ԱԶԱՏ ԽՈՀԵՐ. ԼՐԱՏՈՒԱԿԱՆ ԱՌԱՏՈՒԹԻՒՆ, ԶԱՆԱԶԱՆՈՒԹԻՒՆ, ԿՐԿՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ «ԱՆԵԼԻՔ»

0 0
Read Time:4 Minute, 37 Second

Յ. Պալեան

Ազատօրէն մտածելու համար, պէտք է հեռանալ միսով խեղդուած եսէն: Դուրս գալ սեփական մարմնի նեղ վանդակէն, ազատիլ անոր շղթաներէն եւ թռիլ դէպի զուտ տրամաբանութեան մարզ: Տրամաբանութեան մէջ է որ կը կը գտնենք բնական եւ ազատ կեանք մը: Այս ազատութիւնը մտածման սիրտն իսկ է:

Հարուքի Մուրաքամի, ժամանակակից ճափոնցի գրող

 

            Լրատուամիջոցներու սպասարկուն եւ անոնց հետեւողները մարդ են, անոնք ո՛չ մէկ գնով պէտք չէ հրաժարին իրենց մտածելու, դատելու եւ ընտրելու ազատութենէն:

            Ամէն օր, օրը քսանչորս ժամ, լրատուամիջոցները կը բանին: Կարեւոր, անկարեւոր, ճիշդ եւ կեղծուած լուրեր: Հետաքրքրուած քաղաքացին, ան ըլլայ ֆրանսացի, ամերիկացի, թէ այլ, տեղեակ ըլլալու գոհունակութիւն կ’ունենայ, եթէ ուզէ տեղեակ ըլլալ:

            Փոքրիկ Հայաստանն ալ լրատուութեան եւ կարեւոր-անկարեւոր պատկերներու ազատ դաշտ է: Հոն կայ ամէն բան եւ ամէն բանի հակառակը: Կը բաւէ թերթը փոխել, սեղմել հեռատեսիլի կոճակը կամ նաւարկել համացանցի անսահմանութեան մէջ:

            Այդպէս է նաեւ հայուն կացութիւնը Հայաստան, նաեւ սփիւռքներ՝ ի հարկէ հետաքրքրուողներուն համար: Թեր, դէմ, կողմնապաշտութեամբ կամ կիրքով մեկնաբանուած լուրեր: Մեկնաբանուած լուրերու մեկնաբանութիւններ: Համագումար՝ շփոթներու բազմապատկում, որ անցնելով իրենք իրենց ձայնին ունկնդիր դիրքապաշտներու բովէն, որոնք չեն լուսաբաներ հանրութիւնը: Կը բազմապատկեն շփոթները:

            Այսպէս է կացութիւնը Հայաստանի մէջ: Ան կը պատճէնահանուի սփիւռքի մէջ: Ամենէն բարեացակամ «հայրենակից»-ն անգամ, զանազան, թեր, դէմ, կիսատ-պռատ, այլազան մեկնաբանութիւններով լուրերը լսելէ ետք, չի գիտեր թէ ինչպէ՞ս պիտի կողմնորոշուի,- եթէ իր ստացած լուրերէն առաջ արդէն քարացած տեսակէտներ չունի:

            Հայը, ո՛չ ամենագէտներու փակ շրջանակը, «ամէն բան լսելէ ետք», չի գիտեր թէ ի՞նչ պէտք է ընէ, իրմէ ի՞նչ կը սպասեն ազգը եւ հայրենիքը: Այսօր լրատուութիւնը հետաքրքրասիրութիւններու բաւարարման ծառայող բեմ է, գիտակցութեան եւ յանձնառութեան չ’առաջնորդեր, քանի որ սովորական դարձած է տիրական կարծիքներ յայտնել զանոնք ասդիէն-անդիէն փոխ առնելով, խօսքի եւ ձայնի գինովութեան անձնատուր ըլլալով:

            Լրագրողը եւ հրապարակագիրը երբ իրենց գործին պահանջած ենթահողը չունին, հանրութեան չեն ծառայեր: Գործ կ’ընեն: Կը ծառայեն իրենց սնափառութեան: Ինքնագոհութիւն կը մշակեն: Այս խառնակութիւնն ալ, թիւր ըմբռնումով կը կոչեն խօսքի ազատութիւն, կարծիքներու բազմազանութիւն: Եւ կը ստեղծուին շփոթներ, լրատուութիւնը կը դառնայ կողմնապաշտութիւն, եւ փոխան իրաւախոհութեան հասնելու իմաստութեան, հանրային կարծիքը կը մտնէ հոգեբանական քաքաքացիական պատերազմի մէջ:

            Ամբոխային տրամաբանութենէ վեր սաւառնող մտաւորականներ երբեմն կը խօսին, բայց չեն լսուիր, քանի որ ո՛չ հաստ քսակ ունին, ո՛չ ալ այս կամ այն ծուռիկ-մուռիկ ճամբաներով հասած չեն դիրքի: Հայաստան ծանօթ անուն է Աբգար Ափինեանը, որ դասախօս է, տիտղոս մըն ալ ունի, «Համահայկական գրողների միութեան նախագահ» է: 14 դեկտեմբեր 2021-ին, Հայաստանի լրագրողներէն Նունէ Զաքարեանի հետ զրոյցի մը ընթացքին ըսած էր.  «Քանդեցին եւ տեղը ոչինչ չկառուցեցին»: Նոյն զրոյցին մէջ, ան կ’ըսէր նաեւ. «Յատկապէս դժգոհութիւն ունեմ քաղաքական գործիչներից, որովհետեւ մինչեւ հիմա մեր հանրութիւնը չի պարզել, թէ ի՞նչ է քաղաքականութիւնը»:

            Արդարեւ, եթէ հասկցած ըլլայինք, տասնեակներով կուսակցութիւններ չէինք ունենար: Փոքրիկ Հայաստանը եւ անոր նոյն նաւուն վրայ գտնուող ժողովուրդը, քառասուն հովերու յանձնուելով ճամբայ չէին փնտռեր: Բախտագուշակը միայն քառասունէն մէկը կրնայ ընտրել, եւ այդ ալ… Նոյն Աբգար Ափինեանը ժողովրդական իմաստութեան խօսք կ’ըսէ. «Քաղաքական գործիչ ես նրան անուանում, ով ոչ թէ աղաղակ է բարձրացնում հարցի վերաբերեալ, այլ լուծում է այդ հարցը»:

Ի՞նչ կը տեսնենք. քառասուն կուսակցութիւն կ’աղմկեն, կը մարգարէանան, բայց ազգ եւ երկիր կը նահանջեն մէկ կէտէն միւսը: Եւ սփիւռքը կը շարունակէ իր «ձայնային տուփ»-ի դերը: Կը խօսի եւ կը գրէ, բայց ձայնը չի հասնիր Հրազդանի ափ, լսող չունի:

            Ո՞վ չի բաժներ Աբգար Ափինեանի խոր մտահոգութիւնը. «Հողը պահողը ժողովուրդն է, մի՛ յուսալքէք նրան»: Ի՞նչ կ’ընէ «յուսալքուող ժողովուրդը». կը գաղթէ:

            Իսկ ներազգային կեանքի բնութագրումը այնքա՜ն դիպուկ է. «Մեզանում քաղաքականութիւնն ընկալուում է իբրեւ խօսելու հնարաւորութիւն: Երեւի մարդիկ երկար ժամանակ չեն խօսել, հիմա մտնում են քաղաքականութեան մէջ, որ անվերջ խօսեն»:

            Եւ Աբգար Ափինեան կը նշէ խզումը քաղաքական-կուսակցական գործիչներու եւ մտաւորականութեան միջեւ, որ նաեւ սփիւռքեան ախտ է: «Եւ այսօր էլ այս ծանր վիճակին մենք հասանք այն պատճառով, որ քաղաքական, կուսակցական գործիչները բացարձակապէս տեղեակ չեն, թէ ի՞նչ են ասում հայ մտաւորականները»:

            Լսե՛լ, մտածե՛լ եւ ապա յանգիլ անելիքի: Լսե՛լ, որ կը նշանակէ ընդունիլ, թէ միւսն ալ կրնայ ճիշդ ըլլալ, իրաւունք ունենալ: Երբ պետական-կուսակցական-քաղաքական պատասխանատուն չի լսեր միւսը, կը խզուի ընկերութենէն եւ պատմութեան դասէն, ինքզինք կը բանտարկէ անսխալականութեան եւ անփոխարինելիութեան բերդին մէջ: Քիչ մը պատմութիւն եթէ գիտնանք, կը տեսնենք, որ այդպէս եղած են մեզի գրեթէ ժամանակակից Ստալինը, Հիթլէրը, Փoլ Փոթը:

            Մամուլի, հրապարակախօսութեան եւ մտաւորականութեան աւագ պարտականութիւնն է ճշմարտութիւնները ըսել, լուսաբանել, ժողովուրդը իր բնական ողջախոհութեամբ լսել պէտք է գիտնայ, ամէն ըսուած չընդունի որպէս Տիրոջ ձայնը,  իսկ ամէն մակարդակի ղեկավարութիւնները, իրաւ մեծերու համեստութեամբ, ո՛չ միայն պէտք է լսեն, այլ նաեւ մեծհոգութեամբ պէտք է կարենան ըսել, որ «դուն ճիշդ ես», «դուն իրաւունք ունիս» այսինքն ընդունին, որ իրենց դաւանած ճշմարտութենէն տարբեր ճշմարտութիւն կայ:

            Հանրային եւ քաղաքական դաստիարակութեան համար որքա՜ն լաւ պիտի ըլլար, որ պարկեշտ համաձայնութեամբ մը, նոյն թերթին մէջ երկխօսութիւն ըլլար տարբերներու միջեւ, հեռատեսիլի նոյն հաղորդման ընթացքին վիճարկէին տարբերներ,- ոչ թէ կռուէին,- զիրար լսէին փոխհարստացման համար: Եւ ի հարկէ, համացանցը, ինչպէս կ’ըսեն ընկերային ցանցերը տեւաբար աճող անսխալականներու արձակ դաշտ չըլլային, մտածէին յաւելեալ ծառայութեան մասին, ո՛չ յաւելեալ սնափառութեան եւ ո՛չ ալ յաւելեալ փառքի:

            Ոչ ոքի համար գաղտնիք է, որ ազգ եւ հայրենիք, կը նահանջենք, աւելին չըսելու համար: Ոչ ոք մեր փոխարէն պիտի կասեցնէ նահանջը, եւ օր մըն ալ՝ աղէտը:

            Պիտի հասկնա՞նք, որ վերականգնումի չեն առաջնորդեր տեսութիւնները եւ ինքնագոհութիւնները: Հայ յեղափոխական մը ըսած էր, որ «Գործն է միայն կենդանի», հասկնալ՝ ո՛չ խօսքերու հեղեղը: Աւելի յստակ է նաեւ ժամանակակից Հարուքի Մուրաքամիի խօսքը. « Տրամաբանութեան մէջ է որ կը կը գտնենք բնական եւ ազատ կեանք մը: Այս ազատութիւնը սիրտն իսկ է մտածման»:

            Մտածման եւ դրական աշխատանքի:  Աղմուկէ եւ խօսքի հեղեղէ անդին:

            Գտնուինք բուրգին գագաթը, թէ՝ ստորոտը: Ըլլանք աղմկող թէ հանդիսատես:

            Կրկնելով. ի հարկէ, մի՛շտ ներսը եւ դուրսը:

            Եւ պէտք է գիտնալ, որ մտածելու կարողութիւնը առաքինութիւն է, virtus, հոգեկան ուժ, առանց որուն «ղեկավարում»-էն կը մնան մաշումի դատապարտուած սոսկ փայտեայ կամ թաւշեայ աթոռ-աթոռակներ:

 

 

Happy
Happy
0 %
Sad
Sad
0 %
Excited
Excited
0 %
Sleepy
Sleepy
0 %
Angry
Angry
0 %
Surprise
Surprise
0 %

Average Rating

5 Star
0%
4 Star
0%
3 Star
0%
2 Star
0%
1 Star
0%

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Social profiles