Անխուսափելի Ճամբորդութիւն Մը

0 0
Read Time:7 Minute, 44 Second

fethiye çetin dink

Գրեց՝ Ֆեթհիէ Չեթին
Թարգմանեց՝ Յարութիւն Մըսրլեան
Դեկտեմբեր 8, 2015

Նիւ Ճըրզի

Ֆեթհիէ Չեթինի «Անխուսափելի Ճամբորդութիւն Մը» (An Inevitable Journey) յօդուածը լոյս տեսած է «Հայրենիք»ի ամգլերէն բաժնի «Արմինիըն Ուիքլի» շաբաթաթերթի Դեկտեմբեր 2, 2015 -ի թիւին մէջ: Ֆեթհիէ Չեթին իրաւաբան է եւ Մարդկային Իրաւանց Պաշտպան: Հեղինակն է հանրածանօթ «Մեծ Մայրս» եւ «Թոռները» (Այշէ Կիւլ Ալթընայի հետ) գործերուն:
Հեղինակը իր այս յօդուածը իբր բանախօսութիւն կարդացած է թրքերէն լեզուով (անգլերէնի թարգմանուած` A. Bolcakan-ի կողմէ) Նոյեմբեր 14-ին, Տիթրոյթի մէջ, տեղի ունեցած Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան շրջանի Հայ Դատի յանձնախումբի կազմակերպած մեծարանքի հանդիսութեան ընթացքին, ուր Չեթին ստացած է «Ազատութեան» շքանշանը:

Սիրելի եւ յարգարժան ղեկավարներ ու անդամներ Ամերիկայի Հայ Ազգային Մարմնի, եւ պատուարժան հիւրեր,
Կ՚ուզեմ ըսել որ մեծ առանցնաշնորհում մըն ինձ համար այսօր ձեր հետ գտնուելու, եւ այսպիսի իմաստալից եւ կարեւոր շքանշանի մը՝ «Ազատութեան Շքանշան»ին արժանի դառնալու համար:
Եւ ես պատւըուած կը զգամ արժանի համարուելու, մասնաւորաբար ա՛յս տարի, Հայկական Ցեղասպանութեան 100 ամեակի յիշատակութեան առթիւ: Խորին շնորհակալութիւն կը յայտնեմ բոլորիդ որ նման պատիւ եւ առանցնաշնորհում ընծայեցիք ինծի: Նոյն ատեն կը զգամ ամօթն ու տարակերպութիւնը, եկած ըլլալով երկրէ մը որ ազատ չէ նման «Ազատութեան Շքանշան» մը ստանալու:
Կու գամ երկրէ մը ուր մարդիկ ազատ չեն զգար: Երկրէ մը՝ ուր որեւէ ազատութեան պահանջ կը ճզմուի արեամբ եւ բռնութեամբ: Երկրէ մը՝ ուր բռնադատութիւնը օրինաւորացուած է , եւ դարձած գռեհիկ: Կու գամ երկրէ մը ուր մարդոց մարմինները պետութեան ռումբերուն պայթումէն պատառ-պատառ կը սփռուին ամեն կողմ, երախաներուն մարմինները կը ծակծկուին իշխանութեան բամբուշտներէն, եւ՝ լրագրողներուն կեանքերը կը դարձուին անտանելի::
Կու գամ երկրէ մը ուր, երկար տարիներ, արիւնածարաւ եւ չար բռնութիւնը զգացուած է կեանքի բոլոր ոլորտներուն մէջ: Եւ այսօր, երկրին քաղաքագէտներուն մեծամասնութիւնը , այս բոլորը կ՚ընդունի իբր ժամանակակից հարցեր: Հարցեր որոնք պիտի փոխուին երբ երկրին կառավարութիւնը փոխուի: Կառավարութիւնները կու գան ու կ՚երթան, եւ մենք, ահա հարիւր տարիէ ի վեր, դեռ կ՚ապրինք այս բռնութիւնը ամենասաստիկ կերպով:
Ամեն պարագայի, մենք բռնադատութիւնն ու անոր կազմաւորման արմատները խնդրական հարց չենք դարձուցած: Ո՛չ ալ լիովին եւ բաւարար կերպով քննած ենք արդիւնքները դար մը առաջ պատահած այդ հզօրագոյն եւ չար բռնադատութեան:
Ինչպէս որ յայտնի է, ցեղասպանութիւնը ոչ միայն կը կործանէ գոյութիւն ունեցող ընկերութիւնը ամենէն անգութ եւ տաժանելի կերպով, , այլ նաեւ, կը կաղապարէ կազմութիւնը նոր ընկերութեան մը, պատուած վախի, ատելութեան, ամօթի եւ բռնադատութեան զգացումներով: Ցեղասպանութինը մարդոց մարմինները աւերելու կողքին կը փշրէ նաեւ անոնց իմացողութինը:
Ահաւոր բռնութեան մը պատճառած արմատական կործանումը նկարագրելու համար , Հաննա Արէնտդ ակնարկելով հանրածանօթ «աշխարհի վերջը» արտայայտութեան, կ՚ըսէ. – մարդոց նախապէս ապրած կեանքը հիմնովին կը փոխուի եւ կ՚այլափոխուի երեւակայական աշխարհի մը: Այս նոր աշխարհին մէջ ամեն ինչ տակն ու վրայ դարձած կ՚ըլլայ: Ճշմարտութիւնն ու սուտը տեղափոխուած՝ մէկը միւսին տեղն առած կ՚ըլլայ: Այն ինչ որ արտառոց էր ու արիւնածարաւ, կը դադրի բացառութիւն մը ըլլալէ եւ կը դառնայ նոր հաստատուած տրամաբանութիւն մը: Այն ինչ որ անցեալին անգութ էր եւ արտառոց, կը դառնայ կանոնաւոր:
Թուրքիոյ Հանրապետութիւնը, որը իր էութիւնը կը հիմնաւորէ ցեղասպանութեան գազանութեան եւ բռնաբարութեան վրայ, կը շարունակէ իր գոյութիւնը վախ ու սպառնալիք սփռելով, եւ իր շուրջը սպառելի ու անհետացման ենթակայ եղող կեանքեր ստեղծելով:
Երէկ՝ հայերուն կեանքերն էին սպառելի: Իսկ այսօր՝ քիւրտերը, կիները, միասեռականները եւ հակառակորդ խմբակցութեան անդամներն են որ այդ նոյն ճակատագրին կ՚արժանանան:
Քանի որ այս մթնոլորտը կործանում եւ խոց կը վերստեղծէ, եւ կը քաջալերէ պետութեան որդեգրած բռնութեան, անգթութեան եւ ատելութեան քաղաքականութիւնը, մենք տարիներով այս պարուրաձեւ բռնադատութեան մէջ կ՚ապրինք: Եւ քանի որ բռնութիւնը երկրին շարունակական քաղաքականութիւնը դարձած է, ոճիր մը գործելը, եւ բռնութիւնը ի շահ երկրին գործադրելը վարձատրութեան վարք մը դարձած է, պատիժ մը ըլլալու փոխարէն:
Մենք այս պարուրաձեւ բռնութենէն պէտք է ազատինք: Յստակ է , որ ասիկա թուրք ընկերութեան՝ ըլլայ «թուրք»ին, ըլլայ «քիւրտ»ին, թէ մնացեալ միւս բոլորին, առաջնակարգ խնդիրն է: Պէտք չէ մոռնալ , որ անցեալը բաղկացուցիչ մէկ մասն է ներկային: Ինչպէս որ Արէնտդը կը յիշեցնէ մեզ, եթէ չարիքը մէյ մը կրած ըլլանք, բացարձակապէս պատճառ մը չկայ որը կրնայ արգելք հանդիսանալ անոր կրկնութեան: Փորձառութիւնները կ՚արձանագրուին մարդուս գիտակցութեան մէջ, եւ անոնք անցեալի մասին եղած ըլլալուն չափ ապագայի մասին ալ են: Հետեւաբար՝ այս պարուրաձեւ բռնութենէն դուրս գալու միակ միջոցը բռնութիւն ստեղծող քաղաքականութեան ընթացքը քննարկելն է: Ընթացք մը՝ որ տարբեր ձեւերով կը կրկնուի ամեն օր: Քննարկումը պէտք է ըլլայ հարցաքննելով արմատները մեր պետութեան, մեր ազգին, մեր ինքնութեան որոնք հիմնուած են ցեղասպանութեան վրայ: Մենք մեզ հարցնելու ենք մեր մեծ հայրերուն ըրածներուն մասին…:
Մենք դեռ միայն սկիզբն ենք այս դժուար ճամբորդութեան: Ճամբորդութիւն մը՝ մեր ինքզինքն ու ինքնութիւնը մանրազննութեան ենթարկելու համար: Սկսա՛ծ ենք այս ընելու՝ եւ այլեւս անկարելի է ետդարձը:
Դժուա՛ր ճամբորդութիւն մըն է, բայց՝անխուսափելի:
Իմ ճամբորդութիւնը սկսաւ մեծ մօրս պատմութիւնը իմանալով: Իր պատմութիւնը ինը տարեկան աղջկայ մը մասին էր, որը ականատես եղած էր անգթութեան, գազանութեան, ջարդի, կողոպուտի եւ ահրելի ցաւերու:
Ան ողջ մնացած էր իր մօրմէն յափշտակուած ըլլալուն պատճառով՝ խզուելով իր ճանչցած ու վստահած աշխարհէն: Նետուած էր այնպիսի մարդոց մէջ որոնք սպաննած էին իր սիրելիները, կամ՝ մարդոց որոնք դիտողնե՜ր եղած էին այդ գազանութիւնները պատահած ատեն: Այս կը նշանակէ, որ ան պիտի կորսնցնէր իր լեզուն, իր կրօնքը, իր անունն ու իր ձայնը: Ան իր պատմութիւնը չպատմած ես ոչինչ գիտէի մեր պատմութեան ամօթալի էջերուն մասին: Այն ինչ որ սորվեցայ այդ օր՝ ցնցում, բարկութիւն եւ ըմբոստութիւն ստեղծեց մէջս: Բայց քանի որ այդ հարցը հանրութեան մէջ չէր արծարծուեր, նոյն իսկ անձնական շրջանակի մէջ չէր արտայայտուէր, ես, այն ատեն, քաղաքական կապակցութիւնն ու գիտակցութիւնը չունէի ըմբռնելու այս բոլորը:
Մեծ մայրս թԷեւ տասնեակ մը տարիներ լուռ էր մնացեր, բայց՝ ոչի՛նչ մոռցեր էր: Չէ՛ր մոռցեր անունները իր մօր, հօր, մեծ հօր, գիւղին եւ նոյնիսկ գիւղապետին անունը եւ անոնց փորձառութիւնները: Կարծես այս բոլոր բաները, տարիներու ընթացքին, ինքզինքին կրկնելով փորձեր էր չմոռնալ, որ օր մը , իր պատմութեան մասին կարենար խօսիլ: Ինձ համար ամենէն ազդու բանը՝ ա՛յս էր:
Այն ինչ որ տեղեկացայ մեծ մօրմէս սկսայ բաժնել իմ մտերիմներուն հետ, եւ յետոյ, մասնաւորաբար իմ ընկերվարական ընկերներուս հետ: Իմ ուշադրութիւնս գրաւեց այն իրողութիւնը, որ գրեթէ բոլորն ալ նոյնպիսի պատմութիւններ ունէին, եւ մարդոց ձայները փսփսուքի կը վերածուէին երբ իրենց պատմութիւնները կը բաժնէին ուրիշներուն հետ: Լռութիւնը՝ միայն մեծ մայրերու լռութիւն չէ՛ր: Այլ՝ բոլո՛ր ընկերութեան:
Բայց երիտասարդ էինք եւ հետամուտ ախարհը փոխելու, խորհելով որ ուրիշ աշխարհ մը կարելի է ստեղծել: Մօտէն կը հետեւէինք թէ ինչ կը պատահի Շիլէի, Արժանթինի, եւ Անկոլայի մէջ, եւ բարձրաձայն լոզանքներ կը պոռայինք:
Բայց մէյ մը երբ կը սկսէինք խօսիլու մեր երկրին մէջի եւ մեր աչքերուն առջեւ տեղի ունեցած պատահարներուն մասին, մէկս միւսին ականջին կը սկսէինք փսփսալ, նոյնիսկ երբ նեղ շրջանակի մէջ ըլլայինք: Այս պատճառով է որ իմ առաջին հարցումս եղաւ «Ինչո՞ւ այս լռութիւնը», եւ սկսայ զբաղիլ այս ու նման նոր եւ դժուար հարցերով:
Ի՞նչ պատահեցաւ 1915-ին. ի՞նչ պատահեցաւ հայ ժողովուրդին: Ի՞նչ է ցեղասպանութիւնը, եւ ի՞նչ կը նշանակէ յետապրող մը ըլլալ: Մեծ մայրս, եւ ուրիշ երեխաներ ու կիներ որոնք մեծ մօրս պէս նոյն ճակատագիրն ունեցան, ինչպէ՞ս ողջ մնացին: Եւ ինչո՞ւ այս երեխաներուն եւ կիներուն մասին պաշտօնական պատմութեան գիրքերուն մէջ ո՛չ մէկ յիշողութիւն կայ: Ցեղասպանմութեան հետեւանքն եղող կործանումն ու խոցը, ինչպիսի՞ արդիւնք կրնայ ունենալ մեր վրայ: Բռնաբար իսլամացման, ձուլման, ուռացման եւ յիշողութեան ջնջումի քաղաքականութիւնը՝ ցեղասպանութեան բաղադրիչ մասե՞րն են: Արդեօք ցեղասպանութիւնը բան մըն էր որ սկսաւ ու վերջացա՞ւ 1915-ին: Այսօ՛ր ինչ են անոր հետեւանքները: Ցեղասպանութիւնը ինչպէ՞ս կը կազմաւորէ մեզ:
Ես գիտեմ ցեղասպանութեան ատեն մեծ մօրս ուր ըլլալը: Բայց գիտե՞մ իմ ոչ-հայ մեծ հայրերուս ուր ըլլալը: Կեանքիս բոլոր երեւոյթներուն մէջ, արդեօք հայկական մաս մը չկա՞յ: Ի՞նչ է արժէքը այն ինքնութեան եւ առանձնաշնորհման որ ինձ տրուած է: Այն ինչ որ գիտենք՝ սահմանափակուած է մեզի ըսուածներով: Կարելի՞ է փոխանցել ցեղասպանութիւնը: Ողջ մնացողները ինչպէ՞ս կրցան ապրիլ իրենց վախերով եւ խոցերով: Կարելի ՞ է բուժել վէրքերը, որ ցեղասպանութենէն յետոյ կարելի ըլլայ ամբողջութիւն մը դառնալը:
Այդ ինչպիսի՞ քաջութեան, ուժի եւ վերակենդանացման կարողութիւն պէտք է ունենալ, որ մէկը կարենայ ողջ մնալ այդքան վէրքերէ եւ խոցերէ տառապելէ յետոյ: Կրնա՞նք արդեօք ապագան բարելաւել: Եւ՝ ինչի՞ կարիքն ունինք այդ ընելու:
Կրնամ հետեւեալը ըսել ձեզի: Գիտակից տարրերը թուրք ընկերութեան, մասնաւորաբար երիտասարդները, սկսած են այս հարցումներն ու աւելին ընելու: Եւ թիւը այս տարրին սկսած է բազմանալ: Երկար յապաղումէ մը յետոյ ըլլալով հանդերձ, 1915-ը սկսած է քննուիլ , գիրքեր սկսած են հրատարակուիլ, ֆիլմեր պատրաստուիլ, եւ ակադեմական հետաքրքրութիւնը սկսած է օրէ օր շատնալ: Բաւարար է՞ ասիկա: Անշուշտ ո՛չ, որովհետեւ դեռ շատ ընելիք կայ, եւ երկար ճամբայ ունինք կտրելիք: Թէեւ նոր ենք սկսէր, բայց հսկայ ճեղք մը բացեր ենք , եւ՝ նախադուռն ալ անցեր:
Այս հարցումներուն պատճառով բացուած միջոցին մէջ նորանոր հարցումներ ընելը ստիպողական եւ անխուսափելի կը դառնայ: Որովհետեւ հասած ենք ճամբուն վերջաւորութեան որը բեռնաւորուած է պատմութեան ուղեցոյցով: Բռնութեան ամենօրեայ գործունէութիւնները կը հաստատեն որ այս ճամբան անել ճամբայ մը դարձած է:
Ցեղասպանութեան ճանաչումը պարտաւորութիւն մըն է թէ՛ Թուրքիոյ պետութեան եւ թէ՛ թուրք ընկերութեան:
Կարեւոր է ցեղասպանութեան ճանաչումը՝ զոհերուն արժանապատւութիւնը իրենց՝ ցեղասպանութեան զոհերուն վերադարձնելու համար, անոնց կորուստներուն հատուցում կատարելու համար, արդարութիւնը ապահովելու համար, վէրքերը բուժելու համար, եւ համագոյ ըլլալ երկրի մը մէջ ուր բռնութիւն չկայ: Ամօ՛թ կը զգամ քաղաքացին ըլլալու երկրի մը որ դեռ կ՚ուռանայ ցեղասպանութիւնը, եւ՝ ոչ միայն Իսթանպուլի կեդրոնը հոյադամբան մը կը կառուցանէ արիւնածարաւ մարդասպաններուն համար, այլ նաեւ ՝ զայն կ՚անուանէ «Ազատութեան Կոթող» անունով..:
Այս շքանշանը կը ձօնեմ ցեղասպանութեան բոլոր զոհերուն . յարգանքով կը ձօնեմ մեր բոլոր մեծ հայրերուն ու մեծ մայրերուն որոնք իրենց կեանքերը կորսնցուցին ցեղասպանութեան ընթացին. հիացմունքով կը ձօնեմ քաջութիւնն ու ուժը ունեցող մեր վերապրողներուն: Բոլորը թող խաղաղութեան մէջ հանգչին:
Եւ վերջապէս, կը յուսամ որ պիտի ընդունիք այս խոստումը որ ահա կ՚ընեմ բոլորիդ ներկայութեան: Վստահ կրնաք ըլլալ, սիրելի՛ բարեկամներ, վստա՛հ եղէք, որ բարոյական այն քաջալերանքը որ ցուցաբերեցիք այս օր իմ հանդէպ, պիտի մղէ ինձ որ շարունակեմ պահանջել արդարութի՛ւնը, ճշմարտութի՛ւնը եւ ազատութի՛ւնը ամեն գնով: Պահանջել՝ այնքան ատեն որ կրնամ պայքարիլ, պահանջել՝ այնքան ատեն որ ողջ եմ:
Կը խոստանա՛մ:

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles