“ԱՄԷՆ ՀԱՅ` ԵՂԵՌ­ՆԻ ՊԱՏ­ՄՈՒ­ԹԻՒՆ ՄԸ ՈՒ­ՆԻ… ՆԱ­ՀԱ­ՏԱԿ ՄԸ ՈՒ­ՆԻ ԻՐ ՀՈԳԻ­ԻՆ ՄԷՋ“, ԿԸ ՅԱՅՏ­ՆԷ ՀՐԱՆԴ ՄԱՐ­ԳԱՐ­ԵԱՆ

0 0
Read Time:12 Minute, 49 Second

 

 

 p14-15 Libra 6 Productions, Inc. կազ­մա­կեր­պու­թեան կող­մէՎԿԱ­ՅԱԳ­ՐՈՒ­ԹԻՒՆ­ՆԵՐկո­չուող ծրագ­րի իրա­գործ­ման մա­սին, որ կը մի­տի հրա­տա­րա­կել Եղեռ­նի զո­հե­րու, Եղեռ­նէն ազա­տող­նե­րու եւ անոնց գեր­դաս­տան­նե­րուն պա­տում­նե­րը` գրի առն­ուած զո­հե­րու եւ վե­րապ­րող­նե­րու յա­ջորդ սե­րուն­դին կող­մէ: Այս առ­թիւ, լոյս կ՛ըն­ծա­յենք հար­ցազ­րոյց մը, կա­տար­ուած Յու­նաս­տա­նիԱզատ Օրին կող­մէ, Libra-6-ի պա­տաս­խա­նա­տու Հրանդ Մար­գար­եա­նի հետ:

 

Հ.- Ե՞րբ եւ ինչ­պէ՞ս սկիզբ առաւ վկա­յու­թիւն­նե­րը հա­մախմ­բե­լու եւ հա­տոր­նե­րով հրա­տա­րա­կե­լու գա­ղա­փա­րը:

Պ.-Վեր­ջին տա­րի­նե­րուն, քա­նի մը ծա­նօթ­ներ, որոնք Եղեռ­նէն վե­րապ­րող­նե­րու զա­ւակ­ներ են, որո­շած էին իրենց գեր­դաս­տան­նե­րու` հօր, մօր, մեծ հօր, մեծ մօր պատ­մու­թիւն­նե­րը գրի առ­նել` յատ­կա­պէս իրենց զա­ւակ­նե­րուն եւ թոռ­նե­րուն հա­մար: Առիթ ու­նե­ցայ կար­դա­լու այդ պա­տում­նե­րը: Անդ­րա­դար­ձայ, որ այս պա­տում­նե­րը ո՛չ միայն ան­հա­տա­կան ար­ժէք ու­նին, այլ մեր դա­տին հա­մար մե­ծա­գոյն վա­ւե­րա­կան ար­ձա­նագ­րու­թիւն­ներ են: Եթէ այս քա­նի մը հո­գին գրած են իրենց գեր­դաս­տան­ներու մա­սին,  արդ­եօք ու­րիշ­ներ ալ չկա՞ն, որոնք նման պա­տու­մեր ու­նին: Այդ եղաւ խթա­նը` ճիգ ընե­լու եւ փոր­ձե­լու, կա­րե­լիու­թեան սահ­ման­նե­րու մէջ, հա­ւա­քել այս խիստ կա­րե­ւոր վա­ւե­րագ­րու­թիւն­նե­րը:

Ես ալ Եղեռ­նէն ազա­տած հօր եւ մօր վեր­ջին զա­ւակն եմ: Հայրս, իր հա­մա­գիւ­ղա­ցի­նե­րով ամէն գի­շեր կը հա­ւաք­ուէ­ին թղթա­խա­ղի մեր տու­նը: Դա­դար­նե­րու պա­հին էր, որ անոնք կը խօ­սէ­ին իրենց ան­ցած տա­ռա­պան­քի ճա­նա­պարհ­նե­րէն: Մա­նու­կի մը հա­մար շատ կա­նուխ էր հասկ­նա­լու Եղեռ­նի բուն էու­թեան իմաստն ու խոր­հուր­դը: Տա­րի­ներ ան­ցան եւ հա­սու­նու­թեան հետ եկաւ գի­տակ­ցու­թիւնը` հե­տապն­դե­լու անարգ­ուած ազ­գի մը ար­դար դա­տը եւ անոր հետ կապ­ուած խնդիր­նե­րը: Հրա­պա­րա­կա­յին դա­սա­խօ­սու­թիւն­նե­րով, գրու­թիւն­նե­րով եւ յատ­կա­պէս թա­տե­րա­կան գոր­ծե­րով կեան­քիս մեծ մա­սը տրա­մադ­րե­ցի բազ­մե­րես Եղեռ­նի տար­բեր խնդիր­նե­րուն:

Եղեռ­նը բարդ նիւթ է: Ան` ան­հա­տա­կան, հա­ւա­քա­կան, ազ­գա­յին, մարդ­կա­յին, հա­մա­մարդ­կա­յին, ըն­կե­րա­յին, հո­գե­բա­նա­կան եւ քա­ղա­քա­կան ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րով բարդ եւ բազ­մե­րես խառ­նա­րան մըն է: Պի­տի ՉԸԼ­ԼԱՅ որե՛­ւէ գրա­կան երկ, պատ­մու­թեան գիրք, գե­ղա­րու­սե­տա­կան գործ, քա­ղա­քա­կան եւ ըն­կե­րա­յին գի­տա­ժո­ղով, որ ներ­կա­յաց­նէ Եղեռ­նի ԲԱՐԴ ԱՄ­ԲՈՂ­ՋՈՒ­ԹԻՒՆը: Ան­կա­րե՛­լի է: Եղեռ­նը կը նմա­նի պատ­մու­թեան եւ գի­տա­կան այն պե­ղում­նե­րուն, որոնք ան­հա­տակ գան­ձեր կը պա­րու­նա­կեն: Որ­քան “նո­րու­թիւն“ներ դրսե­ւոր­ուին, անոնց ետին նո՜ր նո­րու­թիւն­ներ կը յայտն­ուին: Այդ իսկ պատ­ճա­ռով, ցարդ գրուած բազ­մա­թիւ սքան­չե­լի պա­տում­նե­րու եւ յու­շագ­րու­թիւն­նե­րու կող­քին, կան բազ­մա­թիւ պա­տում­ներ, որոնք կը սպա­սեն երե­ւան գա­լու: Մէկ ու կէս միլի­ոն “պա­տում“նե­րէն ինչ որ ալ փրկուի, մեր Դա­տին հե­տապնդ­ման հա­մար ան­կաս­կած դրա­կան քայլ պի­տի ըլ­լայ: Ահա այս մտա­հո­գու­թիւն­նե­րէն թե­լադր­ուած ձեռ­նար­կե­ցինք այս աշ­խա­տան­քին:

 

Հ.- Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն վե­րապ­րող­նե­րու յու­շե­րը միշտ դժուար եղած է ամ­փո­փել գիր­քե­րու կամ երիզ­նե­րու մէջ: Մին­չեւ հի­մա քա­նի­՞ աշ­խա­տանք­ներ կան, ուր կա­րե­լի եղած է անձ­նա­կան վկա­յու­թիւ­ններ նե­րառ­նել:

Պ.- Ճիշդ է ձեր նշու­մը: Մին­չեւ հի­մա, Եղեռ­նէն ազա­տած­նե­րու յու­շե­րը եր­կու հիմ­նա­կան ձե­ւով ներ­կա­յաց­ուած են – Առա­ջի­նը գրու­թիւն­նե­րով եւ երկ­րոր­դը` ձայ­նագ­րու­թիւն­նե­րով: Առա­ջի­նը, որ յու­շագ­րու­թիւն­ներ են, առ­հա­սա­րակ ան­հա­տա­կան նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­ներ եղած են: Վե­րապ­րող­ներն են, որոնք պա­հան­ջը ու­նէ­ին իրենց տա­ռա­պան­քին բաժ­նե­կից դարձ­նե­լու մեզ` յա­ջորդ սե­րունդ­նե­րուն: Մեծ է թիւը իրենց յու­շե­րը գրի առ­նող­նե­րուն: Դժուար է բո­լո­րին անուն­նե­րը տալ: Մա­հա­ցու մեղք պի­տի ըլ­լայ եթէ անոնց­մէ ոե­ւէ մէ­կը մոռց­ուի: Կան նա­եւ հա­ւա­քա­կան պա­տում­նե­րու գոր­ծեր: Այս մար­զին մէջ, Կի­լիկ­իոյ Կա­թո­ղի­կո­սու­թեան մի­ա­բան­նե­րէն Ներ­սէս վրդ. Բախ­տիկ­եա­նի խմբագ­րու­թեամբ` 1960ական թուա­կան­նե­րուն`Մա­տե­նա­շար Ապ­րիլ­եան Եղեռ­նի հա­ւա­քա­շա­րը կա­րե­ւոր տեղ կը գրա­ւէ յու­շագ­րու­թիւն­նե­րու պահ­պան­ման մար­զին մէջ: Ան­հա­տա­կան նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րուն մէջ, Հայ­կա­զուն Եա­փուճ­եա­նի (1965, Պէյ­րութ), Վեր­ժին Սվազլ­եա­նի, (2000, Երե­ւան), գոր­ծե­րը ընդ­հա­նուր նիւ­թե­րու հետ մի­ա­սին, կա­րե­ւոր յու­շագ­րու­թիւն­ներ կը պա­րու­նա­կեն:  Սե­դա Քի­լէյճ­եա­նի (1985, Պէյ­րութ) գոր­ծը ուղ­ղա­կի վե­րապ­րող­նե­րու յու­շագ­րու­թիւն է: Գրա­ւոր հրա­տա­րա­կու­թիւն­նե­րու կող­քին, կան նա­եւ ձայ­նագր­ուած բա­նա­ւոր ար­խիւ­ներ: Այս մար­զին մէջ, յատ­կա­պէս կա­րե­ւո­րա­գոյն ար­ժէք ու­նի` Զօր­եան Ու­սու­մա­նա­կան կեդ­րո­նի հա­ւա­քա­ծոն, ապա` Ռի­չըրտ Յով­հան­նէս­եա­նի հա­ւա­քա­ծոն: Լսած եմ նա­եւ, որ Հա­լէ­պի մէջ եղած են ձայ­նագ­րու­թիւն­ներ:

 

Հ.- Ին­չո՞վ պի­տի տար­բե­րիՎկա­յու­թիւն­ներու ձեր նա­խա­ձեռ­նու­թիւնը:

 Պ.- Վկա­յագ­րու­թիւն­նե­րը հիմն­ուած պի­տի ըլ­լան յու­շագ­րու­թիւն­նե­րու վրայ: Ընդ­հա­նուր գի­ծե­րու մէջ, կա­րե­լի է զու­գա­հեռ­ներ գծել` յու­շագ­րու­թիւն­նե­րու եւ վկա­յագ­րու­թիւն­նե­րու մի­ջեւ, բայց նպա­տա­կի եւ բո­վան­դա­կու­թեանց մանր­մաս­նու­թիւն­նե­րը կը տար­բե­րին:

Մեր կա­տա­րե­լի­քը “վկա­յագ­րու­թիւն“ է, որուն բուն մօ­տե­ցու­մը հե­տեւ­եալն է.-

 

ա) Մե­զի ղրկուած յու­շագ­րու­թիւն­նե­րը պի­տի վե­րա­նա­յինք, ընտ­րենք պա­տա­հար­նե­րը եւ ժա­մա­նա­կագրա­կան շա­րադ­րու­թեամբ` ազ­գա­յին դա­տա­կան հար­ցի հա­մար փաս­տագ­րա­կան թղթա­պա­նակ պատ­րաս­տենք, այլ խօս­քով` “վկա­յագ­րու­թիւն“:

 

բ) “Վկա­յագ­րու­թիւն­ներ“ը զերծ պի­տի ըլ­լայ` ազ­գագ­րա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թե­նէ, մշա­կու­թա­յին վե­հու­թիւն­ներ, սո­վո­րոյթ­ներ, ասաց­ուածք­ներ յի­շե­լէ:

 

գ) “Վկա­յագ­րու­թիւն­ներ“ը գե­ղար­ուես­տա­կան երկ պի­տի չըլ­լան, այ­սինքն բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն, վէպ պի­տի չտպենք:

 

դ) “Վկա­յագ­րու­թիւն­ներ“ը զերծ պի­տի ըլ­լան նա­եւ ընդ­հա­նուր տե­սու­թիւն­ներ ար­ծար­ծե­լէ, քա­ղա­քա­կան կամ այլ մեկ­նա­բա­նու­թիւն­ներ ներ­կա­յաց­նե­լէ:

 

ե) Գիր­քը պի­տի պա­րու­նա­կէ նա­եւ, գրու­թիւն­նե­րուն մէջ գոր­ծած­ուած բո­լոր վայ­րե­րու հա­մա­ռօտ պատ­մա­կա­նը, ուր  յատ­կա­պէս պի­տի նշուին այդ վայ­րին մէջ ապ­րած հա­յե­րու, եկե­ղե­ցի­նե­րու եւ դպրոց­նե­րու թիւե­րը, անց­եա­լին եւ ներ­կա­յիս:

զ) Պի­տի ցան­կագր­ուին հայ­կա­կան վայ­րե­րը` անոնց ներ­կա­յի թրքա­կան ան­ուա­նա­փո­ո­խու­թիւն­նե­րով:

 

է) Հա­մա­ռօտ ձե­ւով պի­տի տանք օտար կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու կա­տա­րած որ­բա­հա­ւա­քի եւ որ­բա­նոց­նե­րու գոր­ծե­րը:

Ու­րեմն, “վկա­յագ­րու­թիւն­ներ“ը պի­տի պա­րու­նա­կեն Եղեռ­նի հետ ան­մի­ջա­կա­նօ­րէն կապ­ուած դէպ­քե­րու հում նիւ­թե­րը, շա­րա­հիւս­ուա­կան կա­ռոյ­ցով, ինչ­պէս նա­եւ այդ դէպ­քե­րուն հե­տե­ւանք­նե­րը:

Կը յու­սանք, որ հա­ւա­քա­կան այս վկա­յագ­րու­թիւն­նե­րը պատ­կան մար­մին­նե­րուն հա­մար, իրա­կան դէպ­քե­րու պա­տու­մով, դա­տա­պար­տող փաս­տա­ցի ար­ձա­նագ­րու­թիւն­ներ կ՛ըլ­լան: Կը խոր­հինք այս մօ­տե­ցու­մով, մեր ազ­գա­յին դա­տի այս հանգր­ուա­նին անոր նպաս­տած ըլ­լալ:

 

Հ.- Ձեր ծա­նու­ցու­մին ըն­դա­ռա­ջող­ներ եղա՞ծ են ցարդ:

Պ.-Բա­րե­բախ­տա­բար, այո՛: Մեծ թիւով գրու­թիւն­ներ ստա­ցած ենք հե­տեւ­եալ եր­կիր­նե­րէ` Ա.Մ.Ն.ի տար­բեր նա­հանգ­նե­րէն, Գա­նա­տա­յէն, Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­յէն, Հա­յաս­տա­նէն, Լի­բա­նա­նէն եւ Անգլ­իա­յէն: Կը հա­ւա­տանք, դեռ բազ­մա­թիւ յու­շագ­րու­թիւն­ներ կան, որոնք կը սպա­սեն հրա­տա­րակ­ուե­լու: Մեր խնդրանքն է, բո­լոր անոնք, որոնք յու­շեր ու­նին, առա­քեն մե­զի իրենց գրու­թիւն­նե­րը, որովհ­տե­տեւ ժա­մա­նա­կը իր աւե­րը կը գոր­ծէ:

 

Հ.- Դի­մու­մը ուղղ­ուած է վե­րապ­րող­նե­րու ժա­ռան­գորդ` յա­ջորդ սե­րուն­դի զա­ւակ­նե­րուն եւ թոռ­նե­րուն, որոնք մե­ծե­րու յի­շա­տակ­նե­րու պատ­ում­նե­րուն վրայ յեն­ուած աշ­խա­տանք պի­տի ներ­կա­յաց­նեն: Վա­ւե­րա­կան ի՞նչ ար­ժէք կը ներ­կա­յաց­նեն այս վկա­յու­թիւն­նե­րը:

Պ.- Նոյն մտա­հո­գու­թիւնը մենք ալ ու­նէ­ինք: Սա­կայն նկա­տե­ցինք, որ` մե­զի յղուած գրու­թիւն­նե­րը եր­կու մա­կար­դա­կի վրայ են: Մեծ մա­սը ուղ­ղա­կի՛ ան­հա­տա­կան ար­ձա­նագ­րու­թիւն­ներ են նոյ­նի՛նքն Եղեռ­նէն վե­րապ­րող­նե­րու կող­մէ: Անոնք իրենց յու­շե­րը գրի առած են ատե­նին եւ առի­թը չեն ու­նե­ցած հրա­տա­րա­կե­լու: Բա­րե­բախ­տա­բար իրենց զա­ւակ­նե­րը եւ եր­բեմն ալ թոռ­նե­րը մա­սուն­քի պէս պա­հած են այս յու­շագ­րու­թիւն­նե­րը: Մենք, փափ­կան­կա­տու­թեամբ, այդ բնագ­րե­րուն կրկնօ­րի­նակ­նե­րը կը խնդրենք միայն: Բնագ­րե­րը, որ­պէս յի­շա­տակ, կ՛ու­զենք որ գեր­դաս­տա­նը պա­հէ: Նոյ­նիսկ կը թե­լադ­րենք` որ Հա­յաս­տան պատ­մու­թեան թան­գա­րա­նը ղրկեն:

Մեր ստա­ցած­նե­րու երկ­րորդ մա­սը ազատ­ուած­նե­րու զա­ւակ­նե­րու պա­տում­ներն են: Այս վեր­ջին­նե­րու պա­րա­գա­յին, նշուած դէպ­քե­րու թուա­կան­նե­րը, վայ­րե­րը, յա­ջոր­դա­կա­նու­թիւնը կը ստուգ­ուի, բաղ­դա­տա­կա­նը կ՛ընենք այլ պա­տում­նե­րու մէջ նշուած թուա­կան­նե­րուն հետ: Կը հա­ւա­տանք, որ վե­րապ­րող­նե­րուն զա­ւակ­նե­րը իրենց ծնո­ղաց ցա­ւին ուժգ­նու­թիւնը հա­րա­զա­տօ­րէն կ՛ար­տա­յայ­տեն: Տա­րօ­րի­նա­կօ­րէն դէպ­քե­րը, շատ յա­ճախ, այն­պի­սի ման­րա­մաս­նու­թեամբ նկա­րագր­ուած են, որ կար­ծէք ակա­նա­տես մըն է գրո­ղը:

 

Հ.- Ճի՞շդ է են­թադ­րել թէ այս հրա­տա­րա­կու­թիւնը Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100ամ­եա­կի Ժամ­կէ­տով նա­խա­տես­ուած է:

Պ.- Իրա­կա­նու­թեան մէջ, ոչ: Մեր հաս­կա­ցո­ղու­թեամբ, Եղեռ­նի կա­րե­ւո­րու­թիւնը եւ ահա­ւո­րու­թիւնը ամ­եակ­նե­րով չէ՛ որ պի­տի ճշդուի: Եղեռ­նը, եղեռն էր երէ՛կ, այ­սօ՛ր եւ վա՛­ղը: Պի­տի դադ­րի՞նք մեր չլուծ­ուած եւ ան­տես­ուած Հար­ցը հե­տապն­դե­լէ հա­րիւ­րամ­եա­կէն ետք: Ո՛չ: Այն­քան ատեն, որ`  թրքա­կան կա­ռա­վա­րու­թիւնը չէ ըն­դու­նած իր նա­խորդ կա­ռա­վա­րու­թիւն­նե­րէն ոճի­րը, այն­քան ատեն որ ար­դար հա­տու­ցում չէ եղած հայ ժո­ղո­վուր­դին, այն­քան ատեն, որ`  մենք կը մնանք պա­հան­ջա­տի­րա­կան դե­րի մէջ:

Կը խոր­հինք նա­եւ, որ մենք ազ­գա­յին պար­տա­կա­նու­թիւն ու­նինք մեզ նա­խոր­դող սե­րուն­դին նկատ­մամբ, որով­հե­տեւ անոնց կեան­քե­րը մեր ազ­գա­յին հո­լո­վոյ­թին մաս կը կազ­մեն, հա­յոց պատ­մու­թիւնը ձե­ւա­ւո­րող մաս­նիկ­ներ են:

Այս բո­լո­րը կը բխին այն գի­տակ­ցու­թե­նէն որ` ԱՄԷՆ ՀԱՅ ՆԱ­ՀԱ­ՏԱԿ ՄԸ ՈՒ­ՆԻ ԻՐ ՀՈԳ­ՒՈՅՆ ՄԷՋ: Հա­ւա­քա­կան այդ նա­հա­տակ­նե­րը ան­հան­դարտ են եւ մե­զի կը մղեն պայ­քա­րե­լու, յա­րա­տե­ւե­լու եւ իրա­կա­նաց­նե­լու անոնց ան­կա­տար տեն­չերն, իղ­ձերն ու երազ­նե­րը: Շնոր­հա­կա­լու­թիւն այս առի­թը ըն­ծա­յե­լուն հա­մար: Կը յու­սամ, այս լու­սա­բա­նու­թիւն­նե­րը առիթ կ՛ըն­ծա­յեն, որ ձեր եւ այլ շրջան­նե­րէ պա­տում­նե­րը կը բազ­մա­նան:

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %
Previous post Հ.Օ.Մ.-Ի ՀԱ­ՅԱՍ­ՏԱ­ՆԻ ՇՐՋԱ­ՆԱ­ՅԻՆ ՎԱՐ­ՉՈՒ­ԹԵԱՆ ՑՈՒ­ՑԱ­ՀԱՆ­ԴԷՍ
Next post ՄՈՆՍԵՌԱ ՔԱՊԱՅԷ ԱՅՑԵԼԵՑ ԱՐՑԱԽ

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles