ԱՊԱ­ԳԱՅ ՄԱՐԴ­ԿՈՒ­ԹԵԱՆ ԽՄՈՐ­ՄԱՆ ՏԱՇ­ՏԻ ՀԱՆ­ԴԻ­ՍԱ­ՏԵՍ

0 0
Read Time:10 Minute, 5 Second

balian queens  Յ. ՊԱԼ­ԵԱՆ

 

Նիւ Եորք այ­ցե­լող զբօ­սաշր­ջի­կը չի կրնար յա­ւակ­նիլ քա­ղա­քը տե­սած ըլ­լալ: Տե­ղա­ցին ան­գամ չի ճանչ­նար իր քա­ղա­քը: Թէ­եւ նոյնն է պա­րա­գան բո­լոր մեծ եւ նուազ մեծ ոս­տան­նե­րուն, անոնք կոչ­ուին` Նիւ Եորք, Փա­րիզ, Լոս Ան­ճե­լըս, Շանկ­հայ, Գա­հի­րէ, կամ նոյ­նիսկ` Երե­ւան: Կը տես­նենք քա­ղա­քի կեդ­րո­նա­կան մա­սը, պատ­մա­կան հա­մար­ուած վայ­րե­րը, մեծ վա­ճա­ռա­տու­նե­րը, եր­բեմն ալ թան­գա­րան­նե­րը, ի հար­կէ` ճա­շա­րան­նե­րը: Անոնց­մէ իւ­րա­քան­չիւ­րը ու­նի իւ­րա­յատ­կու­թիւն­ներ, բայց մենք յա­ճախ կը նկա­տենք նմա­նու­թիւն­նե­րը, առեւ­տու­րի մի­ջազ­գայ­նաց­ման որ­պէս հե­տե­ւանք նոյն մակ­նի­շով վա­ճա­ռա­տու­նե­րը, ինք­նա­շարժ­նե­րը, հա­գուստ­նե­րը, անու­շա­հո­տե­րը, ճա­շա­րան­նե­րը:balian -59thstbridge2007

Մեծ ոս­տան­նե­րը առա­ւել կամ նուազ հա­մե­մա­տու­թիւն­նե­րով ցե­ղե­րու, ժո­ղո­վուրդ­նե­րու, մշա­կոյթ­նե­րու եւ բար­քե­րու խառ­նա­րան­ներ են:

Բայց ու­րիշ ոչ մէկ տեղ կա­րե­լի է գտնել Նիւ Եոր­քի պատ­կե­րը, բազ­մաբ­ղէտ ան­կա­րե­լի սահ­մա­նում ու­նե­ցող բազ­մա­գոյն խճան­կա­րը: Առանց ինք­նա­շար­ժի եթէ թա­փա­ռիք Քուին­զի թա­ղա­մա­սե­րուն մէջ եւ դի­տե­լու ար­ուես­տով սե­ւե­ռէք զա­նոնք, գէթ այն մա­սե­րը, ուր կը յանձն­ուիք մայ­թե­րու հե­ղե­ղին, առանց ըն­կե­րա­բան ըլ­լա­լու շատ բան պի­տի հասկ­նաք, նոյ­նիսկ եթէ միայն մէկ թա­ղա­մաս չա­փէք հետի­ոտն, կամ` կողք-կող­քի եղող թա­ղա­մա­սեր, իրա­րու նմա­նող իրենց հսկայ փե­թա­կի նմա­նող պա­տու­հան­նե­րով մե­ծա­ծա­ւալ շէն­քե­րով, անոնց մե­ղու­նե­րու պէս յա­րա­շարժ բնա­կիչ­նե­րով, ինչ­պէս` Էլմ­հըրս­տը, Էլմ­վու­տը, Վուտ­հա­վե­նը…

Քուին­զը Նիւ Եոր­քի մէկ մասն է միայն: Անոր բնակ­չու­թեան թիւն է 2,272,771, մէկ քա­ռա­կու­սի քի­լո­մեթ­րի վրայ կ՛ապ­րին 8153 հո­գի: Ոչ մէկ ու­րիշ տեղ կրնաք հան­դի­պիլ այս շրջա­նի պար­զած այ­լա­զա­նու­թեան: Բնա­կիչ­նե­րուն 44 առ հա­րիւ­րը սպի­տա­կա­մորթ է, 20 առ հա­րիւ­րը` ափ­րի­կե­ցի-ամե­րի­կա­ցի­ներ (նախ­կին գե­րի­նե­րու եւ այժմ ար­դար հա­ւա­սա­րու­թեան տի­րա­ցած անոնց սե­րունդ­նե­րը), 17 առ հա­րիւ­րը` աս­ի­ա­ցի­ներ, մնաց­եալ­նե­րը ու­նին տար­բեր ծա­գում­ներ: Բնակ­չու­թեան 23 առ հա­րիւ­րը` 18 տա­րե­կա­նէն վար է: Ֆլա­շին­կի շրջա­նին մէջ հաս­տատ­ուած են մեծ թիւով չի­ներ եւ քո­րէ­ա­ցի­ներ: Ար­դէն սո­վո­րու­թիւն է խօ­սիլ Չի­նա­կան քա­ղա­քի մա­սին, Chinatown: Գու­մա­րե­ցէ՛ք յա­րա­ճուն թիւը Կեդ­րո­նա­կան եւ Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­յէն հաս­նող սպա­նա­խօս­նե­րու:

Աւե­լի հե­տաքրք­րա­կան է գիտ­նալ, որ հոն 190-է աւե­լի տար­բեր ծա­գում ու­նե­ցող հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն­ներ կան, եւ կը խօս­ուին 140-է աւե­լի լե­զու­ներ, դիզ­ուած` մէ­կը միւ­սին վրայ: Յիշ­ուած են այ­լա­զան լե­զու­նե­րը եւ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու անուն­նե­րը: Առանց շատ զար­մա­նա­լու զար­մա­նա­լի էր, որ հա­յե­րէ­նը եւ հա­յե­րը չէ­ին յիշ­ուած այդ “տար­բեր­ներ“-ուն մէջ, երբ հոն կան հայ­կա­կան եկե­ղե­ցի­ներ, կար դպրոց, կան ազատ աս­պա­րէզ­նե­րու հա­յեր, նպա­րա­վա­ճառ­ներ…

Հոս ալ Նիւ Եորք է, բայց Ման­հա­թըն չէ: Հոս ալ կան հսկա­յա­կան եւ կողք-կող­քի բարձ­րա­ցած շէն­քեր, ան­թիւ ան­հա­մար բնա­կա­րան­նե­րով, մէ­կը միւ­սին նման, կրկնօ­րի­նակ­նե­րու պէս, պա­տու­հան­նե­րուն ամ­րաց­ուած զո­վաց­ման սար­քե­րով: Փո­ղոց­նե­րը շղթայ կա­պած խա­նութ­ներ են, պատ­րաստ ճա­շե­րու այ­լա­զա­նու­թեան ցու­ցա­հան­դէս, մեծ վա­ճա­ռա­տու­նե­րը քա­ղաք­ներ են, ուր գի­նե­րը կը մրցին աւե­լի աժան ըլ­լա­լու ծա­նու­ցում­նե­րով: Զա­նա­զան տա­րազ­նե­րով կը կրկնուի “զեղչ“-ը` “sale“, առեւտ­րա­կան քա­ղա­քակր­թու­թեան պատ­կեր: Մակ­նիշ­նե­րը ամե­րիկ­եան են, բայց ար­տադր­ուած են աշ­խար­հի հե­ռու կամ մօտ վայ­րե­րը. Չի­նաս­տան, Քո­րէա, Հնդկաս­տան, Պանկ­լա­տէշ…

Տո­կո­սա­յին հա­շուով սպի­տա­կա­մորթ­նե­րը 44 առ հա­րիւրն են բնակ­չու­թեան, բայց երբ կը քա­լէք փո­ղո­ցը կամ կը դառ­նաք մեծ վա­ճա­ռա­տու­նե­րուն մէջ, այդ տո­կո­սը չէք տես­ներ: Հա­ւա­նօ­րէն անոնք աւե­լի բարձր կեն­սա­մա­կար­դակ ու­նին, տար­բեր տե­ղեր կ՛աշ­խա­տին: Մարդ­կա­յին հե­ղե­ղը կազմ­ուած է ան­դադ­րում եր­թե­ւե­կո­վը բազ­մա­ցեղ եւ բազ­մա­լե­զու հա­ւա­քա­կա­նու­թիւն­նե­րուն: Ան­տա­րա­զե­լի խառ­նուրդ մը կը պարզ­ուի, կար­ծէք` աշ­խար­հի բազ­մա­ցեղ ժո­ղո­վուրդ­նե­րը հոս ժա­մադր­ուած են, իրենց դի­մա­գի­ծե­րով, գոյ­նե­րով, լե­զու­նե­րով, հա­գուստ-կա­պուս­տով, եր­բեմն ալ` դրսե­ւո­րե­լով իրենց կրօ­նա­կան պատ­կա­նե­լիու­թիւն­նե­րը: Փո­ղո­ցի մը մէջ կը գտնէք աղօ­թա­տե­ղի մը, որ կը կրկնուի տար­բեր անու­նով միւս փո­ղո­ցին մէջ:balian_Elmhurst_Chinatown_jeh

Մեծ­ղի վե­րե­լակ­նե­րուն մէջ կը լսէք տար­բեր լե­զու­ներ: Անգ­լե­րէ­նը, աւե­լի ճիշդ է “ամե­րի­կե­րէն“ ըսել, կը թուի հասկց­ուիլ: Ան հա­սա­րակ յայ­տա­րար է, երբ նոյն հա­ւա­քա­կա­նու­թեան պատ­կա­նող մար­դիկ մի­ա­սին չեն: Դպրոց­նե­րը եւ փո­ղո­ցը մի­ա­ձուլ­ման թա­տե­րա­բեմ են, եւ ամե­րի­կե­րէ­նը կոչ­ուած է աս­տի­ճա­նա­բար հար­թե­լու տար­բե­րու­թիւն­նե­րը, եթէ օր մը սպա­նե­րէ­նը, համ­րան­քի ճնշման տակ, չյանդգ­նի զայն փո­խա­րի­նել:

Ու­շա­դիր զբօ­սաշր­ջի­կը, ի տես այս պատ­կե­րին, պի­տի խոր­հի, որ գա­լիք դա­րե­րու նոր բնակ­չու­թեան փոր­ձա­ռա­կան աշ­խա­տան­քը հոս կը կա­տար­ուի, նոր բնակ­չու­թիւն ստեղ­ծե­լու “լա­պո­րա­թոր­իա“… Մեր­ուե­լով քա­ղա­քակր­թա­կան, տնտե­սա­կան, լեզ­ուա­կան, մշա­կու­թա­յին, գի­տա­կան, բար­քե­րու հա­սա­րա­կաց ար­ժէք­նե­րու, այս խայ­տաբ­ղէտ հա­ւա­քա­կա­նու­թիւնը նո­րի ծնունդ պի­տի տայ, որուն նկա­րա­գի­րը այժ­մէն կա­րե­լի չէ սահ­մա­նել, ոչ ոք կրնայ ըսել, թէ ի՛նչ բան դուրս պի­տի գայ փոր­ձա­նօ­թէն:

Առեւ­տու­րի, փո­խա­նա­կու­թիւն­նե­րու, գի­տու­թեան, ար­հես­տա­գի­տու­թեան, մարդ­կա­յին իրա­ւանց հա­մաշ­խար­հայ­նաց­ման հու­նով ըն­թա­ցող ըն­կե­րատն­տե­սա­կան եւ մշա­կու­թա­յին հո­լո­վոյ­թը մարդ­կա­յին նոր ըն­կե­րու­թեան մը ծնուն­դին ար­գանդն է: Այս կա­ցու­թեան յատ­կան­շա­կան “լա­պո­րաթ­ուար“-ը Քուինզն է: Որ­քա՞ն ժա­մա­նա­կի կը կա­րօ­տի այս ըն­թաց­քը հաս­նե­լու հա­մար իր աւար­տին, իրա­կա­նաց­նե­լու հա­մար իր synthese-ը, նման synthese կա­րե­լի՞ է, եւ ինչ­պի­սի՞ synthese պի­տի ըլ­լայ ան: Պատ­մու­թեան ըն­թաց­քին ժո­ղո­վուրդ­ներ խառն­ուած են իրա­րու, տի­րո­ղի եւ տիր­ուա­ծի խառ­նուրդ ստեղ­ծե­լով, այ­սինքն անոնք եղած են եր­կու` մէկ ըլ­լա­լէ առաջ: Այս պա­րա­գա­յին, երբ ցե­ղա­յին, կրօ­նա­կան, լեզ­ուա­կան եւ մշա­կու­թա­յին տար­բե­րու­թիւն­նե­րը հա­րիւր յի­սու­նով կամ եր­կու հա­րիւ­րով կը բազ­մա­պատկ­ուին, ո՞վ ի՞նչ նա­խա­տե­սու­թիւն կրնայ ընել, ապա­գայ սահ­մա­նել: Լե­զուն եւ “համ­պըր­կըր“-ը պի­տի բա­ւե՞ն նոյ­նու­թիւն ստեղ­ծե­լու հա­մար:

Ամե­րիկ­եան ապ­րե­լու ձե­ւը, ամե­րի­կե­րէ­նը, ազա­տու­թիւն­նե­րը, կեն­սա­մա­կար­դա­կը, ինչ­պէս որ սո­վո­րա­բար կ՛ըսէ­ին` “ամե­րիկ­եան երա­զը“, եւ “կա­նաչ“-ը, ոչ թէ ան­տառ­նե­րու, այլ ամե­նա­զօր “տո­լար“-ի, բա­ւա­րար պի­տի ըլ­լա՞ն խա­ղա­ղած synthese-ի հաս­նե­լու:

Քուին­զը մեծ պաս­տա­ռի վրայ երեւ­ցող ան­վա­րա­գու­րե­լի իրա­կա­նու­թիւն մըն է: Բայց մի­ա­կը չէ:

Հա­մաշ­խար­հայ­նաց­ման տնտե­սա­կան, կրօ­նա­կան, լեզ­ուա­կան եւ մշա­կու­թա­յին հե­տե­ւանք­նե­րը ի՞նչ պի­տի ըլ­լան, ինչ­պի­սի՞ անի­րա­ւու­թիւն­նե­րով եւ անար­դա­րու­թիւն­նե­րով: Մարդ­կու­թիւնը ի՞նչ գին պի­տի վճա­րէ, ինչ­պէ՞ս պի­տի հարթ­ուին ինք­նու­րոյ­նու­թիւն­նե­րը:

Այս տա­րե­րա­յին փո­փո­խու­թիւն­նե­րուն մէջ ի՞նչ պի­տի ըլ­լայ ճա­կա­տա­գի­րը անոնց, որոնք հզօ­րու­թիւն չու­նին եւ այդ հզօ­րու­թեամբ չեն պաշտ­պան­ուած: Անոնք ինչ­պէ՞ս պի­տի պաշտ­պան­ուին, կրնա՞ն պաշտ­պան­ուիլ:

Քուին­զի շուրջ եր­կու հա­րիւր ցե­ղա­յին եւ լեզ­ուա­կան խառ­նա­րա­նին մէջ որ­պէս առա­ւել մէկ չհա­շուող հա­յե­րէ­նը եւ հա­յե­րը կան:

Անոնք կան նա­եւ` Ֆրան­սա, Աւստ­րալ­իա, Գեր­ման­իա, Պրա­զիլ, Ար­ժան­թին, Մի­ջին Արե­ւելք, ուր ինք­նու­թիւն­նե­րը կ՛աղօ­տին, ան­հե­տա­նա­լէ առաջ:

Ան­մի­ջա­կա­նի ճնշու­մէն ձեր­բա­զա­տե­լով տեղ մը պի­տի խօս­ուի՞, կը խօս­ուի՞ այս մա­սին, որ չըլ­լայ զգա­ցա­կան հայ­րե­նա­սի­րու­թեան զբօ­սաշր­ջու­թիւն, քա­նի մը թու­թա­կա­յին կար­գա­խօս, երգ, աղ­մուկ եւ լու­սան­կար, այլ նա­խա­տե­սու­թիւն, մտա­ծում` ըստ հե­ռան­կա­րի, եւ քիչ մըն ալ երա­զե­լով` նա­խա­ձեռ­նու­թիւն, որ­պէս­զի շա­րու­նա­կու­թիւն ըլ­լա­լու իրա­ւուն­քը չար­ձա­նագր­ուի պատ­մու­թեան շահ-վնա­սի գլխուն տակ:

Թա­փա­ռիլ Քուին­զի ան­վեր­ջա­նա­լի փո­ղոց­նե­րով` կը նշա­նա­կէ աշա­կեր­տել Հին Յու­նաս­տա­նի “Ճե­մա­րան“ը, եթէ չգրաւ­ուիք “համ­պըր­կըր“-ով, “սու­շի“-ով կամ “թա­քօ“-ով…

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles