ԴԺԳՈՀԻԼ, ԸՄԲՈՍՏԱՆԱԼ ԵՒ ՓՈՓՈԽՈՒԹԵԱՆ ՊԱՅՔԱՐ՝ ԺՈՂՈՎՐԴԱՎԱՐԱԿԱՆ ԿԱՐԳ ԵՆ

0 0
Read Time:5 Minute, 20 Second

Յ. Պալեան

Իշխանութեան մը ներքեւ, որ անարդարօրէն կը բանտարկէ, արդար մարդուն տեղն ալ բանտն է:

Հենրի Տէյվիտ Թորօ, Ամերիկացի իմաստասէր, ԺԹ դար

 

            Հզօրանալու համար պէտք է քաջութեամբ մտածել մեր ներազգային կազմակերպութեան եւ կացութեան մասին, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), գերանցել եսերը եւ աւանդական կարծրացած դիրքորոշումները: Միշտ մտածելով՝ որ վաղը կրնայ ուշ ըլլալ:

            Եւ անկեղծութեամբ որոշել՝ հանդիսատեսի դերով չբաւարարուիլ:         

            Եթէ, ի հարկէ, ճիշդ կ’ըսենք, որ ազգ եւ հայրենիք առաջնահերթութիւն են, եթէ համահայկականը եւ միասնականը փուճ խօսքեր չեն,  ի՞նչ պէտք է ընել յաղթահարելու համար մեր կոտորակումները եւ անոնց հետեւանք՝ բազմաթիւ եւ բազմանուն պառակտումները, որոնք կը սպառեն ազգի եւ հայրենիքի ներուժը:

            Պայքարիլ ժողովրդավարական բնական կարգ է եւ յառաջդիմութեան գրաւական: Եթէ մեկնինք այս ըմբռնումէն, ներազգային պայքարները եւ համագործակցութիւններու կարելիութիւնները կ’ունենան որակ ընդհանրապէս: Մասնաւորաբար՝ ազգային եւ քաղաքական կեանքի մէջ:

            Բռնատիրութիւններու եւ քաղաքական-ընկերային փտածութեան դէմ ըմբոստացումը ոչ միայն բնական է, այլ գիտակից եւ յանձնառու քաղաքացիի բարոյական:

            Հասարակական կեանքի մէջ երջանկութիւնը եւ գոհունակութիւնը ընդհանուր կանոն չեն: Աւելի բնական են անհանգստութիւնները, դժգոհութիւնները, աւելիի ցանկութիւնները, փառասիրութիւններու, անհանդուրժողութիւններու եւ նախանձի խորքի պաստառին վրայ:

            Հետեւաբար, պէտք չէ զարմանալ երբ քննադատութիւններ եւ ըմբոստութիւններ կ’ըլլան: Այդպէս ընթացած է պատմութիւնը: Քննադատութիւնները եւ ըմբոստացումները զսպուած են, երբ ազատութիւնները կաշկանդուած են, եւ հասատուած են զանազան բնոյթի եւ տարբեր անուններով մենիշխանութիւններ, որոնք եղած են եւ կ’ըլլան անհատական, խմբակային կամ դասակարգային: Մենիշխանութիւնը տեւելու համար կը վերածուի բռնատիրութեան, ինչ որ մենիշխանութեան տրամաբանութիւնն է:

            Արդարութեան ձգտումներ միշտ եղած են եւ կան, անարդարութիւններ եղած են եւ կան, միշտ գտնուած են ըմբոստներ եւ պայքարողներ: Անոնք քաղաքակրթութեան եւ մարդկայնացման շարժիչ ուժերը հանդիսացած են: Այդ պայքարները զանազան ձեւեր ունեցած են ըստ պահու եւ ըստ անոնց առաջնորդներուն: Երբ զանգուածը գիտակցած է անարդարութեան, հակազդած է, ի հարկին՝ իր կեանքի գնով: Իսկ բռնատիրական-մենիշխանական ձգտումը մնայուն փորձութիւն է, ան հետեւանքն է անփոխարինելիութեան եւ գերակայութեան ախտաւոր հոգեբանութեան:

            Գիտակից եւ հակազդելու որակ ունեցող մարդը, քաղաքացին, միշտ կրնայ գտնել եւ գնահատել հարցեր, դատեր, որոնց համար բնական եւ պարտք կը համարէ պայքարիլ: Այսպէս եղած է արդարութեան եւ իրաւունքի ճանապարհը, նոյնիսկ երբ հարկ եղած է վերսկսիլ: Պայքարի հին եւ նոր թիրախ են անարդարութիւնը, անհաւասարութիւնը, իրաւազրկումները, անոնք ըլլան անհատական, ընկերային, քաղաքական, ազգային, տնտեսական, կրօնական, թէ՝ ցեղային խտրականութեան: Պատճառները կը նմանին կրկնութեան, ինչ որ կը մղէ մտածելու, որ պայքարները չեն հասած իրենց նպատակին:

            Ըմբոստացումը ամուլ եւ ամլացնող տրտունջներու գումար չէ, անոնց անզօրութեան վրայ կանգ առնել կը նշանակէ կրաւորականութեամբ մեղսակից ըլլալ այն բոլոր բացասականութիւններուն, որոնց դէմ կը տրտնջանք կամ կը միտինք ըմոստանալ: Ըմբոստացումը սոսկ զգացականութիւն կամ դժգոհութիւն չէ: Երբ պայքար կը մղուի, կամ ցանկութիւն կայ պայքար մղելու, անարդարութեան, անհաւասարութեան եւ կամ իշխանութեան մը ինքնահաստատման բրտութեան դէմ, այդ պայքարը պէտք է ըլլայ հիմնաւոր, արդարացուի, ըլլայ հասկնալի եւ ընդունելի, իր արտայայտութիւնը պէտք է գտնէ քաղաքական հասկնալի եւ ընդունելի տարազի մը կամ տարազներու մէջ, որպէսզի զանգուածը հետեւի, հակազդէ: Առաջնորդներ եւ յանձնառու մտաւորականներ ըմբոստութեան գաղափարի հիմնաւորումը պէտք է որ կարենան փոխանցել զանգուածին:

            Իրաւ եւ նոյնիսկ ձեւականօրէն ժողովրդավաական ըմբռնում եւ կարգ յարգող երկիրներու մէջ եւ վարչաձեւերու տակ, անընդունելի համարուող իշխանութեան մը դէմ ընդվզում արտայայտող զանազան բնոյթի պայքարներ կան, ըստ երկրի կացութեան, քաղաքակրթական-մշակութային մթնոլորտին, գոյութիւն ունեցող օրէնքներուն:

            Զանազան բնոյթի արտայայտութիւններ կը զգենուն դիմադրութիւնները, յոգնակի, որոնք կ’երթան քաղաքակիրթ եղանակներէ մինչեւ բրտութիւններ:

            Գիտենք, թէ հին դարերէն մինչեւ այսօր ինչպէս սկսած եւ աւարտած են բռնակալութիւններու դէմ պայքարները եւ ըմբոստացումները: Յաճախ արիւնահեղութեան մէջ ձեռք բերուած արդիւնքները յանգած են նոր շպարով մենիշխանութիւններու:

            Իսկ ժողովրդավարական կամ այդպէս համարուած վարչակարգերու պարագային, իշխանութեան մը մերժումը կամ անոր դէմ պայքարը բազմաթիւ ձեւերով կրնան արտայայտուիլ բազմատեսակ նախաձեռնութիւններով, որոնք կը սկսին քուէի իրաւունքի օգտագործումով, եւ կ’երթան մինչեւ ըմբոստացում կամ յեղափոխութիւն, յանգելու համար իշխանափոխութեան, նոր ըմբռնումներու կամ իր վրայ յոյսեր կեդրոնացուցած նոր իշխանաւորի մը յայտնաբերման: Պատմութիւնը կը վկայէ բռնատէրերու դէմ մղուած պայքարներու մասին, որոնք չեն յաջողած, որոնց յաջորդած են նոր բռնատէրեր:

            Քուէի օգտագործումով իշխանութեան դէմ բողոքի եղանակի կողքին կարելի է խօսիլ նաեւ ձեռնպահութեան, անհնազանդութեան, հանրագրութիւններու, ցոյցի, գործադուլի, պատկերներու հրկիզումի կամ խարոյկներու (ինքնաշարժներու անիւներու բոցավառում), խորհրդանշական բռնութիւններու, եւ հուսկ՝ խռովութիւններու մասին: Քաղաքական նպատակներով ցուցական այս տարբեր եղանակներու դիմողները միշտ գացած են պարզ միջոցառումներէն հետզհետէ աւելի բիրտերը, քաղաքացիական անհնազանդութենէն, օրէնքի մը փոփոխութեան պահանջէն մինչեւ խռովութիւններ, ըմբոստացումներ, յեղափոխութիւն:

            Մենիշխանական վարչաձեւերու մէջ, օրէնք եւ արդարութիւն միջոց եւ գործիք են ամէն ձեւի այլախոհութիւնները լռեցնելու, աւելի ճիշդ՝ զսպելու: Նոյնիսկ ժողովրդավարական երկիրներու մէջ, արդարադատութիւնը այս կամ այն ձեւով, միշտ կը գտնուի քաղաքական իշխանութեան հակակշռին ներքեւ: Անհատական պատճառներով եւ ըմբռնումներով, խիղճի եւ բարոյականի, այլախոհութիւն կամ օրէնքի մը չենթարկուելու կեցուածք, միշտ կարելի է լռութեան դատապարտել որպէս հակաօրինականութիւն, պատժելի համարել: Ի հարկէ, այլախոհութիւն եւ այլակարծութիւն, տուեալ օրինականութեան մը ենթարկուելու մերժում, պէտք է արդարացուին եւ հիմնաւորուին բարոյական բարձր ըմբռնումներով, գերադաս՝ այն օրինականութիւններէն, որոնց վրայ կը կանգնի իշխանութիւնը, պետութիւնը:

            Իսկական ժողովրդավարութիւնը կ’ենթադրէ պարզ համոզում մը, այն՝ որ ընկերութեան մէջ ընդունուած հասարակաց օրէնքները արդար եւ ճիշդ են: Անոնք կը վերաբերին խիղճի ազատութեան, միութիւններու կազմութեան, կարծիքներու անկախ արտաայտութեան, անհամաձայնութիւն յայտնելու ցոյցերու ազատութեան: Ժողովրդավարական կարգերու տակ այդ ազատութիւններեր երաշխաւորուած պէտք է ըլլան: Նաեւ, արդարադատութիւնը իրապէս պէտք է ըլլայ անկախ, ուղիղ, անկաշառ եւ անկաշկանդ:

            Առաւել, ժողովրդավարական կարգերու տակ իշխանափոխութիւնները հեզասահ պէտք է ըլլան, երաշխաւորուած Սահմանադրութեամբ, որ չարաշահումներու առաջքը կ’առնէ, ինչպէս նաեւ տուեալ իշխանաւորի մը կամ խմբակցութեան մը ինքնավերարտադրութեան:

            Կառավարող իշխանութեան մը գոյութեան արդարացումը,- ան ըլլայ ժողովրդավարական թէ ոչ,- կը հաստատուի քանի մը պարզ գաղափարներու վրայ, ինչպէս՝ աւանդութիւն-պատմութիւն, հաւասարութիւն եւ ընկերային արդարութիւն, ընդհանրապէս օրինականութիւն, մեծութիւն, ինքնիշխանութիւն, ցեղապաշտութիւն, խտրականութիւն, կրօն, պատերազմ, ազգ, տնտեսական աճ, եւայլն: Եւ ի հարկէ՝ հետապնդուած այս կամ ծրագրի յաջողութիւն՝ որպէս իշխանութեան ինքնահաստատում: Եւ ի հարկէ՝ անոնց ընկերացող կարգախօսներ, թիւեր, փաստարկներ:

            Ժողովրդավարութիւնը եւ անոր հետապնդած արդարութեան եւ պարկեշտութեան նպատակները կը դառնան փուճ խօսք, երբ առաջնորդ(ներ)ը ինքնիրեն կը շնորհէ անփոխարինելիութեան տեսակ մը ի վերուստ տրուած իրաւունք, եւ իշխանութիւնը կը տանի այլասերման, կը հաստատուի խմբակային համակարգ, մենք ու մերոնքով, Հայաստան ընդունուած ԽԾԲ-ով, խնամի-ծանօթ-բարեկամ:

            Այս այլասերումը պէտք չէ դիտել միայն իշխանութիւն-կառավարութիւն մակարդակին, այլ ընկերային, նաեւ հայկական կազմակերպութիւններու, անոնք ըլլան քաղաքական թէ ոչ: Երբ իշխանութեան մը վարիչ խաւին մէջ, պետութիւն, կուսակցութիւններ, այլ կազմակերպութիւններ,- հայր եւ որդի իրարու կը յաջորդեն, կին, խնամի, ծանօթներ,- իշխանութիւնները կը դադրին հանրային ծառայութիւն ըլլալէ, կը դառնան շահակցական խմբաւորումներ, անցեալին այդպէս էին աւատապետութիւնները, որոնք չկան, բայց կը տեւեն ոճը եւ հոգեբանութիւնը: Եւ ի հարկէ՝ ծնունդ կ’առնեն պառակտումները:

            Ժողովրդավարութիւնը իրապէս յաջողելու համար պէտք է ըլլայ գերանցում եսի եւ եսերու: Այս ձեւով եթէ մտածենք, կը տեսնենք, որ ժողովրդավարութիւն, մարդու իրաւունքի յարգանք, հաւասարութիւններ, դեռ կ’ապրին իրենց մանկութիւնը, հակառակ ըսուածներու եւ ճառերու:

            Մեր փոքրիկ ժողովուրդը, եւ մեր փոքրացած երկրը, իրենց վերանկախացումէն ի վեր, փաստօրէն ժողովրդավարութեան տեսանկիւնէ մնացին ցանկութիւններու եթերին մէջ, պատճառ դառնալով պարտութիւններու, տկարացումներու, արտագաղթի եւ երազ դարձած հայրենադարձութեան ձախողանքին:

            Աւելի քան երբեք որակ ունեցող խորքով ժողովրդավարութեան կարիք ունինք, Հայաստան եւ սփիւռք(ներ), նուաճելով միասնաբար գործելու ըմբռնում:

            Այդ նուաճումը կ’ըլլայ, պէտք է ըլլայ, առանց ընկերային ցանցերու աղբանոցի թելադրանքներուն եւ առանց ճարտասանական ճապկումներու, իրաւ վերականգնումի հզօրութեան տանող մայրուղին:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles