ԲԱՑ ՆԱՄԱԿԻ ՄԸ ԵՒ ԱՆՈՐ ՏՐՈՒԱԾ ՊԱՏԱՍԽԱՆԻՆ ԱՌԻԹՈՎ

0 0
Read Time:3 Minute, 18 Second

balian

 

Յ. Պալեան

 

«Զարթօնք» օրաթերթը հրատարակած էր Գէորգ Եազըճեանի (Հայաստան) բաց նամակը, հայկական թերթերուն մէջ լոյս տեսնող օտարալեզու եւ օտարագիր յայտարարութիւններու հարցով (Յունիս 11, 2016): Չէ խօսած, որ հայկական կեդրոններու առջեւ անուն եւ պատկանելիութիւն յաճախ միայն օտարալեզու են: Սփիւռքի մէջ հանդիպած եմ հայկական վարժարանի, որուն սրահի դուրսի ճակատին բարերարին անուանումը գրուած է միայն օտար լեզուով: Հարկ էր աւելցնել Հայաստանի օտարաբարբառ եւ օտարագիր ցուցանակներու պարագան:

Թերթը պատասխանած էր, որ այդ յայտարարութիւնները կ’արդարանային հայերէն չկարդացող եւ չգրող հայերը տեղեակ պահելու միտումով: Ի հարկէ անոնք ալ տեղեակ պէտք է ըլլան, նոյնիսկ եթէ այդ հաճոյակատարութիւն է հայերէն սորվելու ճիգի պակասի նկատմամբ:  Նաեւ, ծանուցումները ըլլալով առեւտրական, նկատի պէտք էր առնել վճարողին բաղձանքը: Եւ թերթերը իրենց պիւտճէն հաւասարակշռելու համար անոնցմէ գոյացող մուտքին կարիքը ունին:

Ըսուածը եւ բացատրութիւնները հոս կրնային կանգ առնել եւ Գէորգ Եազըճեանի նամակն ալ մաքրակրօնութեան թղթապանակին մէջ կրնար տեղ մը պահուիլ: Շատ մը բաներ այդպէս են: Այդ մակերեսային եւ պարտուողական ձեւ մօտեցումով հիմնահարցերուն պատասխան տուած չէինք ըլլար: Իսկ հիմնահարցերուն պարագային լռել բարոյականութեան հարց է, «էթիկա»յի: Ազգային «էթիկա»յի անտեսումով կը բացատրուին մարդորսական պատճառներով գումարուող նահանջները:

Գէորգ Եազըճեանի ընդվզումը մասնակի է: Չ’անդրադառնար, օրինակ, արաբական երկրի մէջ անգլերէնով կատարուած յայտարարութեան հակասութեան: Նաեւ երբ մշակութային ձեռնարկներու բացման-փակման խօսքերը կ’ըլլան անգլերէն, ոչ հայերէն եւ ոչ ալ տեղական լեզուով, հայերու կողմէ օտարալեզու դասախօսութիւններ կը տրուին, երբ ներկաներուն մէջ օտարներ ալ չըլլան:

Եթէ տողերէն անդին անցնինք, կ’անդրադառնանք ընդհանուր լեզուամշակութային ազգային քաղաքականութեան մը բացակայութեան: Յաճախ կը խօսուի, խօսուած է, որպէս տրտունջ, առանց հարցը քննելու գաղափարախօսական եւ ռազմավարական արժէքները եւ սկզբունքները հիմք ունենալու: Գիտոսիկութիւն, մարդորսական եւ նպավարաճառային հաշիւներ բաւարա՞ր են լեզուամշակութային նահանջը, առաւելի կամ նուազ շեշտուած մէկ համայնքէ միւսը, ընդունելի համարելու:

Առանց հիմքի, միշտ կարելի է վարդապետական-գործնապաշտական դատումներ ընել եւ ակնթարթ մը ետք հակառակը պնդել: Տասնամեակներէ ի վեր այսպէս կ’ընթանայ հայ կեանքը, քանի որ ոչ մէկ գիտական-ընկերաբանական խոյզ չի կատարուիր, չկայ, երեւոյթները եւ կացութիւնները առարկայականօրէն գնահատելու համար: Ինչպէ՞ս կը կայացուին որոշումները: Ինչպիսի հիմնաւորումներով:

Պատահա՞ծ է, որ սրահի մը մէջ երբ անգլերէն, ֆրանսերէն, սպաներէն կամ արաբերէն կը խօսուի, ճշդուի, թէ ներկաներու ո՞ր տոկոսը իրապէս հայերէնով հետեւելու դժուարութիւն ունի: Թիւերու լեզուն վիճելի չէ: Կանխակալ եւ չհիմնաւորուած կարծիքով մը, եւ «արդիականութեան» հետ քայլ պահելու համար, կը գործածուի «տեղական» լեզուն, եւ քայլ մըն ալ անդին անցնելով, «միջազգային» համարուած լեզուն: Եւ հայերէնը երկու անգամ կը դառնայ «անգործնական» եւ «ժամանակավրէպ»: Զայն կը դարձնենք այդպէս, եւ նուազագոյն ճիգը չենք ըներ հետեւանքները տեսնելու յիսուն տարի վերջ գալիքի պատկերացումով:

Լեզուամշակութային քաղաքականութիւն. Հայաստան եւ բազմագոյն սփիւռքներ: Կենսակա՞ն, թէ՞ պարագայական ճառի զարդարանք:

Ազգովին ունի՞նք նման քաղաքականութիւն: Ո՞ւր կրնայ մշակուիլ ան: Որո՞նք ատակ են եւ իրաւասու նման քաղաքականութիւն մշակելու: Կա՞յ կառոյց՝ որ այդ հեղինակութիւնը ունենայ: Այդ քաղաքականութիւնը մշակել մեծ հարց է, իսկ զայն գործադրել, այսօրուան տուեալներու լոյսին տակ, պարզապէս «Կորտեան-Գորդեան» հանգոյց: Իրա՛ւ ղեկավարութիւն մը փոխանակ տնտեսելու նահանջը եւ բաւարարուելու հրավառութիւններով, այլ բան պիտի ընէր:

Մեր պատմութեան ստեղծած զարտուղութիւններէն ծնած է այս ընգղայ (pieuvre) բազմոտանի-բազմաձեռանի խնդիրը, որուն համար չունեցանք եւ չունինք հեռանկարային համազգային վերաբերում: Նոյնիսկ կրնանք ըսել, որ հայերէնի կապակցաբար կայ այնքան կարծիք որքան հայեր կան: Պէտք չէ թաքցնել մեր ոգեկանութեան տկարացումը, երբ հայերէնը կը հակադրենք յաջողութեան, կենսամակարդակի, պարզապէս՝ դրամի, սկսելով ընտանիքէն, կամ աղքատ ազգականի լեզուի: Այսպէս է կացութիւնը, երբ կը դադրինք լսելէ մեր «իրաւ մեծերը», որոնք կ’ըսէին, թէ առանց լեզուի «միթէ՞ դիակ է ձեր ուզածը» (Վահան Տէրեան), «առանց լեզուի ի՞նչ ազգ» (Ռաֆայէլ Իշխանեան), «Հայ լեզուն տունն է հայուն աշխարհի չորս ծագերուն / Ուր կը մտնէ ամէն հայ իբրեւ տանտէր հարազատ» (Մ. Իշխան):

Երբ կը դադրինք «դիակ»ը տեսնելէ եւ ճապկումներով կ’արդարացնենք «անհարազատ»ը, պիտի շարունակենք մեր արշաւը դէպի «ծագումով հայեր»ու անարեւ նոր հորիզոնները, հայրենատիրութիւն եւ հայրենադարձութիւն պիտի փոխարինուին բարեսիրութեամբ եւ զգացական զբօսաշրջութեամբ: Յետո՞յ…

Երբեմն ձմրան արեւի ճառագայթի պէս սոսկ ծագումով հայ ըլլալու տխրութիւնը մերժող մը պիտի խանգարէ հրապարակը: Խանգարողը նահապետական եւ ջոջական ժպիտով պիտի դիմաւորուի:

Յ. Օշական ըսած էր, որ «մագաղաթը աւելի կ’ապրի քան մարմարը», մագաղաթը՝ մեր լեզուն, առանց որուն կը տեւեն ժամանակ մըն ալ մարմարաշէն ծագումով հայեր, օտարագիր եւ օտարաբարբառ:

Բայց պէտք չէ լռել, աստ եւ անդ: Միշտ մտածելով յունական պատմութեան «Անթիկոն»ի մասին:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles