«ՊՐԱԶԻԼ ՊԷՏՔ Է ՀԵՏԵՒԻ ՈՒՐՈՒԿՈՒԱՅԻ ԵՒ ԱՐԺԱՆԹԻՆԻ ՕՐԻՆԱԿԻՆ ԵՒ ՃԱՆՉՆԱՅ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹԻՒՆԸ» ԿԸ ՅԱՅՏՆԷ Խ. ՏԷՐ ՂՈՒԿԱՍԵԱՆ

 Նո­յեմ­բեր 22-24-ին, Պրա­զի­լի մայ­րա­քա­ղաք Պրա­զիլ­իա­յի մէջ, Խորհր­դա­րա­նի Մարդ­կա­յին Իրա­ւանց Յանձ­նա­ժո­ղո­վի կազ­մա­կեր­պու­թեամբ, տե­ղի ու­նե­ցաւ Ման­ուէլ Գոն­սէ­սաուի ան­ուան Ներ­ման եւ Մարդ­կա­յին Իրա­ւանց նուիր­ուած Լա­տի­նա­մե­րիկ­եան Եր­րորդ Սե­մի­նա­րը, որուն Յանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գահ, իշ­խա­նու­թեան վրայ գտնուող Աշ­խա­տա­ւո­րա­կան Կու­սակ­ցու­թեան կող­մէ ընտր­ուած պատ­գա­մա­ւոր Լուիս Քօ­ու­թո­յի հրա­ւէ­րով իր մաս­նակ­ցու­թիւնը բե­րաւ Ար­ժան­թի­նի Սան Անտ­րէս Հա­մալ­սա­րա­նի եւ Հա­յաս­տա­նի Ամե­րիկ­եան Հա­մալ­սա­րա­նի դա­սա­խօս Խա­չիկ Տէր Ղու­կաս­եան ներ­կա­յաց­նե­լով Հայ Յե­ղա­փո­խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թեան Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­յի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բը: Ներ­կայ էր, եւ Սե­մի­նա­րի պատ­րաս­տու­թեան աշ­խա­տանք­նե­րուն ակ­տիւ մաս­նակ­ցու­թիւն բե­րաւ, Հ.Յ.Դ. Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­յի Հայ Դա­տի Յանձ­նա­խում­բի Սան Փաւ­լո­յի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Սի­մոն Խրիմ­եան:

Յա­ւել­եալ տե­ղե­կու­թիւն­ներ փո­խան­ցե­լով, Պուէ­նոս Այ­րէ­սի մէջ հրա­տա­րա­կուող եԱր­մեն­իա« թեր­թը կը յայտ­նէ թէ սե­մի­նա­րին բա­ցու­մը տե­ղի ու­նե­ցաւ Հան­րա­պե­տու­թեան Թան­գա­րա­նին մէջ, Նո­յեմ­բեր 22ին, իսկ աշ­խա­տանք­նե­րը ծա­ւա­լե­ցան յա­ջորդ եր­կու օրե­րուն ըն­թաց­քին Խորհր­դա­րա­նի Նե­րէ­ու Ռա­մոս լսա­րա­նին մէջ մաս­նակ­ցու­թեամբ բո­լոր լա­տի­նա­մե­րիկ­եան եր­կիր­նե­րէ եկած մաս­նա­գէտ­նե­րու, հան­րա­ծա­նօթ մտա­ւո­րա­կան­նե­րու, պաշ­տօ­նա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րու եւ մարդ­կա­յին իրա­ւանց պաշտ­պան կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րու:

Խա­չիկ Տէր Ղու­կաս­եան ելոյթ ու­նե­ցաւ եՉար­չա­րանք եւ ցե­ղաս­պա­նու­թիւն« թե­մա­յին նուիր­ուած ներ­կա­յա­ցում­նե­րու շար­քին եւ անդ­րա­դար­ձաւ ցե­ղաս­պա­նու­թեան երե­ւոյ­թին որ­պէս մարդ­կա­յին առա­ջին իրա­ւուն­քը -կեան­քի իրա­ւուն­քը- բռնա­բա­րող ոճիր: Ան ըսաւ, որ 20րդ դա­րու ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­նե­րու շար­քը սկիզբ առաւ թուրք օս­ման­եան պե­տու­թեան կող­մէ ծրագր­ուած մէ­կու­կէս միլի­ոն հա­յե­րու բնաջն­ջու­մով եւ շա­րու­նակ­ուե­ցաւ ընդ­հուպ մին­չեւ դա­րա­վերջ, շեշ­տե­լով որ ցե­ղաս­պա­նու­թեան սպառ­նա­լի­քը­ կը շա­րու­նակ­ուի մին­չեւ այ­սօր: Բո­լոր ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­նե­րը, շա­րու­նա­կեց, բազ­մա­թիւ հա­սա­րա­կաց յայ­տա­րար­ներ ու­նին սկսե­լով օգ­տա­գործ­ուած բա­ռամ­թեր­քէն եւ ներ­կա­յաց­ուած պատ­ճա­ռա­բա­նու­թիւն­նե­րէն հաս­նե­լով մին­չեւ բնաջնջ­ման մե­թոտ­նե­րը եւ, ի մաս­նա­ւո­րի, ոճի­րը եան­հե­տաց­նե­լու« նա­խան­ձախնդ­րու­թիւնը: Այս իմաս­տով ան մէջ­բե­րեց Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն մին­չեւ Լա­տին Ամե­րիկ­եան եր­կիր­նե­րու մէջ Պաղ Պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ գոր­ծադր­ուած հա­ւա­քա­կան սպա­նու­թիւն­նե­րու եւ տխրահռ­չակ եան­հե­տա­ցում­նե­րու« մի­ջո­ցա­ռում­նե­րուն փաս­տե­րը: Պատ­ճա­ռը, ըսաւ Տէր Ղու­կաս­եան, այն է որ բո­լոր ցե­ղաս­պան­նե­րը ու­շա­դիր են նա­խա­պէս գոր­ծադր­ուած եվերջ­նա­կան լու­ծում«նե­րու դա­սե­րը քա­ղե­լու եւ իրենց ծրագ­րած ոճի­րը եկա­տա­րե­լա­գոր­ծե­լու« ընդ­հուպ մին­չեւ անոր հետ­քե­րուն եւ յի­շո­ղու­թեան ան­հե­տա­ցու­մը: Հե­տե­ւա­բար, ըսաւ ան, բա­ւա­րար չէ միայն պա­տի­ժի են­թար­կել ցե­ղաս­պա­նը, անհ­րա­ժեշտ է նա­եւ պաշտ­պա­նել պատ­մա­կան ճշմար­տու­թիւնը ամէն խե­ղա­թիւ­րու­մէ, վե­րա­տե­սու­թեան փոր­ձէ եւ մա­նա­ւանդ ժխտու­մի քա­ղա­քա­կա­նու­թեան թա­կարդ­նե­րէն: Ան օրի­նա­կը բե­րաւ Թուրք­իոյ ան­պատ­ժե­լիու­թեան եւ կի­րար­կած մո­ռա­ցու­թեան քա­ղա­քա­կա­նու­թեան, ցոյց տա­լով որ Ան­գա­րա կը շա­հա­գոր­ծէ Երե­ւա­նի հետ ստո­րագ­րած իր հա­մա­ձայ­նու­թիւնը այն ներ­կա­յաց­նե­լով որ­պէս փաստ որ եր­կու եր­կիր­նե­րը հա­մա­միտ են հար­ցը քննար­կել եյանձ­նա­ժո­ղով­նե­րու« մէջ, հե­տե­ւա­բար հար­ցա­կա­նի տակ կը դնէ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան պատ­մա­կան ճշմար­տու­թիւնը: Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­յի ժո­ղո­վուրդ­նե­րը որոնք զի­նուո­րա­կան բռնա­տի­րու­թեանց ժա­մա­նակ տու­ժած են մարդ­կա­յին իրա­ւանց ահա­ւոր բռնա­բա­րում­նե­րէ չեն կրնար թոյլ տալ որ որե­ւէ ցե­ղաս­պա­նու­թիւն ժխտու­մի են­թարկ­ուի, եւ պէտք է պայ­քա­րին որ բո­լոր ճշմար­տու­թիւն­նե­րը հաս­տա­տագր­ուին օրէն­քով: Նման օրէնք­ներ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան մա­սին ու­նին Ու­րուկ­ուան ու Ար­ժան­թի­նը, ըսաւ ան, Չի­լէի Ծե­րա­կոյ­տը հրա­պա­րա­կած է յայ­տա­րա­րու­թիւն եւ Վե­նեզ­ուե­լա­յի Խորհր­դա­րա­նէն ներս եղած է մի­ջո­ցա­ռում: Պրա­զիլ, Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­յի ամէ­նէն կա­րե­ւոր եր­կի­րը որ այ­սօր հա­մաշ­խար­հա­յին մասշ­տա­պով հզօր ու­ժի մա­կար­դակ նուա­ճած է ի մաս­նա­ւո­րի ներ­կայ նա­խա­գա­հին՝ Ինասիօ Լու­լա Տա Սիլ­վա­յի օրե­րուն եւ բարձր պա­հած իր բա­րո­յա­կան սկզբունք­նե­րու պաշտ­պա­նի յանձ­նա­ռու­թիւնը, պէտք է հե­տե­ւի այս եր­կիր­նե­րու օրի­նա­կին: Աւե­լի°ն, ըսաւ ան, Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­յի եր­կիր­նե­րը այ­սօր պէտք է առաջ­քը առ­նեն ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­նե­րը ու­րա­ցող ամէն փոր­ձու­թեան եւ ճշմար­տու­թեան ժխտու­մը նկա­տեն յան­ցա­գոր­ծու­թիւն: Միայն եթէ մարդ­կու­թիւնը կա­րե­նայ համաշխարհային յանձ­նա­ռու­թեան հաս­նիլ առաջ­քը առ­նե­լու հա­մար ցե­ղաս­պա­նու­թիւն­նե­րու կրկնու­թեան եւ հաս­տա­տագ­րէ ճշմար­տու­թիւնն ու անոր պաշտ­պա­նու­թիւնը, Տէր Ղու­կաս­եան եզ­րա­փա­կեց, պատ­մու­թիւնը զօ­րեղ­նե­րու մե­նաշ­նոր­հը պի­տի դադ­րի ըլ­լա­լէ եւ ար­դար­ներն են որ զայն պի­տի գրեն:

Նշենք որ առա­ջին ան­գամ ըլ­լա­լով է, որ Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան հար­ցը կþար­ծարծ­ուի Պրա­զի­լի Խորհր­դա­րա­նի մէկ մի­ջո­ցառ­ման ըն­թաց­քին: Հա­յաս­տա­նի եւ Թուրք­իոյ մի­ջեւ Հոկ­տեմ­բեր 10ին ստո­րագր­ուած հա­մա­ձայ­նու­թիւնն ու անոր ներ­փա­կած փրո­թո­քոլ­նե­րը առիթ տուած են Ան­գա­րա­յի որ դիւա­նա­գի­տա­կան լայն ար­շա­ւի նա­խա­ձեռ­նէ Հա­րա­ւա­յին Ամե­րի­կա­յի հա­յա­շատ եր­կիր­նե­րու ուղ­ղու­թեամբ՝ լռու­թեան մատ­նե­լու հա­մար Ցե­ղաս­պա­նու­թեան ամէն ճա­նա­չում: Թրքա­կան դիւա­նա­գի­տու­թիւնը ակտիւա­ցած է յատ­կա­պէս Ար­ժան­թի­նի, Ու­րուկ­ուա­յի եւ Պրա­զի­լի մէջ: Այս վեր­ջի­նը, որ մաս կը կազ­մէ Քսան­նե­րու Խմբա­կին որ­պէս մի­ջազ­գա­յին բե­մա­հար­թա­կի վրայ գոր­ծօն ուժ, ար­դէն աւե­լի քան երեք տարիէ ի վեր ու­նի իր դես­պա­նը Հա­յաս­տա­նի մէջ: Հա­յաս­տան տա­կա­ւին դես­պա­նու­թիւն չու­նի Պրա­զիլ­իա­յի մէջ: