ դա­րու գոր­ծեր, Գրի­գոր Նա­րե­կացիի հե­ղի­նա­կու­թեամբ, ըստ Կո­մի­տաս Վար­դա­պե­տի հե­ղի­նա­կա­ւոր կար­ծի­քին:

Բա­ցի յիշ­եալ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն­նե­րէն, ձայ­նագր­ուած վի­ճա­կի մէջ պահ­պան­ուած է տա­ղե­րու մէկ այլ տե­սակ, որը կը պատ­կա­նի զար­գա­ցած միջ­նա­դա­րի աւե­լի ուշ շրջա­նին: Այդ տա­ղե­րը երգ­ուած են հո­գե­ւոր բնագ­րով, որոնց բարդ յատ­կա­նիշ­նե­րը ցոյց կու տան աշ­խար­հիկ ծա­գում:

Այս տա­ղե­րը երաժշ­տա­կան-քնա­րա­կան ար­ուես­տի հի­ա­նա­լի նմոյշ­ներն են: Եր­բեմն հան­դի­սա­ւոր, եր­բեմն յու­զա­կան, ինչ­պէս Նա­րե­կացիի տա­ղե­րը, որոնք իրենց բնոյ­թով մօ­տիկ են 18րդ եւ 19րդ դա­րե­րու աշու­ղա­կան երաժշ­տու­թեան:

Հե­տաքրք­րա­կան է նա­եւ այդ տա­ղե­րու կա­ռուց­ուած­քը: Իրա­րու կը հա­կադր­ուին բո­լո­րո­վին տար­բեր կեր­պար­ներ: Այս­պի­սով յա­ռաջ կու գան բարդ ու զար­գա­ցած ձե­ւեր, եւ այդ ծա­ւա­լուն տա­ղե­րուն մէջ` կը ստեղծ­ուին թե­մա­յին եր­բեմն հան­դարտ եւ եր­բեմն` լար­ուած ըն­թացք:

Եզ­րա­կաց­նե­լով մեր ակ­նար­կը, զար­գաց­ման տե­սա­կէ­տէն այս տա­ղերն ար­դէն կը յի­շեց­նեն ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ար­ուես­տի հի­ա­նա­լի նմոյշ­ներ: Ուշ շրջա­նի եկե­ղե­ցա­կան բնա­գիր ու­նե­ցող այս տա­ղե­րու ու­սում­նա­սի­րու­մը, կը վկա­յէ այն մա­սին, որ տու­եալ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի հո­գե­ւոր կամ եկե­ղե­ցա­կան ար­ուես­տին մէջ` երաժշ­տա­կան մտա­ծո­ղու­թիւնը հա­սած է զար­գաց­ման բարձր մա­կար­դա­կի:

 

 

 

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles