ԱԶԳԱՅԻՆ ԻՐԱՒ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆ Է ՀԱՅԵՐԷՆ ԳԻՐՔԻ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄ ԵՒ ՄՈՒՏՔ  ՀԱՅՈՒ  ՏՈՒՆ

0 0
Read Time:4 Minute, 40 Second
Փարիզի “Սամուէլեան” գրատունը՝ այժմ փակուած

Յ. Պալեան

Կարմիր գլխարկ դրի հին բառարանին:

 

Վիքթոր Հիւկօ

 

            Հակառակ բիրտ համավարակին, այսօր Պէյրութէն ժամանած գրասէր բարեկամ մը, իր բարձրագոյն ուսում ստացած կինը եւ գիտնական դուստրը այցելութեան եկան: Դիմակներով եւ հեռաւորութիւն պահելով զրուցեցինք:

            Հայաստան եւ Լիբանան խօսելէ ետք, գրասէր բարեկամս ըսելէ ետք, թէ եկեղեցի գացած էին, հայեր տեսած էին, այցելած էին Եղեռնի յուշարձան, տեսած էին Դաւիթ Երեւանցիի Կոմիտասի քանդակը, հարցուց.

            – Փարիզ ո՞ւր հայկական գրատուն կայ:

            – Գրատուներ եղած են եւ հիմա չկան,- ըսի:

            Եւ թեւ առաւ զրոյցը, Միջին Արեւելքէն Եւրոպա, Ամերիկաներ, մինչեւ հեռաւոր ագեվազներու երկիրը: Ամենուրեք հայ գրատուները չքացած են, մնացած ասդին անդին բացառիկներ: Նոյնիսկ՝ Պէյրութ:

            Երբ հայերէն գիրքը ընթերցողներ չունի, ո՞ր հերոսը գրատուն պիտի պահէ:

            Սփիւռքի նահանջի ախտանիշ է հայկական գրատան անհետացումը: Գրատան մը փակումը ամպագոռգոռ ոչինչ ունի: Ոչ ոք կ’անհանգստանայ, հայկական համայնք մը, նոյնիսկ երբ բազմահազար անդամներ ունի, չ’անհագստանար: Բազմանուն ժողովներու երբեք օրակարգ չ’ըլլար գրատունը, ինչպէս չ’ըլլար նաեւ հայերէն գիրքը: Երբ գիրք կը հրատարակուի, այդ գոհունակութիւն կը պատճառէ հեղինակին, քիչ մըն ալ ընկեր բարեկամներու: Նոյնիսկ եթէ հանդիսութիւն կամ շնորհահանդէս կազմակերպուի: Այդքա՛ն:

            Ազգը եւ անոր ղեկավարութեան կոչուածներ կը պատահի՞, որ հայերէն գիրքը, այդ հունով նաեւ հայերէն գիրքի հրատարակութիւնը, տարածումը եւ սպառումը օրակարգ դարձնեն, նախաձեռնութիւններ ունենան: Պէտք է ըսել, որ ասդին անդին, երբեմն, որպէս գործունէութիւն, գիրքի ցուցահանդէս կը կազմակերպուի: Ցուցադրութիւն, շաու (show)  չի նշանակեր հայերէն գիրքի ընթերցում եւ անոր հայոց տուները մուտք, ոչ որպէս գեղօր, այլ որպէս պատգամաբեր: Բախտաւոր պարագային, հայերէն գիրքը կը մնայ փակ շրջանակի մը մէջ, ուր ան կը հասնի որպէս նուէր, մանաւանդ՝ մակագրուած:

            Հայերէն գիրքը հայ տուներէն ընդհանրապէս բացակայ է: Գրադարանին մէջ տեղ ունի եթէ երէցներէն մնացած է, սպասելով որ ակումբի մը գրադարանին ղրկուի: Բացառութիւններ կան, բայց անոնք այդքան են միայն, եւ կը խօսին բացակայութեան մասին: Ողջմտութիւնը կը թելադրէ, որ բացառութիւնները ծխածածկոյթ չըլլան իրականութիւնները թաքցնելու: Այսպէս խօսիլ ինքնամտրակումի կը նմանի: Այս գերանցելով, գիտակից եւ պատասխանատու հայը, նոյն հունով պետութիւն, կուսակցութիւններ եւ զանազան փառասիրութիւններով անհամար միութիւններ, կը պատահի՞, որ այս լքումը հիմնախնդիր համարեն, որպէսզի ջատագովուած իրաւունքներու համար իրաւ-կեղծ պայքարները եւ ճառերը իմաստ եւ խորք ունենան:

            Երբեմն կ’երեւակայեմ, որ մեր համայնքներուն մէջ կազմակերպուած զանազան բնոյթի ձեռնարկներուն սկիզբը, հայերէն գիրք ներկայացուի, սեղանին վրայ դրուին քսան օրինակներ, եւ յայտարարուի, որ անոնց վաճառքէն ետք պիտի սկսի հանդէսը, պարահանդէսը, ճաշկերոյթը, հանրաժողովը: Կ’երեւակայէ՞ք, թէ հայկական գաղութներու քաղաքներուն եւ արուարձաններուն մէջ ամէն տարի քանի հազար գիրք պիտի ծախուի, նոր գիրքեր լոյս պիտի տեսնեն, գերաճուն տպաքանակով, եւ հեղինակներուն ալ պատուագին պիտի վճարուի: Հայ գրողը իր գրիչով ապրելու մակարդակ պիտի նուաճէ:

            Ա՛յս բովանդակութիւն ունեցող քաղաքականութիւն կ’ըլլայ:

            Ֆրանսացի մեծ գրող Ֆրանսուա Մորիաք ըսած է, որ «ընթերցումը բաց դուռ մըն է կախարդական աշխարհի մը վրայ»: Եթէ այս միտքը փոխադրենք մեր իրականութեան մէջ, ան ի՞նչ իմաստ կ’ունենայ: Հայուն ինքնութեան կախարդական աշխարհը կը գտնենք, ուր կան մեր աառասպելները, «հուր հեր ունեցող» Վահագնը, հայոց «Աւարայրը», Նարեկացին, Շնորհալին, Չարենցը, Մեծարենցը, եւ բոլոր միւսները, այսինքն ինչ որ եղած ենք կամ պէտք է ըլլանք:

            Հայու եւ անոր ինքնութեան աշխարհի վրայ բացուող-բացուելիք դուռը հայերէն գիրքով պիտի գայ, պիտի գար, որպէսզի այդ աշխարհը մեզ մեր հարազատութեամբ կախարդէր, եւ ծագումով կամ կորսուած հայ  չըլլայինք, չըլլանք:

            Ընդհանրապէս, առանց գիրքի քաղաքակրթութիւն մը հակամշակոյթ-անմշակոյթ աշխարհ մը պիտի ըլլայ, ծագում, արմատներ, ինքնութիւն, պիտի անհետանան, մարդը պիտի դառնայ արտադրող-սպառող, բնազդաբար սերնդագործող ինչպէս նապաստակները, առանց հասկնալու, թէ ինչո՞ւ այդ պիտի ընէ: Մտածումը ընդհանրացնելով, կրնանք եզրակացնել, որ պիտի մնայ ֆիզիքական աշխատանքը՝ ապրելու համար: Իմաստներ եւ երազներ պիտի անհետանան, մարդիկ պիտի թաղուին մածուցիկ ձանձրոյթի մէջ, առանց իրենք զիրենք եւ շրջապատը հասկնալու, ինչպէս կուշտ յովազը ծառին վրայ կը յափրանայ: Նախնականութեան յետին ոլորտին մէջ գոյութիւն պիտի պահուի:

            Նախնական գործնապաշտութիւնը կ’եզրակացնէ, որ գիրքը բանի չի ծառայեր, այսօր, մեր պարագային՝ հայերէն գիրքը, քանի որ գործնապաշտութեամբ, նոր հայերու տուներուն մէջ կը գտնենք տպաւորիչ կազմերով օտարալեզու գիրքեր:

            Հարցում. ի՞նչ բանի կը վերածուի մարդկային-ընկերային հայկական կոչուած հաւաքականութիւնը առանց հայերէն գիրքի: Հայ մարդը, ամէն տեսակի եւ գոյնի ղեկավարութիւն խաղցողներ, այս մասին պէտք է մտածեն եւ պատասխան տան:

            Հայերէն գիրքի սեփականացում-ընթերցումը եւ հայու տուն վերադարձը ազգային-գաղափարախօսական եւ գոյութենական հիմնախնդիր է, բայց օրակարգ չէ: Մինչեւ ե՞րբ դեռ իրենք զիրենք հայ դաւանող եւ թութակաբար աշխարհի այս կամ լեզուով կարգախօս կրկնող-զուարճացողներ, ազգային ինքնութիւն փակագիծի մէջ դրածներ եւ դնողներ, էսթէպլիշմընթային թատրոն պիտի խաղան, անտեսելով ազգի եւ անոր ինքնութեան աւազախրումը:

            Սփիւռքի տարի է, այդպէս յայտարարուած է: Եթէ սփիւռքի մարդահամար ընել անկարելի կը թուի, կը խորհիմ, որ գէթ կարելի է միութիւններու, վարչութիւններու, անոնց ատենապետներու եւ նախագահներու ցանկը կազմել, կ’ենթադրեմ, որ բազմանուն ցանկ մը կ’ունենանք: Եթէ անոնցմով սկսի հայերէն գիրքի վերանուաճման եւ տարածման աշխատանքը, հսկայ քայլ մը կատարած կ’ըլլանք:

            Ինչպէ՞ս նախ համոզել, պատասխանատուութեան հրաւիրել հայկական ծաւալուն էսթէպլիշմընթը, որպէսզի իրականացուի մեր ինքնութեան պաշտպանութիւնը հայերէն գիրքով եւ հայ ազգային իրաւ բովանդակութիւն ունենան հայկական ընկերային, մշակութային եւ քաղաքական նախաձեռնութիւնները:

            Այսինքն Հայաստանի եւ մեր խլուած իրաւունքներուն տէր ըլլանք:

            Այս աշխատանքը մեր փոխարէն ոչ ոք պիտի ընէ, իսկ այդ իրականացնելու համար գործնական եւ իրատեսական աշխատելաձեւը պարզ է. ՄԷԿ ԱՌԱՒԵԼ ՄԷԿ, առանց դուրսէն օգնութիւն սպասելու, ո՛չ ալ երկինքէն… մանանայ:

            Կարիք կայ իրա՛ւ ղեկավարումի, ո՛չ յատուկ անուններու եւ բեմերու շորորացող ստուերներու:

            Ցաւալին այն է, որ այս կամ ասոր նման էջեր կը կարդացուին անոնց կողմէ, որոնք կը հետաքրքրուին:

            Ինչպէ՞ս հասնիլ հասանելիութենէ հեռու գտնուող աներեւյթ դարձած-դարձող զանգուածին, եւ վերջ տալ մեր ինքնախաբէութեան, որ այդ զանգուածը կայ եւ մեր պատկերով է: Զանգուածին վերադարձնել իր ոգին եւ հոգին ազգային իրա՛ւ քաղաքականութիւն է, որուն համար, ինչպէս ըսած է մեծ բանաստեղծ Վիքթոր Հիւկոն, Կարմիր Գլխարկ Պէտք Է Դնել Հին Բառարանին, այսինքն՝ կրկնութիւններու եւ դատարկ կարգախօսներու:

            Ո՞վ կը կարծէք որ պէտք է պատասխանէ հարցումին, ապահովաբար ոչ իր հոգին կորսնցուցած էսթէպլիշմընթը, այլ հարազատօրէն հայ ազգային ղեկավարութիւնը:

            Որպէսզի ազգը ամբողջանայ:

            Քանի ուշ չէ: Եթէ ուշ չէ: Եթէ ազգի եւ մշակոյթի հետ առնչութիւն չունեցող իրարանցումները մեզ փակուղի չեն առաջնորդած:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles