ԲՆԱ­ՊԱՀ­ՊԱ­ՆՈՒ­ԹԻՒՆԸ` ՄՈ­ԼՈ­ՐԱ­ԿԻ ԲՆԱ­ԿԻ­ՉԻՆ ՆՈՐ ՄԱՐԴ­ԿԱՅ­ՆՈՒ­ԹԻՒՆԸ

0 0
Read Time:18 Minute, 6 Second

p14-15 landfill_deposit  Յ. ՊԱԼ­ԵԱՆ

 

ՀԱՐՑԸ

 

Ու­շագ­րաւ երե­ւոյթ է, որ հայ մար­դիկ, Հա­յաս­տան եւ սփիւռք(ներ), շատ քիչ կը խօ­սին բնա­պահ­պա­նու­թեան մա­սին, նա­եւ կրնանք ըսել, որ ընդ­հան­րա­պէս չեն մտա­հոգ­ուիր: Հայ­կա­կան մա­մու­լը եւ լրատ­ուա­մի­ջոց­նե­րը հազ­ուա­դէ­պօ­րէն կ՛անդ­րա­դառ­նան բնա­պահ­պա­նա­կան աղէտ­նե­րուն, ան­հատ­նե­րու եւ հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն­նե­րու պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւն­նե­րուն, լրագ­րա­կան ան­մի­ջա­կա­նէ ան­դին: Հա­յաս­տա­նի մէջ կայ շար­ժում մը, որ գրե­թէ լռած է: Սփիւռ­քի պա­րա­գա­յին, ո՛չ մեր կայք հաս­տա­տած եր­կիր­նե­րուն եւ ո՛չ ալ հա­մայ­ն­քա­յին մա­կար­դակ­նե­րու վրայ բնա­պահ­պա­նա­կան մտա­հո­գու­թիւն­ներ կը դրսե­ւոր­ուին: Կամ կը մտա­ծենք, որ անով զբա­ղող­ներ կան, կամ եսա­սի­րա­բար կը խոր­հինք, ինչ­պէս առա­ծը կ՛ըսէ, ինձ­մէ ետք ջրհե­ղեղ:

ՄԵՆՔ ԵՒ

ԲՆԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ

Եթէ նե­րազ­գա­յին կա­րե­ւոր-ան­կա­րե­ւոր հար­ցե­րէն մեր քի­թը դուրս հա­նենք, պի­տի նկա­տենք, որ քա­ղա­քա­կան, ըն­կե­րա­յին, յա­րա­բե­րա­կան եւ կեն­ցա­ղա­յին հար­ցե­րու վի­ճար­կու­մի պա­րա­գա­յին, բնա­պահ­պա­նու­թիւնը ներ­կայ է: Ժա­մա­նա­կա­կից քա­ղա­քակր­թու­թեան մէջ ան դար­ձած է անշր­ջան­ցե­լի եւ առօր­եայ խնդիր, քա­նի որ կ­եան­քը մո­լո­րա­կին վրա­յ ան­մի­ջա­կա­նօ­րէն կ՛առնչ­ուի բնա­պահ­պա­նու­թեան: Գի­տա­կից քա­ղա­քա­ցին, որ մո­լո­րա­կի բնա­կիչ է, չի կրնար ան­տար­բեր ըլ­լալ ­յա­րա­ճուն ապա­կա­նու­թեան եւ անա­պա­տաց­ման հան­դէպ: Նուա­զա­գոյն չա­փով հե­տաքր­քիր քա­ղա­քա­ցին այ­լեւս գի­տէ, որ քա­նի մը եր­կիր-մո­լո­րակ­ներ պէտք են Ամե­րի­կա­յի կամ Ֆրան­սա­յի աղ­բը մաք­րե­լու հա­մար:

Իսկ կարգ մը եր­կիր­ներ, իրենց կամ ու­րիշ­նե­րու մեղ­քով, աղ­բա­նոց են: Նա­եւ կան աղ­բա­նոց ովկ­ի­ա­նո­սա­յին տա­րա­ծու­թիւն­ներ:

Եթէ կ՛ու­զենք ճշդել տե­ղը եւ դե­րը բնա­պահ­պա­նու­թեան, պի­տի ըսենք, որ ան հրա­մա­յա­կան այն իմաս­տու­թիւնն է, որ կը կը հակ­ի ­ապ­րող արա­րած­նե­րու եւ անոնց մի­ջա­վայ­րին վրայ: Ապ­րո­ղը իր մի­ջա­վայ­րին պէտք ու­նի, առանց որուն` ան կը դադ­րի: Ապ­րո­ղը ապ­րող է մի­ջա­վայ­րով: Մեր մո­լո­րա­կի իւ­րա­յա­տուկ մի­ջա­վայ­րը ստեղ­ծած է կեան­քը, մարդ­կու­թեան նուա­ճած այ­լա­զան գի­տու­թիւն­նե­րը  ցարդ չեն յայտ­նա­բե­րած նման այլ մի­ջա­վայր, ուր կա­րե­լի ըլ­լայ կեան­քի հրաշ­քը: Տի­ե­զե­րա­կան ան­սահ­մա­նու­թիւնը ցարդ անկ­եանք է: Հե­տե­ւա­բար բնա­պահ­պա­նու­թիւնը ինք­նա­տիպ քա­ղա­քա­կան-բա­րո­յա­կան վար­դա­պե­տու­թիւն մըն է, որ կ՛առա­ջադ­րէ բնու­թեան պաշտ­պա­նու­թիւնը, պաշտ­պա­նու­թիւնը այն բո­լոր իւ­րա­յա­տուկ մի­ջա­վայ­րե­րուն, ուր կեան­քի ծաղ­կու­մը կա­րե­լի կ՛ըլ­լայ:p14-15 ff

Այս­քան պարզ ճշմար­տու­թիւն գե­րի­վեր պէտք է հա­մար­ուէր տնտե­սա­կան շա­հախնդ­րու­թիւն­նե­րէ: Այս ըմբռ­նու­մով է, որ հան­դէս կու գայ ժա­մա­նա­կա­կից մար­դուն քա­ղա­քա­կան իրաւ մարդ­կայ­նու­թիւնը, որ ե­սէն ան­դին կը մտա­ծէ միւ­սին մա­սին, ան­մի­ջա­կան սե­փա­կան բա­ւա­րա­րու­թիւն­նե­րէ ան­դին գա­լիք սե­րունդ­նե­րու մա­սին: Պարզ ձե­ւով պէտք է մտա­ծել հե­տեւ­եալ հար­ցու­մին մա­սին. Ինչ­պի­սի՞ ապա­գայ մը պի­տի կտա­կենք անոնց, որոնք պի­տի գան հա­րիւր, եր­կու հա­րիւր կամ հա­զա­րամ­եակ մը ետք: Երբ այ­սօր­ուան աւեր­նե­րուն պատ­կե­րը աչ­քի առաջ կ՛ու­նե­նանք, կրնա՞նք ան­տար­բեր մնալ:

Յու­նիս 5 եւ 6, 1972-ին Սթոք­հոլմ գու­մար­ուած ՄԱԿ-ի բնա­պահ­պա­նու­թեան հար­ցով գու­մար­ուած խորհր­դա­ժո­ղո­վը որո­շում­ներ կա­յա­ցու­ցած էր, որ­պէս­զի պահ­պան­ուի բնու­թիւնը եւ բա­րե­լաւ­ուին անոր պաշտ­պա­նու­թեան մի­ջոց­նե­րը: Յայ­տա­րա­րու­թիւն եղած էր եւ ճշդուած էին սկզբունք­ներ: Շուրջ 2500 բառ:

Յայ­տա­րա­րու­թեան առա­ջին կէ­տը, որ­պէս սկզբունք, կ՛ըսէ. Մար­դը մի­ա­ժա­մա­նակ արա­րածն է եւ արա­րո­ղը իր մի­ջա­վայ­րին, որ կապա­հո­վէ իր ֆի­զի­քա­կան ապ­րուս­տը եւ իրեն կըն­ծա­յէ մտա­ւո­րա­կան, բա­րո­յա­կան, ըն­կե­րա­յին եւ իմա­ցա­կան զար­գաց­ման հնա­րա­ւո­րու­թիւն: Երկ­րի վրայ մարդ­կա­յին ցե­ղի եր­կար եւ տքնա­ջան հո­լո­վոյ­թին մէջ եկած է պա­հը, երբ, գի­տու­թեան եւ ար­հես­տա­գի­տու­թեան միշտ աւե­լի արագ յա­ռա­ջըն­թա­ցին շնոր­հիւ, մար­դը ձեռք բե­րած է շրջա­պա­տը փո­փո­խու­թեան են­թար­կե­լու ան­հա­մար ձե­ւեր` ան­նա­խըն­թաց տա­րո­ղու­թեամբ: Իր շրջա­պա­տի եր­կու տար­րե­րը, բնա­կան տար­րը եւ այն, որ ինք ստեղ­ծած է, անհ­րա­ժեշտ են իր բա­րե­կե­ցու­թեան եւ իր հիմ­նա­կան իրա­ւունք­նե­րու ամ­բող­ջա­կան վա­յել­քին հա­մար, նե­րառ­եալ նա­եւ` կեան­քի իրա­ւուն­քը:

Խօս­քը կը վե­րա­բե­րի ՄԱՐԴուն, անց­եա­լի, ներ­կա­յի եւ ապա­գա­յի: Այ­սինքն կեան­քը չի սկսիր եւ չ՛աւար­տիր մեզ­մով, այլ պա­տաս­խա­նա­տու ենք գա­լի­քին:

Յայ­տա­րա­րու­թեան եր­րորդ կէ­տը կը պատ­կե­րաց­նէ կա­ցու­թիւնը. Մար­դը տե­ւա­բար պէտք է որ իր փոր­ձին ճշդու­մը ընէ եւ շա­րու­նա­կէ հնա­րել, գտնել, ստեղ­ծել եւ յա­ռա­ջա­նալ: Այ­սօր, այն կա­րո­ղու­թիւնը, զոր ու­նի մար­դը իր ապ­րած մի­ջա­վայ­րը փո­խե­լու, եթէ գի­տա­կից ընտ­րու­թեամբ գոր­ծադ­րէ, բո­լոր մար­դոց կրնայ բե­րել զար­գաց­ման բա­րի­քը եւ կեան­քի որա­կը բա­րե­լա­ւե­լու կա­րե­լիու­թիւնը: Չա­րա­չար կամ ան­խոր­հուրդ գոր­ծած­ուե­լովայս նոյն կա­րո­ղու­թիւնը կրնայ ան­հա­շիւ վնաս­ներ պատ­ճա­ռել մարդ­կա­յին էակ­նե­րուն եւ մի­ջա­վայ­րին: Մեր աչ­քին առ­ջեւ եւ մո­լո­րա­կի բազ­մա­թիւ շրջան­նե­րուն մէջ կը բազ­մա­պատկ­ուին մար­դոց պատ­ճա­ռած վնաս­նե­րու, աւեր­նե­րու եւ քան­դում­նե­րու օրի­նակ­նե­րը. Կը հաս­տա­տենք ջու­րի, օդի, հո­ղի եւ ապ­րող էակ­նե­րու ապա­կան­ման վտան­գա­ւոր մա­կար­դակ­ներ, կեն­սո­լոր­տի եւ բնա­պահ­պա­նա­կան խոր եւ անըն­դու­նե­լի խան­գա­րում­ներ, աւե­րու­մը եւ սպա­ռու­մը ան­վե­րա­կանգ­նե­լի բնա­կան հարս­տու­թիւն­նե­րու, վեր­ջա­պէս, մար­դուն կող­մէ ստեղծ­ուած ծան­րակ­շիռ թե­րի­ներ` ֆի­զի­քա­կան, մտա­յին եւ ըն­կե­րա­յին առող­ջու­թեան հա­մար, մաս­նա­ւո­րա­բար` իր ապ­րե­լու եւ աշ­խա­տե­լու մի­ջա­վայ­րին մէջ:

Trash Slick  Այ­սինքն, եթէ պահ մը մտա­ծենք, կը հաս­տա­տենք, որ մար­դը ինք կը քան­դէ այն մի­ջա­վայ­րը, որ ծնունդ տուած է կեան­քին, եւ օր մը պատ­ճառ կրնայ ըլ­լալ նոյն այդ կեան­քի դա­դա­րեց­ման, մեր վե­րա­բե­րում­նե­րը կը փոխ­ուին: Յայ­տա­րա­րու­թեան 6-րդ կէ­տը կը բաց­ուի գա­լի­քի վրայ: Կը կար­դանք. Պաշտ­պա­նել եւ բա­րե­լա­ւել մի­ջա­վայ­րը` ներ­կայ եւ գա­լիք սե­րունդ­նե­րուն հա­մար, մարդ­կու­թեան հա­մար դար­ձած է առաջ­նա­հերթ նպա­տակ, յստա­կօ­րէն սահ­ման­ուած աշ­խա­տանք, որուն իրա­կա­նա­ցու­մը հարկ է հա­մադ­րել եւ ներ­դաշ­նա­կել խա­ղա­ղու­թեան, տնտե­սա­կան եւ ըն­կե­րա­յին զար­գաց­ման հա­մար, նա­խա­պէս հա­մայն աշ­խար­հի հա­մար ճշդուած հիմ­նա­կան նպա­տակ­նե­րուն հետ:

 

ԱՆՀԱՏԱՊԷՍ

ԱՌԱՆՁԻՆ ­ՉԵՆՔ

ՄՈԼՈՐԱԿԻՆ ՎՐԱՅ

 

Այ­սօր­ուան եւ վաղ­ուան պարզ իմաս­տու­թիւնը պի­տի ըլ­լայ այն, որ առան­ձին չենք ո՛չ մեր թա­ղին, ո՛չ մեր քա­ղա­քին, ո՛չ մեր երկ­րին մէջ: Պէտք է կա­րո­ղա­նանք մտա­ծել, որ ­մեր նուա­զա­գոյն արար­քը եւ թե­րա­ցու­մը յանձ­նա­ռու կը դարձ­նեն հա­մայն մարդ­կու­թիւնը եւ կրնան աւեր գոր­ծել հա­մա­մարդ­կա­յին եւ հա­մա­մո­լո­րա­կա­յին տա­րո­ղու­թեամբ: Օրի­նակ, եթէ աշ­խար­հի եօ­թը միլ­ի­առ բնա­կիչ­նե­րէն իւ­րա­քան­չիւ­րը օրա­կան մէկ սի­կա­րե­թի կճատ նե­տէ փո­ղո­ցը, քա­նի՜ բեռ­նա­տառ պէտք է փո­խադ­րու­թեան հա­մար եւ որ­քա՜ն տա­րա­ծու­թիւն` ամ­բա­րե­լու հա­մար…

Յայ­տա­րա­րու­թեան ըն­թեր­ցու­մը հարկ է շա­րու­նա­կել: Տեղ­եակ քա­ղա­քա­ցին է, որ դրա­պէս կրնայ դե­րա­կա­տար կրնայ ըլ­լալ: Կը կար­դանք այլ սկզբունք­ներ:

Այս­պէս. Մար­դը հիմ­նա­կան իրա­ւունք ու­նի ազա­տու­թեան, հա­ւա­սա­րու­թեան եւ կեան­քի բա­ւա­րար պայ­ման­նե­րու, մի­ջա­վայ­րի մը մէջ, որուն որա­կը իրեն թոյլ տայ ապ­րիլ ար­ժա­նա­պա­տիւ կեր­պով եւ բա­րե­կե­ցու­թեամբ: Ան հան­դի­սա­ւո­րա­պէս պար­տա­կա­նու­թիւն ու­նի պաշտ­պա­նե­լու եւ բա­րե­լա­ւե­լու շրջա­պա­տը ներ­կայ եւ գա­լիք սե­րունդ­նե­րուն հա­մար: Այս­պէս, իրա­ւունք եւ պար­տա­ւո­րու­թիւն զու­գըն­թաց են: Նոյն գի­ծին վրայ, մար­դը պար­տա­ւոր է աչա­լուրջ կեր­պով հսկե­լու, քա­նի որ` երկ­րա­գուն­դի բնա­կան պա­շար­նե­րը, նե­րառ­եալ օդը, ջու­րը, բու­սա­կա­նու­թիւնը եւ մաս­նա­ւո­րա­բար բնու­թեան եւ շրջա­պա­տի ներ­կա­յա­ցուց­չա­կան նմուշ­նե­րը, պէտք է որ պաշտ­պան­ուին բծախն­դիր մա­տա­կա­րա­րու­մով մը, երբ այդ կը պա­հանջ­ուի:India. Scrapyard. Pollution. Environment. Vespa. Scooter. Ecology.

Մեր առօր­եայ կեան­քին մէջ նման ընդ­հան­րա­կան պա­հանջ­նե­րու չենք անդ­րա­դառ­նար, անոնց­մէ դուրս կը մնանք, վաղ­ուան եւ միւ­սին մտա­հո­գու­թեամբ չենք տագ­նա­պիր: Եթէ Էմ­ման­ուէլ Քան­թի տար­րա­կան բա­րո­յա­կա­նին հե­տե­ւէ­ինք, պի­տի գիտ­նա­յինք, որ` պէտք է գոր­ծել այն­պէս, որ մեր արար­քին կա­նո­նը դառ­նար տի­ե­զե­րա­կան օրէնք, կամ առաջ­նորդ­ուէ­ինք ֆրան­սա­ցի իմաս­տա­սէր Ռը­նէ լը Սը­նի գա­ղա­փա­րով, ըստ որուն` ու­րի­շի իրա­ւուն­քը իմ պար­տա­կա­նու­թիւնս է: Կրնայ զար­մա­նա­լի թուիլ թե­րեւս, բայց ժա­մա­նա­կա­կից­նե­րուս հա­մար լայ­նա­ծիր եւ լայն մի­ջոց­ներ պա­հան­ջող պայ­քա­րի դաշտ է բնա­պահ­պա­նու­թիւնը, եւ այդ յա­ճախ կ՛ան­տե­սենք: Սթոք­հոլ­մի խորհր­դա­ժո­ղո­վը անդ­րա­դար­ձած էր անոր: Կը կար­դանք. Թու­նա­ւոր կամ այլ նիւ­թե­րու ար­տա­նե­տում­նե­րը եւ ջեր­մու­թեան մե­ծա­ծա­ւալ կամ խտաց­եալ ար­տադ­րու­թիւնը այն­պի­սի քա­նա­կով, որ շրջա­պա­տը ան­կա­րող ըլ­լայ անոր հե­տե­ւանք­նե­րը չէ­զո­քաց­նե­լու, պէտք է որ դադ­րին, որ­պէս­զի խնայ­ուի բնա­պահ­պա­նա­կան հա­մա­կար­գը, լուրջ եւ ան­դառ­նա­լի վնաս­ներ չկրէ: Բո­լոր ժո­ղո­վուրդ­նե­րու ար­դար պայ­քա­րը ապա­կան­ման դէմ պէտք է քա­ջա­լե­րել: Թե­րեւս պէտք է աւելց­նել, մեծ ու փոքր ժո­ղո­վուրդ­նե­րու, նոյ­նիսկ երբ անոնք ան­մի­ջա­կան եւ ծան­րակ­շիռ հար­ցե­րու դի­մաց կը գտնուին, պէտք է որ մաս­նակ­ցին այս պայ­քա­րին, մա­նա­ւանդ որ անոնց­մէ ոմանց եր­կիր­նե­րը յա­ճախ աղ­բա­նո­ցի կը վե­րած­ուին կամ որ­պէս այդ­պի­սին կը գոր­ծած­ուին:

Բնա­պահ­պա­նու­թիւնը նա­եւ դաստ­ի­ա­րա­կու­թիւն է, որ կ՛են­թադ­րէ նախ գիտ­նալ եւ ապա զո­հո­ղու­թիւն ընել: Սթոք­հոլ­մի յայ­տա­րա­րու­թիւնը կ՛անդ­րա­դառ­նայ այս գի­տակ­ցու­թեան յա­ռա­ջաց­ման: Կը կար­դանք. Էա­կան է երի­տա­սարդ սե­րուն­դին ու­սու­ցում ջամ­բել շրջա­պա­տի հար­ցե­րուն մա­սին, ինչ­պէս նա­եւ` չա­փա­հաս­նե­րուն, ստի­պո­ղա­բար նկա­տի առ­նե­լով նա­եւ նուազ նպաս­տա­ւոր­ուած­նե­րը, զար­գաց­նե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ հի­մե­րը հան­րա­յին կար­ծի­քի լու­սա­բան­ման, եւ ան­հատ­նե­րուն, հիմ­նարկ­նե­րուն եւ հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն­նե­րուն տա­լու հա­մար իրենց պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւն­նե­րուն իմաս­տը, ինչ կը վե­րա­բե­րի շրջա­պա­տի պաշտ­պա­նու­թեան եւ բա­րե­լաւ­ման` ամ­բող­ջա­կան ծա­ւա­լով:

Այս հար­ցե­րով զբա­ղիլ, այս ուղ­ղու­թեամբ դաստ­ի­ա­րակ­չա­կան լայ­նա­ծիր աշ­խա­տանք կազ­մա­կեր­պել, երկ­րոր­դա­կան իրա­րան­ցում­ներ կամ պար­զա­պէս պեր­ճանք չենք: Ան­հատ­նե­րէն ան­դին մարդ­կու­թեան ապա­գա­յի հարց կայ: Աւե­լի պարզ. ժա­մա­նա­կա­կից­նե­րուս եւ գա­լիք սե­րունդ­նե­րուն ար­ժա­նա­պա­տիւ կեանք ու­նե­նա­լու դա­սե­րը պէտք է սոր­վիլ: Բնու­թիւնը այն աւա­զանն է, ուր կ՛իրա­կա­նա­նայ մար­դու բա­րե­կե­ցու­թիւնը, կը գտնուին բա­ւա­րար­ման պայ­ման­նե­րը, եթէ կ՛ու­զէք` եր­ջան­կու­թիւնը: Հոն կ՛ապա­հով­ուի առող­ջու­թիւնը, անօ­թու­թեան դէմ պայ­քա­րը, եւ իմաս­տուն հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան պա­րա­գա­յին` հա­ւա­սա­րու­թիւնը: Փճա­ցած-փճաց­ուած շրջա­պա­տի մէջ կեան­քը հետզ­հե­տէ ան­կա­րե­լի կը դառ­նայ: Բնա­պահ­պա­նու­թիւնը ժա­մա­նա­կա­կից մար­դուն լաւ կեան­քի անշր­ջան­ցե­լի գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թիւնն է: Այլ խօս­քով, ան գա­ղա­փա­րա­կան շար­ժում է, ծա­ռա­յու­թիւնը մար­դուն` մար­դուն հա­մար:

Տրա­մա­բա­նու­թիւնը պարզ է. բնու­թիւնը պէտք է հա­ւա­սա­րա­պէս ծա­ռա­յէ բո­լո­րին, քա­նի որ ան հա­սա­րա­կաց ժա­ռան­գու­թիւն է: Բայց այդ­պէս չէ եղած եւ այդ­պէս չէ: Բնա­պահ­պա­նու­թիւնը հա­սա­րա­կաց պար­տա­կա­նու­թիւն է, որ­պէս­զի բնու­թեան բա­րիք­նե­րը եւս հա­ւա­սա­րա­պէս ծա­ռա­յեն մարդ­կու­թեան: Հե­տե­ւա­բար բնա­պահ­պա­նու­թիւնը մարդ­կու­թեան յա­ռա­ջըն­թա­ցի, բա­րո­յա­կա­նի եւ հե­ռան­կա­րի գա­ղա­փա­րա­խօ­սու­թիւն է:

Այ­սօր, պէտք է ըն­դու­նիլ իրա­կա­նու­թիւնը, այս իրա­կա­նու­թեան գի­տակ­ցու­թիւնը փոք­րա­մաս­նու­թեան մը շրջա­նա­կին մէջ է, քա­նի որ հա­զա­րամ­եակ­նե­րու ըն­թաց­քին ստեղծ­ուած մտայ­նու­թեամբ, բնու­թեան կ՛ու­զենք տի­րել, զայն գոր­ծա­ծել որ­պէս մի­ջոց եւ ուժ տի­րե­լու հա­մար: Եթէ զար­գա­նայ մեր կա­ցու­թեան ըմբռ­նու­մը, որ բնու­թիւնը աղ­բիւրն է կեան­քին, որ անոր փճա­ցու­մը սպառ­նա­լիք է կեան­քին, մարդ­կա­յին մեր յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րը նոր որակ կը ստա­նան:

Ինչ որ յա­ճախ կը կո­չենք յա­ռաջ­դի­մու­թիւն, բնու­թեան ըն­ծա­յած մի­ջոց­նե­րու չա­րա­չար գոր­ծա­ծու­թեամբ, յա­րա­ճուն կեր­պով, կրնայ առաջ­նոր­դել տի­ե­զե­րա­կան աղէ­տի:

 

ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ

ԵՒ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆ

Պե­տու­թիւն­ներ, կու­սակ­ցու­թիւն­ներ, միու­թիւն­ներ, կրթու­թիւնը ընդ­հան­րա­պէս իրենց օրա­կար­գին վրայ պէտք է ու­նե­նան բնու­թեան պաշտ­պա­նու­թիւնը, որ մար­դուն իսկ պաշտ­պա­նու­թիւնն է:

Այս խորհր­դա­ծու­թիւն­նե­րէն ետք կրնա՞նք մտա­ծել ամէն օր մեր յա­ռա­ջա­ցու­ցած մեծ ապա­կա­նու­թիւն­նե­րուն մա­սին. օդը, մթնո­լոր­տը, գե­տե­րը, ովկ­ի­ա­նոս­նե­րը: Այ­սինքն` մտա­ծել կեան­քի մա­սին:

Իսկ բնու­թեան պաշտ­պա­նու­թեան հա­մար մեծ կամ փոքր, ըն­դու­նե­լի կամ անըն­դու­նե­լի ապա­կա­նու­թիւն­ներ չկան:

Չկան նա­եւ պայ­քա­րի մեծ կամ փոքր մի­ջոց­ներ: Այլ, յա­նուն բնա­պահ­պա­նու­թեան, կայ պայ­քար‘ սկսե­լով տու­նէն, դպրո­ցէն, անց­նե­լով գոր­ծա­տե­ղի­նե­րէն, գի­տա­կան կեդ­րոն­նե­րէն, բա­նակ­նե­րէն, մին­չեւ մթնո­լորտ, մո­լո­րա­կի շուրջ, ուր կը կը դառ­նան ու կը վխտան մեր յա­ռաջ­դի­մու­թեան աղ­բը եւ թա­փօն­նե­րը:

Բնա­պահ­պա­նու­թիւնը ապա­գա­յա­տես եւ մարդ­կայ­նա­կան շար­ժում է եւ վա­տու­թիւն է անոր ան­տե­սու­մը:

Այս թղթած­րա­րը բաց պա­հե­լը բա­րո­յա­կան պար­տա­ւո­րու­թիւն է:

Ֆրան­սա­ցի իմաս­տա­սէ­րը` Ռը­նէ Տե­քարթ կը խոր­հէր, որ մար­դը բնա­կան կեր­պով կը ձգտէր տի­րա­պե­տե­լու իր շրջա­պա­տին, որ պի­տի ըլ­լար ըն­կե­րա­յին բնա­պահ­պա­նա­կան յա­ռաջ­դի­մու­թիւն: Բայց յա­ռաջ­դի­մու­թիւնը, երբ կ՛ան­գի­տա­նայ մար­դը, կեան­քը, ապա­գա­յի նա­խա­տե­սու­թիւնը, կը դառ­նայ չա­րիք:p14-15

Չա­րի­քը կը սկսի, երբ կը մոռց­ուի գլխագր­ուած Մար­դը, որ բնու­թեան մէջ է, մաս կը կազ­մէ բնու­թեան:

Բնա­պահ­պա­նա­կան շար­ժու­մը նոր է, յի­սուն տար­ուան կեանք ու­նի, բայց ան մո­լո­րա­կի վրայ կեան­քի շա­րու­նակ­ման գի­տակ­ցու­թիւն է, որ կը պա­հան­ջէ յանձ­նա­ռու­թիւն, չը­սե­լու հա­մար, որ ոչինչ կրնանք ընել, մեր ու­ժե­րէն վեր է:

Կեր­պըն­կալ մէկ բա­ժակ նուազ գոր­ծա­ծել, ինք­նա­շար­ժը մէկ ժամ նուազ գոր­ծա­ծել… բնա­պահ­պա­նու­թեան ուղ­ղու­թեամբ առն­ուած քայ­լեր են: Այս ընե­լու հա­մար քաղ­քեն­ի­ա­կան սո­վո­րու­թիւն­նե­րէն հրա­ժա­րե­լու վար­ժու­թիւն ձեռք պէտք է բե­րել:

Բայց ինչ որ պա­տա­հի, կամ ի՛նչ ալ ըլ­լան նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը, մար­դոց կող­մէ իսկ ստեղծ­ուած չա­րիք­նե­րու գնա­հատ­ման սար­սափ պատ­ճա­ռող թիւեր կան:

Այս­պէս, ամէն տա­րի 250 միլի­ոն թոն կեր­պըն­կալ նիւ­թէ (փլաս­թիք) առար­կա­ներ կ՛ար­տադր­ուին, որոնց հա­րիւր առ հա­րիւ­րէն աւե­լին կը գտնուին ջու­րի մէջ: Առա­ւել, նա­ւե­րը 6 միլի­ոն թոն աղբ ուղ­ղակի­օ­րէն ծով կը թա­փեն: Անոնք կրնան մին­չեւ հա­զար տա­րի չփճա­նալ…

Գիտ­նալ չի բա­ւեր: Ի՞նչ է մեզ­մէ իւ­րա­քան­չիւ­րին պա­տաս­խա­նա­տուու­թիւնը: Այս հար­ցու­մը կրնա՞յ առանց պա­տաս­խա­նի մնալ

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles