ԱԶՆԱՒՈՒՐԸ՝ ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ ՄԷՋ

0 0
Read Time:5 Minute, 9 Second

P6-7 C tsbeat-aznavour-superJumbo  ԱՆԻ ՓԱՆՈՍԵԱՆՄՈՒՐԱՏԵԱՆ

 

Երկու շաբաթ առաջ Շարլ Ազնաւուր Նիւ Եորքի մէջ ներկայացուց իր հրաժեշտի երգահանդէսը։ Թէեւ վերջին տարիներուն իր բոլոր ելոյթները կը կոչէ ,հրաժեշտի երգահանդէսներ»։ Հասկնալի է. ծանուցումի լաւ ձեւ է մեծ թիւով հանդիսատեսներ ներգրաւելու համար, որոնք պիտի ուզեն վերջին անգամ տեսնել իրենց սիրած աստղը, որ թեւակոխեց իր իննսուն տարեկանը։ Ինչ կ’ըլլայ ինչ չըլլար։

Իր յառաջացած տարիքին պատճառով՝ մարդիկ նախապաշարուած գացած էին իր երգահանդէսին։ Կ’ակնկալէին զինք տեսնել անինքնաբաւ։ Կ’ենթադրէին թէ ան օգնութեամբ բեմ պիտի բարձրանար կամ գաւազանով պիտի քալէր։ Թերեւս բեմին վրայ առանց անդրադառնալու նոյն երգը քանի մը անգամ երգէր։ Չէ՞ որ մարդը իննսուն տարեկան է։ Բայց այդ ակնկալութիւնները ի դերեւ ելան, երբ կայտառ ու աշխոյժ Ազնաւուրը բեմ բարձրացաւ եւ ամբողջ երկու ժամ, առանց դադարի, ոտքի մնաց։ Այո՛, երբեմն կը նստէր աթոռին վրայ. բայց երիտասարդ եղած ատեն ալ այդ սովորութիւնը ունէր։ Իր պաշտօնական հագուածքով (բան մը`որ հազուագիւտ է Նիւ Եորքի մէջ տեսնել) եւ տաբատին անցուցած ձգանակներով՝ (որ յատուկ է մէյ մը շատ նիհարներուն, մէյ մըն ալ շատ գէրերուն) Ազնաւուրը տպաւորեց բոլոր ներկաները։ Նոյնիսկ իր կէս տարիքը եղող մարդիկ կրնային նախանձիլ իր վայելչութեան։ Հաւանաբար քառասուն տարեկանին հագած տաբատը այսօր ալ կարենար հագնիլ, թէեւ չեմ կարծեր այդ խնայողութիւնը ընելու կարիքը ունենար։

Ամերիկայի առօրեայիդ մէջ ֆրանսերէն խօսողի շատ չես հանդիպիր։ Ամերիկացիները ընդհանրապէս չեն գիտեր ֆրանսերէն (անգլերէնէն զատ ի՞նչ լեզու գիտեն որ), բայց մեծ ակնածանք կը տածեն անոր հանդէպ։ Բոլոր լեզուներէն տարբեր է իրենց համար ֆրանսերէնը։ Ձեւով մը…ազնուականութեան չափանիշ։ Ոչ մէկը այնքան ուշադրութեան կ’արժանանայ, որքան ֆրանսական շեշտով անգլերէն խօսող մը։ Ամերիկացիներու հոգեբանութեան մէջ յաճախ յաջողութեան նպաստող բան մըն է ֆրանսական շեշտը ունենալը։ Բազմամշակոյթ այս ընկերութեան մէջ, մինչ ուրիշ լեզուներու շեշտը կրնայ գաղթականի շապիկը հագցնել քեզ, ֆրանսական շեշտը ունեցողը կրնայ մարդոց հիացումին արժանանալ։

charles-aznavourԵւ Ազնաւուրը ժողովրդին հետ հաղորդակցեցաւ իր կտրուկ, ֆրանսերէնի նմանող անգլերէնով, երբեմն նեղի մնալով եւ ֆրանսերէն բառ մը օգնութեան կանչելով։ Ինչպէս ամէն տեղ կը փորձէ երգել հանդիսատեսին մայրենի լեզուով, հոս ալ երգեց քիչ մը ֆրանսերէնով, քիչ մը անգլերէնով եւ քիչ մըն ալ սպաներէնով, կամ սպաներէնը յիշեցնող լեզուով մը, ինչպէս ըսին այդ լեզուն գիտցողները։ Իր ֆրանսախօս սիրահարները երբեք չեն սիրեր այս մէկը։ Անոնք կ’ըսեն թէ Ազնաւուրը Ազնաւուր է իր ֆրանսերէնով։ Երգերը ուրիշ լեզուի թարգմանելով շատ բան կը կորսնցնեն իրենց գեղեցկութենէն։ Այս պատճառով հիւսիսային Ամերիկայի մէջ ֆրնասախօսները ամէնաշատ կը սիրեն Ազնաւուրը լսելԳանատական Քէպէքի մէջ։

Տասնամեակներէ ի վեր իր ամբողջ կեանքը երգահանդէսներ տալով անցուցած մարդը քաջատեղեակ էր իր հանդիսատեսները գոհ պահելու արուեստին։ Եթէ ոչ բոլորը՝ գոնէ մեծամասնութիւնը։

Սրահին մէջ զգալի էր հայերու ներկայութիւնը։ Թէեւ բոլորն ալ անձնական միջոցներով եկած էին եւ ոչ՝ հաւաքաբար։ Ամէն անկիւնէ լսելի էր հայերէնը՝ իր երկու ճիւղերով։ Նոյնիսկ ականջիս հասաւ ակնկալութիւն մը։ ,Տեսնենք Ազնաւուրը հայերէն պիտի երգէ՞»։ Ներկայ ժամանակի ապրող ամենանշանաւոր հայը՝ Ազնաւուրը, սփիւռքահայու երկփեղկուած ազգային պատկանելութեան բարդոյթին վրայ կու գայ աւելնալու՝ մե՞րն է, թէ՞ մերը չէ։ Հազարաւոր երգերու հեղինակ՝ ան կոչուած է քսաներորդ դարու ամէնանշանաւոր արուեստագէտը (համաշխարհային առումով), բայց  հայերէն չէ յօրինած, հայերէն չէ երգած։ Իր երգերէն շատեր թարգմանուած են հայերէնի, բայց ինք բնաւ չէ մեկնաբանած զանոնք հայերէնով։ Շատեր համոզուած են որ իր երգերուն մէջ հայկական շունչը եւ ազդեցութիւնը զգալի են, նոյնիսկ եթէ բառերը ֆրանսերէն են։ 1988ի Հայաստանի երկրաշարժի յիշատակի իր երգով՝ ,Քեզ համար Հայաստան» Ազնաւուոր ի վերջոյ կատարեց իր այնքան սպասուած դարձը դէպի իր արմատները։

Ազնաւուրը բեմին վրայ յաճախ խօսեցաւ իր յառաջացած տարիքին մասին։ Պատմեց թէ ինչպէս երբեմն երգերուն բառերը կը մոռնայ, թէ ինչպէս ականջը առաջուան նման լաւ չի լսեր, աչքը լաւ չի տեսներ։ Բայց միայն իննսուն տարեկաննե՞րն են որ այս դժգոհանքը ունին։ Առ ի յուսախաբութիւն բոլորին, Ազնաւուր մտային կատարեալ արթնութիւն ցուցաբերեց՝ նոյնիսկ սրամտութիւններ ընելով իր չգիտցած անգլերէնով։AZ2

Գալով իր կատարողութեան, շատ լաւ էր։ Այո, ձայնը նոյնը չէր ինչ որ վարժուած ենք լսել իր արձանագրութիւններով։ Ամէն պարագայի իր արժէքը իր զգացողութեան մէջ է, որ միայն կրնայ հասուննալ տարիքի յառաջացումով։ Լսած եմ որ երբ նոր սկսած է երգել, մարդիկ չեն սիրած զինք եւ նոյնիսկ …վրան լոլիկ նետած են։ Իսկ երգերուն բառերը, որոնց հեղինակը ինքն է երաժշտութեան կողքին, մարդիկ ըսած են որ արժէք չեն ներկայացներ։ ,Ազնաւուր բանաստեղծ չէ», ըսած են։ ,Եթէ երաժշտութիւնը վերցնես, բառերը արժէք չունին» ըսած են։ Ի պատասխան՝ Ազնաւուր յայտարարած է թէ ինք այլեւս արձակ պիտի գրէ։

Եւ իր երգերը, որոնց գլխաւոր թեման սէրն է, պատմած են ոչ միայն իր զգացումները, այլ թարգմանը հանդիսացած են բոլոր ունկնդիրներուն զգացումներուն։Ֆրանսերէն հասկցողները զգացական հայելի մը տեսած են իր երգերուն մէջ։ Իսկ չհասկցողները՝ ֆրանսերէնը սիրած են այդ երգերով։ Շատեր խոստովանած են թէ ֆրնասերէն սորվելու խթան հանդիսացած են իրենց համար Ազնաւորի երգերը։

Գաղթական հայ ընտանիքի մը զաւակ Ազնաւուրը պատմեց աստղ մը դառնալու դժուարութեան մասին։ Թէ ինչպէս յանկարծ մարդոց, նոյնիսկ ամենամօտիկներու, վերաբերումը կը փոխուի քեզի հանդէպ երբ կը սկսիս հարուստ ու նշանաւոր դառնալ։ Պատմեց թէ ինչպէս կեղծ հոգատարութիւն մը կը սկսին ցուցաբերել քեզի հանդէպ։ Բայց դրամն ու համբաւը չեն նուազեցուցած իր բծախնդրութիւնը իր երգերու ստեղծման մէջ, ուր, ըստ իր վկայութեան, միշտ նախ բառերը ծնունդ առած են, երբեմն զինք տառապեցնելով օրեր՝ ճիշդ բառին փնտռտուքով։

AZ  Երգեց գրեթէ իր բոլոր նշանաւոր երգերը։ ,Լա Պոհէմ»ը, որ գրած է շատ երիտասարդ տարիքին, եւ ո՞վ գիտէ՛ քանի անգամ երգած է իր ճերմակ թաշկինակը գետին նետելով , մտածել կու տայ թէ կարծես կեանքը հակառակ ապրած է այս գերզգայուն մարդը եւ երիտասարդութեան գրած է այն, ինչ կեանքէն սորվելէն ետք կը սպասուէր որ գրէր։

Երկու ժամ երգելէ ետք Ազնաւուր հրաժեշտ տուաւ։ Հազարաւոր հանդիսատեսները երկվայրկեանի մէջ ոտքի ելան ու անընդհատ ծափահարեցին զինք։ Ի՜նչ զգացում ըլլալու է այդ տարիքին այդքան երկրպագուներ ունենալը։ Ամբողջ կեանքի մը վաստակին արդիւնքը վայելել մինչեւ վերջին կաթիլը։

Երբ ծափահարութիւնները չհանդարտեցան, ան ետ բեմ ելաւ եւ յայտարարեց որ, հակառակ իր սովորութեան, երգ մը եւս պիտի երգէ։ “Ընդհանրապէս չեմ ըներ այս մէկը“ ըսաւ։ “Բայց քանի որ Նիւ Եորքը շատ կը սիրեմ, երգ մը եւս պիտի երգեմ“։ (Չըսաւ որ՝ քանի որ վերջին համերգս է աս)։ Յետոյ աւելցուց, թէ աշխարհի վրայ հինգ քաղաքներ կան որոնք շատ կը սիրէ եւ հինգ լեզուներ՝ որոնք շատ մօտ են իր սրտին։ Անշուշտ մենք շունչերնիս բռնած սպասեցինք, որ յայտարարէ այդ հինգը։ Փորձեցինք կանխագուշակել այդ հինգը։ Ենթադրութիւններ ընել սկսանք…

Սպասեցինք, որ հազարաւոր հանդիսատեսներու դիմաց, լեզուներու մայրաքաղաք Նիւ Եորքի մէջ Ազնաւուրը ըսէ թէ այդ հինգ լեզուներէն մէկը հայերէնն է։ Սպասեցինք, որ աշխարհի մայրաքաղաք Նիւ Երոքի մէջ Ազնաւուրը հպարտօրէն յայտարարէ, թէ իր սրտին մօտիկ քաղաքներէն մէկը իրենցմէ շատերուն անծանօթ Երեւանն է։ Սպասեցինք, որ բաց չթողու այս առիթը։ Վերջի՛ն առիթը թերեւս…

Բայց Ազնաւուր բան չըսաւ։

Փորձառու արուեստագէտը, որ ամբողջ կեանքը անցուցած է երգահանդէսներով, քաջատեղեակ է իր հանդիսատեսներու հոգեբանութեան։ Չուզեց որ մէկը յուսախաբուի։ Ո՛չ միւսները, եւ թերեւս…ո՛չ ալ մենք…

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles