ԱՆԿԱՊ ՄԻՏՔԵՐ ՎԱՂՈՒԱՆ ԻՐԱՒԻՆ ՀԱՄԱՐ.- «ՄԻԱՑԵԱԼ»Ը ՏՈԿԱԼՈՒ ԵՒ ՏԵՒԵԼՈՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ-ԳԱՂԱՓԱՐԱԽՕՍԱԿԱՆ ԱՌԱՋԱԴՐԱՆՔ Է

0 0
Read Time:6 Minute, 9 Second

 

 

Յ. Պալեան

Մայիսին խօսուեցաւ եւ գրուեցաւ Հայաստանի անդրանիկ հանրապետութեան մասին: Ան այլեւս թեր ու դէմ կիրքեր չի յառաջացներ: Նախապատրաստական աշխատանքներ կան հարիւրամեակ տօնելու:

Որքա՜ն կը սիրենք «ամեակ»ները, երբ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑը մնայուն եւ կոտտացող խնդիր է, պէտք է ըլլայ:

Պէտք է յիշեցնել. ՄԻԱՑԵԱԼ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԵԱՆ ՅԱՅՏԱՐԱՐՈՒԹԵԱՆ ՀԱՐԻԻՐԱՄԵԱԿ պիտի տօնուի: ՄԻԱՑԵԱԼի քաղաքական ըմբռնումը խիստ կարեւոր է Հայաստանի եւ հայրենահանուածներու սփիւռք(ներ)ի միացման եւ քաղաքական մտածողութեան հզօրացման համար:

Հրավառութիւններէն անդին՝ տոկալու, եւ մանաւանդ՝ տեւելու համար:

ՄԻԱՑԵԱԼը յաճախ զանց կ’առնուի:

ԻԱ դարը արտայայտութեան նոր կերպեր հնարած է: Այսպէս, անցեալի եւ ներկայի «ԱԶԳ-ՊԵՏՈՒԹԻՒՆ» ըմբռնումը աստիճանաբար «ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ» եզրով կը փոխարինուի, քանի որ գաղթերու հետեւանքով, երկիրներու բնակչութեան ներքին կազմի հիւսկէնը, համրանքով եւ մշակոյթով, նոր դիմագիծ կը ստանայ: Մշակոյթ եւ ինքնուրոյնութիւն տնտեսական հրամայականներու հեղեղին մէջ կը դառնան մանրուք:

Այս կամ այն երկրին մէջ անցեալին կը խօսուէր «փոքրամասնութիւն»ներու մասին, որոնք աստիճանաբար կը համարկուէին եւ կը մերուէին «բնիկ ամբողջ»ին մէջ, երբ զանգուած չէին, մանաւանդ երբ ունէին քաղաքակրթական-մշակութային նոյն եւ նոյնանման ենթահողը: Օրինակ, Արեւմտեան աշխարհի մէջ, այդպէս եղած է անցեալի  հայ զանգուածներու ճակատագիրը, անոնք կրօնական համայնք ըլլալու հանգրուանէն ետք՝ մեծաւ մասամբ՝ անհետացած են: Երբ «փոքրամասնութիւն» մը զանգուած է եւ իր անդամները կ’ապրին աշխարհագրական սահմանուած եւ օղակուած նոյն գօտիին մէջ, քաղաք եւ թաղամաս, անհրաժեշտութիւն չեն զգար մերուելու, համարկուելու: Կու գայ պահ, երբ այդ «փոքրամասնութիւն»ը կը դադրի ինքզինք որպէս այդպիսին օտար եւ հիւր համարելէ, կը մասնակցի ընկերատնտեսական կեանքին, որպէս քաղաքացի, բարքերու եւ մշակութային գաղութացման կ’ենթարկուի, կը կորսնցնէ իր ինքնութիւնը, կամ կ’ունենայ, իր ստացած քաղաքացիական իրաւունքներով, հանրապետութեան ընձեռած հաւասարութեան գետնի վրայ՝ նաեւ տիրոջ վերաբերում:

Բազմաթիւ երկիրներու մէջ, ուր, ինչպէս նշեցի, «հանրապետութիւն» ըմբռնումը ընդունուած եւ հասարակաց է, ուր չկան հին եւ նոր քաղաքացիներ, կայ հաւասարութիւն, ծագման հարցերը որոշիչ չեն, կրօնական տարբերութիւնները քաղաքացիական իրաւունքներու ճշդման մէջ դեր չունին կամ պիտի չունենան, նոյն աշխարհագրական սահմաններուն մէջ, տարբեր եւ նոր «միութիւններ» պիտի ծնին: Այսինքն երկիրներ կան, որոնք իրենց պատմութեան շարունակութեան գիծին վրայ պիտի չգտնուին:

«Արեւմտեան» քաղաքակրթութեամբ երկիրները ճակատագրական շատ լուրջ խնդիր ունին, զոր պէտք չէ վարագուրել տեսական ճապկումներով. սպառողական ընկերութեան, կեանքի որակի աճման եւ զբօս-ժամանցի համատեղ ազդեցութեամբ, ծնունդներու նուազումը, որուն պատճառով այդ երկիրներու դռները բաց են գաղթող օտարներու առջեւ, քանի որ արտադրող աշխատուժի կարիք կայ, երբ երկարակեացներու տոկոսը ոստում կը կատարէ, այսինքն հարկ է ապահովել երէց թոշակառուները: Պարզ կը դառնայ, որ բնիկներու վրայ գումարուողները, ժամանակի ընթացքին պիտի ըլլան նորի սկիզբ:

«Հանրապետութեան» ընդունուած ղեկավարումի օրինական եղանակը ժողովրդավարական է, որ համրանքով կը ստեղծէ օրէնք եւ ղեկավարութիւն:

Այս ընդհանուր ընկերաքաղաքական հոլովոյթի ընթացքին, պիտի յառաջանան պետական-քաղաքական նոր դիմագծութիւններ՝ միաձուլումներով, կամ հակադրութիւններով: Արդէն կարգ մը երկիրներու պարագային այս ընթացքը բոլորովին սկիզբ մը չէ, ինչպէս Պելճիքան, Գերմանիան, Ֆրանսան, Անգլիան: Պիտի հետեւին, Իտալիան, Սպանիան եւ ուրիշներ: Խորհրդային վարչակարգի երազած «սովետամարդ»ը (homo sovieticus) պիտի փոխարինուի համաշխարհայնացման արեւուն տակ ապրող հանրապետական երկիրներու աշխարհաքաղաքացիներով: Համրանքի ազդակը պիտի հանդիսանայ ստեղծուելիք ընկերութիւններու հոգեբարոյական նկարագիրը: Անցեալին խօսուեցաւ կրօնական պատերազմի կամ մշակոյթներու բախման մասին, այսինքն՝ քաղաքացիական կռիւի: Այս յառաջանալիք կացութեան գնահատումը եւ անուանումը կրնան տարբեր ըլլալ մէկ շրջանէ միւսը, բայց հարցը կայ, եւ կարելի չէ թաքնուիլ այս կամ այն կարգախօսի ետին:

Փակագիծ մը. հարկ է խօսիլ նաեւ Հայաստանի եւ հայ ժողովուրդի կացութեան մասին: Հայրենալքում-արտագաղթ-աղէտը եւ ծնունդներու նուազումը անխուսափելիրօէն գաղթականական ներխուժման առջեւ լայն պիտի բանան դարպասները, ինքնուրոյն ազգի մը տոկալու եւ տեւելու ուժականութիւնը նուազեցնելով, տկարացնելով:

Անցեալին Արեւմուտքը գաղութացման ենթարկած էր երկիրներ եւ ցամաքամասեր: Հիմա ծայր տուած է հակառակ ընթացքը: Արեւմուտքը եսասիրաբար չէր յաջողած բնութեան եւ գիտութեան բարիքներու շրջագիծին մէջ զարգացնել նախկին գաղութացուած շրջանները, զորս սովորաբար կը կոչենք Երրորդ Աշխարհ (Tiers Monde), եւ այսօր գրեթէ անզօրութեամբ կը դիտէ «աւելի լաւ ապրելու կարգախօս»ով տեղաշարժ-գաղթի դիմող զանգուածներու նորատեսակ եւ հակառակ ուղղութեամբ կատարուող գաղութացումը, որ կար, եւ վերջին տարիներուն, տնտեսական-քաղաքական տագնապներու հետեւանքով ստացած է տարերային բնոյթ:

Ազգային ինքնուրոյնութիւններու դասական ըմբռնումը արագ կամ դանդաղ արմատական փոփոխութիւն պիտի կրէ: Յաւելեալ իրաւունքի եւ անոր ընդունման ճնշումը պիտի սաստկանայ եւ ապակայունացումներու ծնունդ պիտի տայ: Հիւսիս-Հարաւ շեշտուող տարբերութիւնները հետեւանք են Հարաւի երկիրներու եւ ժողովուրդներու ցած կենսամակարդակին (գործազրկութիւն, կրթութեան համակարգի անբաւարարութիւն, ներքին եւ արտաքին ուժերու կողմէ բնական հարստութիւններու կողոպուտ, աղէտ դարձած սնունդի պակաս) եւ կը բացատրեն զանգուածային տեղաշարժերը: Գաղութարար երկիրները, վայրագ շահու եւ դրամատիրական շահագործման մոլուցքով խորացուցած են այդ տարբերութիւնները: Արեւմուտք եւ դրամատիրական տրամաբանութիւնը դեռ կրնա՞ն շրջել հեղեղային տեղաշարժներու եւ գաղթերու պայթիւնավտանգ ընթացքը:

Պատասխանը այն է, որ գիտակցական նոր որակ պէտք է գտնել ընկերաքաղաքական յարաբերութիւններուն: Եւ այդ անկարելի չէ, եթէ դրամատուներու մէջ քնացող միլեառները համամարդկային նոր բարոյականութեամբ օգտագործուին: Հարկ է Միացեալ Ազգերու Կազմակերպութեան նոր բանաձեւում եւ առաքելութիւն տալ, զայն վերածելով Ազգերու եւ ժողովուրդներու միացեալ կազմակերպութեան:

Հարցը համամարդկային է, համաշխարհային: Մեծ եւ հզօր համարուած երկիրները տագնապաստեղծ ճնշումներու տակ են, նոյնիսկ երբ այդ բարձրաձայն չ’ըսուիր: Անմիջական փոփոխութիւններու ենթակայ են փոքր երկիրներ, անզօր են թումբ կանգնելու:

Բայց լուծումները պիտի գտնեն նաեւ իրենք՝ ժողովուրդները, ինքնուրոյնութիւններու պահպանման բարձրամակարդակ գիտակցութեամբ եւ կազմակերպութեամբ, խուսափելու համար անցեալ ըլլալու սպառնալիքէն:

Երբ երկիր մը եւ երկիրներ, աներեւակայելի արտաքին պարտքերու տակ կը տքան, ներառեալ զարգացած եւ հարուստ համարուող երկիրները, նաեւ փոքրերը, կան մարդիկ՝ որոնք կը հակակշռեն անհաշուելի գումարներ, միլեառներ, յաճախ անաշխատ եղանակով դիզուած: Ինչո՞ւ այդ գումարները, փոխադարձ վստահութեամբ եւ գործակցութեամբ, պիտի չօգտագործուին համերկրացիներու եւ անցեալին կողոպտուածներու կեանքի պայմաններու բարելաւման համար, երկրի սահմաններէն ներս եւ հեռու:

Այս պատճառով ալ խօսեցայ Ազգերու եւ ժողովուրդներու միացեալ կազմակերպութեան մը մասին:

Այս նախաձեռնութիւնը պէտք չէ սպասել անցեալին եւ այսօր սովորաբար կոչուած «Մեծ Տէրութիւններ»էն:

Այս աշխատանքը կատարելու եւ իրականացնելու համար յիշուած Ազգերու եւ ժողովուրդներու միացեալ կազմակերպութիւնը նոր առաքելութեամբ պէտք է գործէ, անդին անցնելով իրաւարարի եւ հրշէջի իր դերէն, ապագայակերտ ծրագրի մը շուրջ խմբելով երկիրները, ժողովուրդները, նաեւ բոլոր անոնք որոնք իրենց ձեռքին մէջ կը պահեն քաղաքական, տնտեսական, դրամական եւ գիտական լծակները:

Մեծերը, ի հարկէ, կոչուած են մեծ դերի: Բայց փոքր ժողովուրդները եւ պետութիւնները, իրենց գոյատեւման համար կրնան նախաձեռնող ըլլալ, հրապարակ գալ առաջարկներով եւ նախաձեռնութիւններով: Այդ ընելու համար հարկ է նստիլ եւ խօսիլ, ձգտիլ ընկերութիւններու բարոյականացման:

Երբեմն հարց պէտք է տալ տնտեսական-դրամատիրական աստղաբաշխական գումարներ հակակշռողներուն, որ եթէ իրենց ժողովուրդներու բարիքին համար շահաբեր նախաձեռնութիւններ ունենան, կը ժառանգեն պատմութեան եւ ժողովուրդի երախտագիտութիւնը, օրինակի արժէքով բարելաւելով կեանքը ընդհանրապէս մոլորակի վրայ:

Որպէսզի ապրի «կապոյտ մոլորակը», վերջ գտնէ «մարդը մարդուն գայլն է» անմարդկայնութիւնը, որ օր մը կրնայ դառնալ նոյնինքն «գայլեր»ուն դէմ:

Եթէ միայն գիտնայինք պատմութիւնը կարդալ՝ իմաստութիւն ժառանգելու համար: Այս ալ երկիրներու եւ մեծ ու պզտիկ ժողովուրդներու անխարդախ, չստրկացող,  չվաճառուող եւ ոչ-խօսափող մտաւորականութեան պարտականութիւնն է:

Հայելիին մէջ պէտք է նայիլ եւ հայելին բռնել ուրիշներու առջեւ՝ ինքնաճանաչման եւ ազնուացման համար:

Միացեալ Հայաստանի գաղափարական պատգամին հետ հաղորդուելու համար, մեր նախաձեռնութիւններուն պէտք է կարենանք տալ ազգային եւ համամարդկային որակ: Հայաստանի անդրանիկ հանրապետութեան հարիւրամեակը պիտի ըլլա՞յ առիթ յիշեցնելու, որ բռնագրաւումները եւ շահագործումները չեն կրնար մարդկութիւնը առաջնորդել խաղաղութեան եւ լուսաւոր ապագայի:

Նորութիւն չենք ըսեր, բայց կրկնենք, որ փոքր եւ յաճախ անիրաւուած ժողովուրդներու դժբախտութիւններուն պատճառը դրամատիրական կիրքն է: Կողոպուտներ եւ հայրենիքներու բռնագրաւումներ:

Համաշխարհայնացման հետեւանք գաղթականական հոսանքը եթէ հասնի նաեւ Հայաստան, ինչպէ՞ս ինքնուրոյնութիւն պիտի պահուի: Երկրի հայկական նկարագիրը տեղի պիտի տա՞յ: Ազգովին պիտի անդրադառնա՞նք հայրենալքում-արտագաղթ-աղէտին, հայրենադարձութեան քաղաքական նշանակութեան եւ ծնունդներով հզօրացման հարցին:

Հարիւրամեակ նշել սոսկ ծէս կ’ըլլայ, եթէ օրակարգ չըլլան Միացեալը եւ նշուած երեք հիմնահարցերը:

Ինչո՞ւ տիրական նախաձեռնութիւններով եւ առաջարկներով հրապարակ պիտի չգան Սրի Լանքան, Կիպրոսը եւ կամ Հայաստանը, որպէսզի միջազգային յարաբերութիւններուն մէջ արդարութիւն եւ իրաւունքի ըմբռնում տեսականէն բարձրանան իրաւութեան մակարդակ:

Խօսիլ, նոյնիսկ երբ լսողներ չկան: Աշխարհի բոլոր ժողովուրդները համախումբ խուլ չեն: Խօսիլ նաեւ մեր «փոքրիկ ածուի»ն պարտադրուած մեծ անարդարութեան մասին, որ արգիլումն է «Միացեալ»ի:

Միջազգային խաղաղութիւնը եւ համագործակցութիւնը կ’ենթադրեն պատմական սխալներու սրբագրութիւնը, որպէսզի ժողովուրդները չապրին որպէս իրաւազրկուածներ, զրկուածներ՝ իրենց հողէն, ազատութենէն եւ բնութեան ու գիտութեան բարիքներէն:

Մեծ մայրաքաղաքներու մէջ գումարուող հզօրներու եւ մեծերու ժողովներուն, եօթներու եւ քսաններու, կարելի պէտք է ըլլայ քննել մեր «փոքր ածուի մեծ հարցը», որ ՄԻԱՑԵԱԼով կը սահմանուի:

Պէտք է խօսիլ չմոռնալու եւ չմոռցուելու համար:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Social profiles