ԲԱՆԱԿՑՈՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՕՐԱԿԱՐԳԸ ՄՏԱՎԱԽՈՒԹԻՒՆՆԵՐ ԿԸ ՊԱՏՃԱՌԷ

0 0
Read Time:3 Minute, 45 Second

Ա.Ա.
Հայաստանի եւ Ատրպէյճանի փոխ վարչապետերուն առաջին հանդիպումով, որ կայացաւ Հայաստան- Ատրպէյճան սահմանին վրայ, ընթացք առաւ Երեւանի եւ Պաքուի միջեւ ուղղակի բանակցութիւններու հոլովոյթին երկրորդ հանգրուանը, որուն նպատակը սահմանազատման եւ սահմանային ապահովութեան խնդիրներուն եւ հարցերուն քննարկումն ու լուծումներն են։ Այս հանդիպումէն առաջ Պրիւքսէլի մէջ կայացաւ Եւրոպական Խորհուրդի նախագահ Շարլ Միշէլի միջնորդութեամբ՝ Փաշինեան – Ալիեւ տեսակցութիւնը, որմէ քանի մը օր ետք արձանագրուած զարգացումները որոշ հարցականներ գծեցին Հարաւային Կովկասի մէջ Հայաստանի դիմագրաւելիք մարտահրաւէրներուն, Արցախի ապագային, վերջնական կարգավիճակին եւ արցախցիներուն ապահովութեան մասին։ Այս հարցականները նաեւ որոշակի մտավախութիւններու արդիւնք են, յատկապէս նկատի ունենալով Ատրպէյճանի նախագահին եւ Եւրոպական Խորհուրդին նախագահին յայտարարութիւնները, ինչպէս նաեւ՝ Երեւանի իշխանութիւններուն ներկայացուցիչներուն մեկնաբանութիւնները։
Նախ՝ Ալիեւի յայտարարութեան մասին։ Խօսելով Պրիւքսէլի բանակցութիւններուն մասին, Ալիեւ իր թուրք պաշտօնակիցին՝ Էրտողանի հետ հեռաձայնային հաղորդակցութեան ընթացքին յայտարարեց, որ հայկական կողմին հետ համաձայնութիւն գոյացած է, այսպէս կոչուած «Զանգեզուրեան Միջանցք»-ին բացման շուրջ, երկաթուղային եւ մայրուղիներու կառուցմամբ։ Ալիեւի այս յայտարարութենէն կարճ ժամանակ ետք Հայաստանի Ապահովութեան Խորհուրդի քարտուղար Արմէն Գրիգորեան հերքեց, որ «Հայաստանի տարածքին մէջ միջանցքի տրամաբանութեամբ մայրուղի կամ փոխադրութեան այլ ուղիներ կրնան գործել»։
Այն ինչ որ Ալիեւ կը յամառի «Զանգեզուրեան Միջանցք» կոչել, կը վերաբերի Երասխ – Ջուլֆա – Օրդուպատ – Մեղրի – Հորատիզ երկաթուղիին, որ Նախկին Խորհրդային օրերէն «ժառանգուած» գիծ մըն է։Արցախեան առաջին պատերազմէն ետք կազմալուծուած այս երկաթուղիին վերաբանեցման մասին է խօսքը, որուն ակնարկեց նաեւ Շարլ Միշէլ, երբ յայտարարեց, որ Փաշինեան եւ Ալիեւ համաձայնած են փոխադրութեան ուղիներու վերաբացման շուրջ։ Ան ըսաւ,որ ճշդուած են սկզբունքները, թէ ինչպէս պիտի իրականանան Արեւմտեան Ատրպէյճանի եւ Նախիջեւանի, նաեւ Ատրպէյճանի տարածքով Հայաստանի տարբեր հատուածներու միջեւ տարանցումները։
Ազգային Ժողովին մէջ մեծամասնութիւն ունեցող Քաղաքացիական Պայմանագիր խմբակցութեան պատգամաւոր Արման Եղոյեան պարզաբանեց «Ատրպէյճանի տարածքով Հայաստանի տարբեր հատուածներու միջեւ» տարանցման մասին Շարլ Միշէլի յայտարարութիւնը։ Ըստ Եղոյեանի, խօսքը կը վերաբերի Երասխ – Մեղրի երկաթուղիին, որ Արաքս գետի ափով կ՛անցնի, Երասխէն կը մտնէ Նախիջեւանի Ջուլֆա եւ Օրդուպատ շրջանները, ապա Մեղրիէն անցնելով կը հասնի Ատրպէյճանի Ֆիզուլի շրջանի Հորադիզ գիւղը։ Ան շեշտեց, որ Հայաստանի քաղաքացիները Երասխէն Մեղրի երթալու համար այս երկաթուղին պիտի օգտագործեն։
Հոս պէտք է նշել կարեւոր հանգամանք մը։Այս երկաթուղային գիծին վերաբացումը ամէն բանէ առաջ քաղաքական եւ աշխարհագրառազմավարական եւ ոչ թէ առեւտրական նշանակութիւն ունի։ Պէտք չէ մոռնալ, որ կը գործէ Պաքու – Թիֆլիս – Կարս երկաթուղին, որ Թուրքիոյ, Վրաստանի եւ Ատրպէյճանի միջեւ ցամաքային փոխադրութեան եւ կապի կարեւոր միջոց մըն է։ Հետեւաբար Երասխ – Ջուլֆա – Օրդուպատ – Մեղրի – Հորատիզ երկաթուղիին վերաբացման իսկական նպատակը կրնայ Նախիջեւանի զինուորական կարողութիւններուն ամրապնդումը ըլլալ եւ ասիկա բնականաբար համաթուրանականութեան ծրագրին կարեւոր օղակներէն մին է։
Հայաստանի Ուժանիւթի Ապահովութեան Հիմնարկի տնօրէն Վահէ Դաւթեան եւ հեղինակաւոր այլ փորձագէտներ շատ յստակօրէն խօսած են այս երկաթուղիին վերաբացման տնտեսական եւ քաղաքական գործօններուն մասին։ Այն ինչ որ իշխանութիւններուն կողմէ կը ներկայացուի իբրեւ ամբողջական համալիր եւ բազմակողմանի հեռանկար մը, խորքին մէջ հաղորդակցութեան մէկ միջոցի վերաբացումն է։ Այս գիծին վերաբացումը Հայաստանի դիմաց արգելքներ կրնայ ստեղծել, որովհետեւ անիկա պիտի ըլլայ շարունակութիւնը Կարս – Իգդիր – նախիջեւան երկաթուղիին, որ իր կարգին, պիտի միանայ Պաքու – Թիֆլիս – Կարս հատուածին՝ Հայաստանի շուրջը ստեղծելով երկաթուղային այնպիսի գիծ մը, որուն միայն փոքր հատուածը Հայաստանի տարածքներէն պիտի անցնի։ Ասիկա է, որ առաւելաբար կը մտահոգէ ապահովական խնդիրներով զբաղող փորձագէտները, որոնք մեծ ռիսքեր (վտանգ, խմբ․) կը տեսնեն փոխադրութեան ապահովութեան իմաստով։
Բայց եւ այնպէս Հայաստանի վարչապետին համար Ատրպէյճանի հետ խաղաղութեան բանակցութիւններու օրակարգի հիմք կրնայ ծառայել Երասխ – Ջուլֆա – Օրդուպատ – Մեղրի – Հորատիզ երկաթուղիին բանեցման ծրագիրը, որ ըստ Փաշինեանի, մեծ եկամուտ կրնայ ապահովել։ Փորձագէտները այլ տեսակէտ ունին եւ կը շեշտեն այս երկաթուղիին վերաբանեցման պարագային Նախիջեւանի զինուորական կարողութիւններուն ամրապնդման բարձր հաւանականութիւնը, հակառակ անոր որ Երեւանի իշխանութիւնները կը շարունակեն յայտարարել, որ երկաթուղին պիտի գործէ միջազգային կանոններու համաձայն, ինչ որ կը վերաբերի ստուգումներու, վարչարարութեան եւ հսկողութեան։
Խոր մտահոգութիւն պատճառող յայտարարութիւն մըն ալ եղաւ Եւրոպական Խորհուրդի նախագահին այն նշումը, թէ անդրադարձ պէտք է կատարուի Ղարաբաղի ծագումով հայ բնակչութեան իրաւունքներուն եւ ապահովութեան։ Շարլ Միշէլի այս յայտարարութիւնը, որ կատարուեցաւ Պրիւքսէլի մէջ կայացած՝ Փաշինեան – Միշէլ – Ալիեւ աւելի քան հինգ ժամ տեւած բանակցութիւններէն ետք, հայաստանեան ընդդիմութեան կողմէ համարուեցաւ յստակ ապացոյց մը, թէ Երեւանի իշխանութիւնները հրաժարած են Լեռնային Ղարաբաղի ժողովուրդին ինքնորոշման իրաւունքին աջակցութենէն, որովհետեւ Միշէլի յայտարարութիւնը միջազգային առաջին պաշտօնական կեցուածքն է, ուր «Ղարաբաղի ծագումով հայ բնակչութիւն» ձեւակերպումը կ՛ընդգծէ Լեռնային Ղարաբաղի իբրեւ տարածքային եւ քաղաքական միաւոր բացակայութիւնը։ Այս ծիրին մէջ Արման Եղոյեանի յայտարարութիւնն ալ բաւական նշանակալից էր։ Մինչ իշխանական բոլոր պատգամաւորներն ալ կը խուսափին Արցախի կարգավիճակին մասին խօսելէ, Եղոյեան թարգմանը հանդիսացաւ քաղաքական այն դիրքորոշման եւ համոզման, որ որդեգրուած է Երեւանի իշխանութիւններուն կողմէ։ Արցախի կարգավիճակի խնդիրը ձգել ապագային եւ ներկայիս զբաղիլ «աւելի կարեւոր հարցերով»։ Այլ խօսքով Արցախցիներուն ապահովութեան, առօրեայ խնդիրներուն եւ այլ հարցերու քննարկմամբ։ Այս մօտեցման կնքահայրը Ռուսիոյ նախագահ Վլատիմիր Փութինն է, որ Արցախի երկրորդ պատերազմէն անմիջապէս ետք յայտարարած էր, որ Լեռնային Ղարաբաղի վերջնական կարգավիճակին խնդրին քննարկումը պէտք է ժառանգ ձգել յաջորդ սերունդներուն։
Այս բոլորին լոյսին տակ է, որ կայ լուրջ մտավախութիւն, թէ Ատրպէյճանի հետ բանակցութիւններուն օրակարգին վրայ չկայ Արցախի ժողովուրդին ինքնորոշման իրաւունքին հիմամբ Արցախի վերջնական կարգավիճակին խնդիրը։

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles