Թովմաս Չարշաֆճեան (1899-1900)

Ծնած է Տիգրանակերտ 1872ին: Յաճախած է տեղւոյն վարժարանը, Պոլսոյ Պէրպէրեան վարժարանը, Րոպըրթս Քոլէճ, որուն ընթացքը չաւարտած կ՚անցնի Լոնտոն հետեւելու համար բժշկութեան: Նիւթական դժուար կացութեան պատճառով կը լքէ ուսումը: 1895ին ինքզինք կը գտնէ Ամերիկայի մէջ, ուր մասնաւորաբար Արեւմտահայաստանէն գաղթած մեծ թիւով հայերու զանգուած մը կ՚ապրէր:

Ամերիկա հասնելէն ետք ան փնտռած է թերթ մը, որուն կարենար աշխատակցիլ: Ամերիկայի հայ լրագրութեան հայրը եղած է Հայկակ Էկինեան, որ յաջորդաբար սկսած է հրատարակել զանազան թերթեր – Արեգակ- Սուրհանդակ, Ազատութիւն: Էկինեանի մէկ ուրիշ թերթը եղած է Տիգրիսը, որուն կապուած է նաեւ Չարշաֆճեան: Բայց ինչպէս նախորդները, Էկինեանի այս թերթն ալ անգոյն ու անկերպարան լրագիր մը եղած է: Ուստի Չարշաֆճեան եւ ուրիշներ շատ  սուր կարիքը կը զգան «Հայրենիք»ի նման թերթի մը:

Չարշաֆճեան «Հայրենիք»ը խմբագրած է 1899 Մայիս 1էն մինչեւ 1900 Մարտ 30:

Վերջին 10-15 տարիներուն «Հայրենիք»ի առաջին խմբագիր Չարշաֆճեանը հիւանդ կեանք մը ապրեցաւ եւ 1 Յունուար 1954ին մահացաւ Ֆրեզնոյի մէջ:

 

Արշակ Վռամեան (1900-1907)

Բուն անունով Օննիկ Դերձակեան, ծնած է Պոլիս: 1890ական թուականներու առաջադէմ երիտասարդութեան լաւագոյն ներկայացուցիչներէն մէկն էր: Աշխատակցած է այն ժամանակ Պոլսոյ մէջ հրատարակուող «Հայրենիք»ին, ստորագրած է իր իսկական անունի սկզբնատառերով՝ ՕԴ: Վռամեանի գլխաւոր ժամանակը խլած էր յեղափոխական գաղտնի գործունէութիւնը, իբրեւ ՀՅԴ Պոլսոյ Կեդրոնական Կոմիտէի անդամ:

1896-97ին Վամեան կ՚անցնի Եւրոպա, իր երիտասարդ ուժերը կը տրամադրէ ՀՅԴ Արեւմտեան Բիւրոյին եւ «Դրօշակ»ի խմբագրութեան: Այդ շրջանին իր յեղափոխական անունն էր Վահագ:

1899ի Դեկտեմբերին եկած է Ամերիկա իբրեւ շրջուն գործիչ, գործած է Ա.Վամեան ծածկանունով: Իր առաջին խմբագրականը ստորագրած է «Հայրենիք»ի 190 Փետրուար 17ի թիւին մէջ:

1907ին մասնակցած է ՀՅԴ Վիեննայի Ընդհանուր Ժողովին: Ա.Վռամեան կ՚ընտրուի Արեւելեան Բիւրոյի անդամ եւ մնալով Կովկաս, կը սկսի գործել Երկրի ինքնապաշտպանութիւնը կազմակերպելու գծով:

1908ին, Օսմանեան ահմանադրութեան հռչակումէն ետք, Վռամեան շատերու հետ կը վերադառնայ Պոլիս:

1915ին կը նահատակուի հայկական ջարդերուն:

 

Արամ Աշոտ (1904)

Կամ Սարգիս Մինասեան: Ամերիկա եկած է 1903ի Նոյեմբերին, որպէս գործիչ: Պոսթոն ժամանելէն անմիջապէս ետք, գործիչային պարտականութեանց կողքին ստանձնած է նաեւ «Հայրենիք»ի խմբագրութեան մէջ յատուկ պատասխանատուութիւններ, թեթեւցնելով Ա.Վռամեանի բեռը:

1904ին երբ Վռամեան թողած է Ամերիկան, Արամ Աշոտ քանի մը ամիսով վառած է «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը Ս.Տիգրանեանի (Թադէոս Խզմալեան) հետ:

Արամ Աշոտ պատրաստուած ներհուն միտք մըն էր: Անոր ոճը կենդանի էր, լեզուն՝ խարազանող: Ամերիկան թողած է 1905ի աշնան:

Հազիւ մէկ տարի անց, ՀՅԴ Կեդրոնական Կոիտէն Եւրոպա գտնուող շարք մը ընկերներու կը դիմէ գործիչի պարտականութիւններով Ամերիկա գալու համար: Այդ ընկերներու շարքին էր նաեւ Արամ Աշոտ: Սակայն, «Նոր Հանդէս»ի հրատարակութեան պատրաստութեամբ եւ այլ աշխատանքներով զբաղած ըլլալուն պատճառով անկարելի կ՚ըլլայ անոր վերադարձը:

 

Նշան Թաշճեան (1907-1908)

Ծնած է Խարբերդ 1881ի Յունիս 10ին: Խարբերդի մէջ նախնական կրթութիւնը ստանալէն ետք անցած է Էրզրում, ուր յաճախած է Սանասարեան վարժարան:

Նշան Թաշճեան եղած է Խարբերդի ՀՅԴ Կեդրոնական Կոմիտէի անդամ:

1904ին եկած է Ամերիկա: «Հայրենիք» թերթը խմբագրած է Վռամեանի մեկնումէն ետք մինչեւ 1908ի ամառը: Իր խմբագրական աշխատանքներուն զուգընթաց՝ ան հետեւած է ուսման Հարվըրտ Համալսարանին մէջ: Հետագային աւարտած է ատամնաբուժութիւն, ապա դասաւանդած է Հարվըրտի ատամնաբուժական վարժարանին մէջ: Մինչեւ իր մահը (1945 Յունուար 24) զբաղած է իր մասնագիտութեամբ, միաժամանակ շարունակ կապուած մնալով կուսակցական գործօն աշխատանքի: ԵՐկու անգամ մասնակցած է ՀՅԴ Ընդհանուր Ժողովներու – 1911ին Պոլիս եւ 1929ին Փարիզ:

Թաշճենա հեղինակած է երկու գիրքեր, «Միութեան եւ հաերաշխութեան խնդիրը հայ յեղափոխական կուսակցութեանց միջեւ» եւ «Ատամնաբուժական առողջպահութիւն», վերջինը՝ հայերէն եւ անգլերէն:

 

Սիամանթօ (1909-1911)

Բուն անունով Ատոմ Եարճանեան։ Ծնած է 1878ին Ակնի մէջ։ Յաճախած է Պոլսոյ Պէրպէրեան վարժարանը, ապա անցած է Եւրոպա ուսանելու նպատակով, սակայն նիւթական պատճառներով դժուար կեանք մը ունեցած է։ Մինչեւ Օսմանեան Սահմանադրութինը մնացած է Փարիզ եւ Ժընեւ։ Հետեւած է Սորպոնի գրականութեան բաժնին եւ Ժընեւի համալսարանի դասախօսութիւններուն։

ՀՅԴ Բիւրոյի կարգադրութեամբ Ամերիկա եկած է 1909ին իր առողջութիւնը վերագտնելու համար։ ՀՅԴ Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէն զինք կը նշանակէ «Հայրենիք»ի խմբագիր։ Բայց Սիամանթօ բանաստեղծ էր եւ չէր սիրեր լրագրութիւնը։ Խմբագիրի ամբողջ գործերը կը վարէ Յ.Չաքմաքճեան իսկ Սիամանթօ կը նուիրուի իր ներշնչումներուն եւ իր ընտիր բանաստեղծութեանց կարեւոր մէկ մասը գրի կ՚առնէ Ամերիկայի մէջ։

Ամերիկան կը ձգէ 1911ի սկիզբը եւ կը վերադառնայ Եւորպա։ 1914ի ամառը Սիամանթօ կրկին Ժընեւ կը գտնուի եւ հակառակ ընկերներու պնդումներուն, Ա.Համաշխարհային պատերազմի նախօրեակին կը վերադառնայ Պոլիս։ 1915ի ջարդերուն, հարիւրաւոր այլ մտաւորականներու շարքին, Սիամանթօ կը սպաննուի թուրքերուն կողմէ։

 

Յարութիւն Չաքմաքճեան (1909-1911)

Ծնած է Ատանայի մէջ 1879ին, ուրկէ գացած է Կիպրոս 1901ին, ու Միացեալ Նահանգներ գաղթած 1904ին։

Սիամանթոյի խմբագրական պարտականութիւնները իր վրայ առնելով, Չաքմաքճեան «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը կատարած է 1908-1918 թուականներուն։ Համալսարանական ուսման մէջ հետեւած է տարրաբանութեան ճիւղին, զոր քանի մը տասնամեակ դասաւանդած է Թաֆց Քոլէճին մէջ, մինչեւ 65 տարիքը։

Չաքմաքճեան հեղինակն է Հայոց Պատմութեան ստուարածաւալ հատորի մը եւ նոյնքան բարձրորակ անգլերէն-հայերէն բառարանի մը։

Վերջին տարիներու Յ.Չաքմաքճեան գրեթէ կորսնցուցած էր տեսողութիւնը եւ բարեկամներն ու ընկերները ընթերցումներ կը կատարէին իրեն։

Երաժշտագէտ-երգահան Ալան Յովհաննէսը Յ.Չաքմաքճեանի միակ զաւակն է։

Յարութիւն Չաքմաքճեան կը մահանայ 1973 Մայիս 21ին։

 

Սիմոն Վրացեան (1911-1914)

Ծնած է Նոր Նախիջեւանի Մեծ Սալա գիւղը՝ 1884ին։ 1900ին կ՚ընդունուի Էջմիածնի Գէորգեան Ճեմարանը։ 1906ին կը վերադառնայ ծննդավայր եւ անդամ կը դառնայ Հիւսիսային Կովկասի ԿԵդրոնական Կոմիտէին։

1910ին Ս.Վրացեան կ՚անցնի Մոսկուա։ Խուսափելով ոստիկանական հալածանքներէն կ՚անցնի Պաթում, ապա Տրապիզոն եւ ի վերջոյ Կ.Պոլիս։ Կարճ ժամանակ մը ետք ան կը ստանցնէ Կարինի մէջ հրատարակուող «Յառաջ» թերթի խմբագրութիւնը։

Ս.Վրացեան Ամերիկայի Միացեալ Նահագներ կու գայ 1911ի Դեկտեմբերին որպէս «Հայրենիք» շաբաթաթերթի խմբագիր։ Անոր օրով «Հայրենիք»ը կը վերածուի երկօրեայի։ 1914ին Կարնոյ 8րդ Ընդհանուր Ժողովին Ս.Վրացեան կը ներկայացնէ Ամերիկայի շրջանը եւ ժողովէն ետք կ՚անցնի Կովկաս, ուր հետագային, Թիֆլիսի Ազգային Բիւրոյի որոշումով, կը մտնէ Հայ Կամաւորական Գունդերու Կարգադրիչ Մարմին մէջ։

Հանրապետութեան շրջանին Ս.Վրացեան կը դառնայ անախ Հայաստանի վերջին վարչապետը։ 1821 Փետրուարին կը ստանձնէ Հայրենիքի Փրկութեան Կոմիտէի նախագահութիւնը։

Հայաստանի խորհրդայնացումով կ՚անցնի արտասահման, ուր ամբողջ կեանք մը կը նուիրէ կուսակցական եւ մշակութային աշխատանքներու։ Երկար տարիներ կը մնայ ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ եւ Համազգայինի Նշանա Փալանճեան Ճեմարանի տնօրէն։

1968 Ապրիլին Վրացեան կ՚իյնայ անկողին եւ կը մահանայ 1969 Մայիս 21ին, Պէյրութի մէջ։

 

Մանուկ Համբարձումեան (1914-1916)

Մանուկ Համբարձումեան ամերիկահայ գաղութի հանրածանօթ դէմքերէն մէկը կը հանդիսանայ իբրեւ խմբագիր, հրապարակագիր, հանրային գործիչ, բեմասաց եւ իրաւաբան։

Ծնած է Սեբաստիա 20 Մարտ 1882ին։ Հօրը նահատակութեամբ որբ մնացած, Մ.Համբարձումեան իր նախնական կրթութիւնը կը ստանայ ծննդավայրի զուիցերիական որբանոցին մէջ. 1907ին կ՚աւարտէ Մարզաւանի Անատոլիա Քոլէճը, ուր երկու տարի կը պաշտօնավարէ որպէս հայերէն լեզուի եւ ուսողութեան ուսուցիչ։ 1909ին կը մեկնի Ամերիկա։ Կը վկայուի Եէյլ համալսարանի քաղաքական գիտութեանց, տնտեսագիտութեան եւ փիլիսոփայութեան ճիւղերէն «Masters of Arts» տիտղոսով։ Ժամանակ մը «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը վարելէ ետք կը հաստատուի Ֆրեզնօ, ուր 1925ին կը ստանայ իրաւաբանի վկայական եւ հոն ալ կը հաստատէ իր իրաւաբանական գրասենեակը։

Կեանքի վերջին շրջանը կ՚անցնէ ծանր հիւանդութեամբ ու կը մահանայ Դեկտեմբեր 3, 1963ին։

 

Մերուժան Օզանեան (1916-1918)

Ծնած է Շապին Գարահիսար 1885ին: Իր նախնական եւ հիմնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ս.Փրկչեան վարժարանին մէջ:»Օզանեան ուսուցչական պաշտօններ վարած է ծնդավայրին, Կիրասոնի եւ Երզնկայի մէջ:

1913ին գացած է Ժընեւ, մանկավարժութիւն ուսանելու համար: Ա. Համաշխարհային Պատերազմին անցած Պալքաններ որպէս կուսակցական գործիչ: Հետագային տեղափոխուած է Ամերիկա եւ 1916ին ստանձնած «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը:

1919ին, իբրեւ Ամերիկայի շրջանի պատգամաւոր կը մասնակցի ՀՅԴ Ընդհանուր Ժողովին, որ կը գումարուէր Երեւանի մէջ: Օզանեան կը մնայ հոն եւ կը մասնակցի կուսակցական օրագն «Յառաջ»ի խմբագրութեան: Նոր Պայազիտ շրջանին մէջ կ՚աշխատի իբրեւ գործիչ, իսկ Փետրուարեան Ապստամբութենէն ետք կը մասնակցի «Ազատ Հայաստան» թերթի խմբագրութեան: Հայաստանի խորհրդայնացումով Օզանեան կը վերադառնայ Սփիւռք:

Օզանեան «Հայրենիք»ի խմբագրութեան պաշտօնը վարելէ ետք կը դառնայ «Ասպարէզ»ի խմբագիր, ու տարիներով՝ Կեդրոնական Կոմիտէի քարտուղար:

Կը մահանայ 16 Նոյեմբեր 1965ին:

 

Սահակ Չթչեան (1918-1922)

Եղած է ծանօթ դէմք մը ՀՅԴ կազմակերպութեան կեանքին մէջ:

Ամերիկայի 21րդ Պատգամաւորական Ժողովին ընտրուած ՀՅԴ Կեդրոնական Կոմիտէն իր կազմակերպական լայն ծրագրի գործադրութիւնը կը վստահի երեք գործիչներու, որոնցմէ մէկն էր Սահակ Չթչեանը, Ա.Լստիկեանի եւ Ա.Միքայէլեանի կողքին: Չթչեան յանձն առած էր քարոզչական աշխատանքներու մարզը:

23րդ Պատգամաւորական Ժողովի որոշումոգ Չթչեան ը շարունակէ գործիչի պարտականութիւնները Շահան Նաթալիի կողքին:

Չթչեան- բացի իր գործիչային պատասխանատու պարտականութիւններէն, 1916ին Կեդրոնական Կոմիտէի անդամի իր հանգամանքով, մղիչ ուժերէն մէկը հանդիսացած էր կազմակերպական աշխատանքներուն: Յատկապէս Հիւսիսային Ամերիկայի տարածքին այսպէս կոչուած Ազգային Միութեան Մարմնին ձախաւերութիւնները ձաղկած էր եւ զգուշացուցած Կեդրոնական Կոմիտէն հետագայ անակնկալներէն: Այս ուղղւթեամբ գրած իր նամակներէն մէկուն մէջ կ՚ըսէ.- «Ազգային Միութիւնը փուլ է գալիս: Նրա դէմ ես սկսել Հնչակեաններից զատ նաեւ Ռամկավարները, Բարեգործականները եւ Բողոքականները: …Մեզանից եւ Վերակազմեալներից զատ ոչ ոք անկեղծ չէ դէպի Ազգային Միութիւնը»:

 

Նշան Տեստէկիւլեան (1918-1922)

Ծնած է Բալուի Հաւաւ գիւղը, 1889ին: Յաճախած է Խարբերդի Մեզրէի Կեդրոնական Վարժարանը: Ատեն մը նոյն դպրոցին մէջ ուսուցչութիւն կ՚ընէ: Ապա կը վարէ Խույլուի Ներսէսեան վարժարանի տեսչութիւնը:

Ուսուծիչ եւ յեղաոխական գործիչ Տեստէկիւլեան 1910ին կը հաստատուի Ամերիկայի Փրովիտընս շրջանին մէջ, ուր կը հետեւի տեղւոյն Պրաուն համալսարանի գրականութեան եւ ընկերային գիտութեան դասընթացքին: 1917ին ուսումը կ՚աւարտէ Մաքիստրոս Արուեստից աստիճանով:

Հազիւ համալսարանը աւարտած, ան արդէն «Հայրենիք»ի խմբագրութեան անդամ էր: Ատեն մը օգնականի, հետագային պատասխանատու խմբագրի հանգամանքով:

Նշան Տեստէկիւլեան մահացաւ Ուոթըրթաունի մէջ 21 Դեկտեմբեր 1913ին:

 

Մինաս Վերածին (1918-1922)

Բնիկ Պարտիզկցի, ծնած է 1882 Մայիսին: Քանի մը տարի եղած է ուսուցիչ Էսկիշէհիրի (ՊրուսաՕ մէջ: 1900ին եղած է Ժընեւ եւ հոն անդամակցած է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան: Առաջին Համաշխարհային Պատերազմին թուրքեր ձերբակալած են զինք Գոնայի մէջ եւ ենթարկած ամէն տեսակի տանջանքի: Բանտէն ազատուելէն ետք Վերածին ժամանակ մը ապրած է Պոլիս, ապա Կիլիկիա: 1919ին եղած է անդամ Ֆրանսայի ներշնչումով Կիլիկիոյ մէջ ստեղծուած հայկական իշխանութեան: Այստեղ խմբագրած է «Կիլիկիա» թերթը: Որպէս Կիլիկիոյ ներկայացուցիչ մասնակցած է Երեւանի մէջ գումարուած ՀՅԴ 9րդ Ընդհանուր Ժողովին:

Վերածին երկար տարիներ ապրած է Լոնտոն, ապա 1921ին եկած է Ամերիկա: 1922ին Ամերիկայի մէջ թարգմանած եւ հրատարակած է Չարլզ եւ Մերի Լեմի «Շէյսքփիրեան Աւանդավեպեր»ը: Նոյն թուականին եղած է «Հայրենիք»ի խմբագիրերէն մէկը: Երկար տարիներ «Հայրենիք»ին ծառայելէն ետք 1939ին տեղափոխուած է Քալիֆորնիա, ուր խմբագրած է «Ասպարէզ» շաբաթաթերթը:

Վերածին մահացած է 26 Մայիս 1945ին:

 

Ռուբէն Դարբինեան (1922-1968)

Բուն անունն է Արտաշէս Չիլինկարեան: Ծնած է Ախալքալաք, 4 Փետրուար 1882ին: Դարբինեան ունեցած է ռուսական կրթութիւն: Իր կեանքը եղած է փոթորկալից եւ բազում վտանգներէ հրաշքով փրկուած է:

1922ի Ապրիլին ՀԱՅԴ Կեդրոնական Կոմիտէի որոշումով Դարբինեանին կը յանձնուի «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը: Խմբագիր Դարբինեանի առաջին նուճումը կ՚ըլլայ «Հայրենիք» ամսագրի լոյս ընծայումը՝ 1922 Նոյեմբերին: Ամսագիրը մեծ յաջողութիւն կը գտնէ եւ իր բովանդակութեամբ կը դառնայ մեր պատմութեան ու գրականութեան անսպառ աղբիւր:

1933ին Դարսինեանի մղումով ՀՅԴ Պատգամաւորական Ժողովը որոշում կ՚առնէ անգլերէն հրատարակութեան համար: 1934 Մարտէն սկսեալ «Hairenik Weekly»-ն կ՚ըլլայ Դարբինեան խմբագիրի երկրորդ կարեւոր ներդրումը: Այս թերթին խմբագրութիւնը կ ըյանձնուի Արմէն Պարտիզեանին:

Անգլերէն քարոզչութեան, վերլուծման, մտաւորական գործին համար անհրաժեշտութիւնը զգացուեցաւ անգլերէն այլ հրատարակութեան մը, եւ Ռ.Դարբինեանի օրով սկսաւ հրատարակուիլ «Armenian Review» հանդէսը, 1948 Յունուարին:

1959ին Տիթրոյթի մէջ կը նշուի Ռուբէն Դարբինեանի հանրային գործունէութեան յիսնամեակը: Յիսուն տարիներու ծառայութիւն, որոնց մեծ մասը ի գործ դրուած «Հայրենիք»ին եւ անոր ընդմէջէն՝ հայ մամուլի ծաղկման: Դարբինեան եղաւ եւ մնաց շողացող աստղ մը հայ լրագրութեան երկնակամարին: 

Դարբինեան 1963ին սրտի տագնապ կ՚ունենայ, սակայն կը շարունակէ աշխատակցիլ օրաթերթին եւ վարել ամսաթերթի խմբագրութիւնը: Դարբինեան կը մաանայ 14 Յունիս 1968ին:

 

Վալադ Վալադեան (1948-1952)

Ծնած է Թիֆլիս 1883ին: Վ.Վալադեան, նախքան Ամերիկա գալը, Պարսկաստանի եւ Լիբանանի մէջ ծառայած է «Հայրենիք»ին, աշխատակցած է անոր եւ «Հայրենիք» ամսագրին: Նախքան այդ, աշխատակցած է նաեւ Թիֆլիսի «Հորիզոն» թերթին:

Ան ամբողջ կեանքին ընթացքին նուիրուած է ազգային-կուսակցական գործին: Վալադ Վալադեան եղած է Ազգային Խորհուրդի ներկայացուցիչ Համազասպի գունդին մէջ:

Իր ուսումը կատարելագործած է Լայփցիկի համալսարաններէն ներս, ստանալով Ph.D. վկայական:

Ուսուցիչ եւ հրապարակագիր Վալադեան, 1948-1952 «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը փոխն ի փոխ կը վարէ Մերուժան Օզանեանի, Գուրգէն Մխիթարեանի եւ Վարդգէս Ահարոնեանի հետ:

Վալադ Վալադեան մահացաւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ 21 Յուլիս 1974ին:

Թաղման արարողութեան ընթացքին Երուանդ Խաթանասեան Վ.Վալադեանի մասին կ՚ըսէ. «Հայ մտաւորականի տիպար մըն էր ան, որ իր ամբողջ կարողութիւնը տրամադրեց իր ժողովուրդին գոյութեան, բարգաւաճման»:

 

Գուրգէն Մխիթարեան (1952-1963)

Ծնած է Շապին Գարահիսար 1890ին: Նախնական կրթութիւնը իր ծննդավայրին մէջ ստանալէն ետք, 1907 եւ 1908 տարիներուն ուսոցչական պաշտօն կը վարէ հոն: Սահմանադրութեան հռչակումէն ետք, կ՚անցնի Պոլիս եւ կը հետեւի Ազգային Կեդրոնական Վարչութեան դասընթացքներուն, զոր կ՚աւարտէ 1912ին եւ մինչեւ Ա. Համաշխարհային Պատերազմ՝ ուսուցչութիւն կ՚ընէ Հայրիկեան վարժարանին մէջ:

Զինադադարին կը կոչուի «Ճակատամարտ»ի խմբագրութեան:

1922ին կ՚անցնի Եգիպտոս, ուր կը ձեռնարկէ «Նոր Շարժում» գրական ամսագրի հրատարակութեան (1923), յետոյ կը դառնայ «Յուսաբեր»ի խմբագիր մինչեւ 1947ի վերջը: Համաշխարհային Բ. Պատերազմին ընթացքին կը հրատարակէ «Յուսաբեր» ամսագիրը:

1948ին անհատական նախաձեռնութեամբ կու գայ Միացեալ Նահանգներ եւ կը վարէ ՀՅԴ Կեդրոնական Կոմիտէի քարտուղարութիւնը, իսկ 1952էն մինչեւ իր մահը, որ կը պատահի 5 Նոյեմբեր 1962ին Ուսթըրի մէջ, կը վարէ «Հայրենիք»ի խմբագրութիւնը:

 

Խոսրով Ներսէսեան (1960-1978)

Վաստակաւոր գրագէտ եւ հրապարակագիր, Շ.Ներսէսեան, գրական անունով Գիսաւոր, ծնած է 1 Մայիս 1917ին, Թրակիոյ մայրաքաղաք Ադրիանապոլսոյ Օրեսթիաս կոչուած արուարձանին մէջ: Հայրը՝ Ներսէս Ներսէսեան, եղած է բնիկ պարտիզակցի ու մեծցած Պոլիս: Մայրը՝ Վերգինէ, բնիկ պոլսեցի էր:

Բ. Աշխարհամարտէն ետք, ընտանիքը կը հաստատուի Թրակիոյ Տիտիմօթիքա քաղաքը եւ Խոսրով կը սկսի յաճախել Արամեան Ազգային Վարժարանը: Յետագային Ֆրանսայի մէջ կը հետեւի տնտեսագիտութեան դասընթացքի:

Ուսանողութեան օրերէն աշխատակցած է հայերէն զանազան հրատարակութեանց: Շրջան մը Լիոնի մէջ եղած է հայերէն լեզուի ուսուցիչ:

Խոսրով Ներսէսեան ծառայած է հայ խմբագրի մը յատուկ անսակարկ եւ ամբողջական նուիրումով: Իր խմբագրական աշխատանքներու ծիրին մէջ ազգային մտահոգութիւններէ թելադրուած, նիւթեր ընտրած էր դէմքեր ու դէպքեր, ու անոնց շուրջ հիւսած իր այնքան փնտռուած «Տոմսեր»ը: Տարիներու ընթացքին Խոսրով Ներսէսեան գործած էր աւագ խմբագիրներ Ռ.Դարբինեանի, Գ.Մխիթարեանի, Ե.Խաթանասեանի, Մ.Օզանեանի եւ Մ.Թէօլէօլեանի հետ ու բերած իր մասնակցութիւնը: 

 

Վարդգէս Ահարոնեան (1948-1952)

Ծնած է Սուրմալու գաւառի Իգտիրմաւա գիւղը, 1888ին: Իվտիրէն անցած է Երեւան, ուր սորված է ռուսերէն եւ ընդունուած է Երեւանի ռուսական գիմնազիան եւ ուսանած՝ մինչեւ 1903: Ապա ան մտած է Մոսկուայի համալսարանի իրաւաբանական բաժինը, զոր աւարտած է 1912ին:

1914ին, Կամաւորական Գունդերու կազմութեան ժամանակ Վարդգէս կը դառնայ Անդրանիկի քարտուղարը եւ ռուսերէն լեզուի թարգմանիչը: 1916ին, Կամաւորական Գունդերու լուծարումէն ետք, Վարդգէս կ՚անցնի Թիֆլիս:

Հայաստանի Հանրապետութեան շրջանին Վարդգէս Ահարոնեան կը վարէ Երեւանի դատական շրջանի դատախազի պաշտօնը, ապա ազգայնացուած դատարանի առաջին դատախազի պաշտօնը: Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք Վարդգէս կ՚անցնի Փարիզ, իսկ 1923ին ՀՅԴ Ամերիկայի Կեդրոնական Կոմիտէի հրաւէրով, շրջուն գործիչի պաշտօնով կու գայ Ամերիկա: Նիւ Եորքի մէջ իր կնոջ Արմենուհիին հետ կը հիմնէ «Ահարոնեան Վարժարան»ը եւ կը կազմէ հայերէնի դասագիրքեր:

Կը մահանայ Պելմոնթի մէջ, 1965 Փետրուար 15ին:

 

Երուանդ Խաթանասեան (1963-1968)

Դաշնակցական ծանօթ ֆետայի Աբրոյի քրոջ որդին, ծնած է 1893ին Թամզարա: Միջնակարգ ուսումը առած է Պոլսոյ Րոպըրթս Քոլէճին մէջ, ապա գացած Պէյրութ՝ բժշկութիւն ուսանելու համար: Կիսատ թողելով դասընթացքները, 1915ին կը միանայ Անդրանիկի բանակին: Հայաստանի անկախացումէն ետք կը վերադառնայ Պէյրութ ու բարձր նիշերով կ՚աւարտէ բժշկական դասընթացքները, որմէ ետք կը մեկնի Սուտան: Երկրորդ Աշխարհամարտին սկզբը ընտանիքով կը հաստատուի Գահիրէ:

1914ին, դեռ 22 տարեկան ուսանող, կը մասնակցի Կարինի ՀՅԴ 8րդ Ընդհանուր Ժողովին, որպէս ներկայացուցիչ Զաւարեան Ուսանողական Միութեան:

Հայաստանի խորհրդայնացումէն ետք, Ռուբէն Տէր Մինասեանի կարգադրութեամբ, յարաբերութիւններ կը հաստատէ քրտական շարժումի ղեկավարութեան հետ:

Եգիպտոսի մէջ կը նուիրուի կուսակցական կեանքին, կ՚ընտրուի ՀՅԴ Բիւրոյի անդամ ու կը ծառայէ այդ մարմնին վրայ մինչեւ 1960ական թուականները:

Խաթանասեանի գործունէութեան վերջին շրջանը անցաւ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ: Խանդավառութիւն ստեղծեց երիտասարդ շրջանակներէ ներս զանազան շրջաններու մէջ իր տուած դասախօսութիւններով եւ ստորագրած յօդուածներով: Մահացաւ 1980ին Պոսթոնի մէջ:

 

Մինաս Թէօլէօլեան (1968-1979)

Ծնած է Պարտիզակի մէջ 1913 Նոյեմբեր 24ին: 115ի ջարդերուն ընտանիքին մեծ մասը կ՚աքսորուի Գոնիա: 2 տարեկանին, պարագաներու բերումով կը բաժնուի իր ծնողքէն եւ հօրեղբայրներուն եւ հօրաքրոջ հոգածութեան տակ կը մնայ Իզմիր: Իզմիրի ջարդերէն ետք, Պոլսոյ մէջ կը յաճախէ Մխիթարեաններու լիսէն, ուր 13 տարեկանին կը գրէ իր առաջին բանաստեղծութիւնը: 17 տարեկանին բարեկամի մը հետ կը սկսի հրատարակել «Արձան» գեղարուեստական պարբերաթերթը:

1933ին կ՚աւարտէ Մխիթարեաններու վարժարանը եւ կը ներկայացնէ իր աւարտաճառը Վահան Թէքէեանի բանաստեղծութեան մասին: Զինուորական ծանր ծառայութիւնը կատարելէ ետք, Թէօլէօլեան գրականութիւն կը դասաւանդէ Մխիթարեաններուն մօտ: 1937ին կը ստիպուի մեկնիլ Թուրքիայէն, ոստիկանական հետապնդումներու պատճառաւ, երբ կը հարցաքննուի «Յառաջ» եւ «Հայրենիք» թերթերուն հետ իր ունեցած կապերուն համար:

Մինչեւ 1939 ուսուցչութիւն կ՚ընէ Պուլկարիոյ մէջ: Տարի մըն ալ կը դասաւանդէ Ռումանիոյ հայկական վարժարաններուն մէջ: 1939ի վերջերուն կը վերադառնայ Պոլիս, ուր կը մնայ մինչեւ 1944, 1933-1944 կ՚աշխատակցի Պոլսոյ թերթերուն, գործածելով քանի մը կեղծանուններ: 1944ին կրկին կը մեկնի Թուրքիայէն եւ կը հաստատուի Սուրիա:

1944ին, Սուրիոյ մէջ Մինաս Թէօլէօլեան պաշտօնապէս կը միանայ Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութեան շարքերուն: Ան կը պաշտօնավարէ Հալէպի Հայկազեան վարժարանին մէջ, միաժամանակ վարելով «Արեւելք» օրաթերթի խմբագրութիւնը: Զարեհ Վեհափառի եւ Հրաչ Փափազեանի առաջարկով 1948ին կը նշանակուի Քարէն Եփփէ Ճեմարանի առաջին տնօրէն եւ այդ պաշտօնը կը վարէ մինչեւ 1956: 1956ին, քաղաքական պատճառներով կ՚արտաքսուի Սուրիայէն եւ կը հաստատուի Գահիրէ, ուր Վահան Նաւասարդեանի մահէն ետք մէկ տարի կը վարէ «Յուսաբեր»ի խմբագիրի պաշտօնը: 1957ին կը հաստատուի Պէյրութ, ուր երեք տարի կը վարէ Ս.Նշան վարժարանի տնօրէնի պաշտօնը:  Այս շրջանին կ՚աշխատակի «Ազդակ»ին, իսկ 1957-1958ին Փարիզի «Յառաջ»ին:

1960ին Մինաս Թէօլէօլեան կը հաստատուի Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներ: 1962-1979 կը վարէ «Հայրենիք»ի խմբագրի պաշտօնը, միաժամանակ վարելով նաեւ «Հայրենիք» գրական ամսագրին խմբագրութիւնը: Այս շրջանին, որպէս կուսակցական գործիչ, կը շրջի Գանատայի եւ Միացեալ Նահանգներու Արեւելեան եւ Արեւմտեան շրջաններ: Քանի մը առիթներով Մ.Թէօլէօլեան մասնակցած է ՀՅԴ Ընդհանուր Ժողովներուն: 1979էն ետք կը շարունակէ աշխատակցիլ «Հայրենիք»ին, «Նոր Կեանքին եւ «Դրօշակ»ին: Իր գրական եւ հրապարակագրական վաստակը ընդգրկած է 63 տարի: Օրական առնուազն 4-5 յօդուած կը ստորագրէր:

Մինաս Թէօլէօլեան կը մահանայ 1997 Մարտ 18ին, Պոսթոնի մէջ:

 

Գէորգ Տօնապետեան (1976-1996)

Ծնած է Հալէպ 1927ին։ Նախնական կրթութենէն ետք կը մեկնի Պէյրութ, ուր կը մնայ մինչեւ 1943։ Պատերազմական վիճակի պատճառով կը փակուի Համազգայինի Ճեմարանի գիշերօթիկը. այսպատճառով Գէորգ Տէնապետեան կը վերադառնայ Հալէպ, ուր կը յաճախէ Ամերիկեան Քոլէճը։ Լոնտոնի կրթական հաստատութիւններուն հետ թղթակցութիւներով Գ.Տօնապետեան ուսումը կը կատարելագորէ եւ կը հասնի PhDի։

1961-1967 ժամանակամիջոցին կը վարէ Հալէպի Ազգային Քարէն Եփփէ Ճեմարանի տնօրէնի պաշտօնը։

1967ին կը փոխադրուի Գանատա, ապա 1968ին պաշտօնի կը կոչուի Պոսթոն, նախ որպէս վարիչ-քարտուղար ԱՄՆ Արեւելեան շրջանի ՀՅԴ ԿԵդրոնական Կոմիտէին, ապա՝ 1976ին կը նշանակուի «Armenian Weekly»ի վարիչ-տնօրէն։ 1979 Ապրիլին կը նշանակուի «Հայրենիք» օրաթերթի վարիչ-խմբագիր եւ այդ պաշտօնը կը վարէ մինչեւ Սեպտեմբեր 1990, երբ առողջական պատճառներով կը ձերբազատուի այդ պաշտօնէն եւ կը դառնյ պատուակալ խմբագիր։ Պայմաններու բերումով, 1994ին կրկին կը ստանձնէ թերթի խմբագրութիւնը։

«Հ.Յ.Դաշնակցութիւնը Հիւսիսային Ամերիկայի մէջ» երկհատորի հեղինակ Գ.Տօնապետեան կը մահանայ 1996 Նոյեմբեր 16ին, Պոսթոնի մէջ։

 

Վաչէ Բրուտեան (1989-1993)

Ծնած է 1953ին: Նախակրթութիւնը եւ երկրորդական ուսումը ստացած է Հալէպի Ազգային Սահակեան եւ Պէյրութի Հայ Աւետարանական Կեդրոնական Բարձրագոյն վարժարաններէն ներս: Բարձրագոյն ուսումը ստացած է Պէյրութի «Հայկազեան» Քոլէճէն, ստանալով Պսակաւոր Արուեստից տիտղոսը հայագիտութեան մէջ: Անկէ ետք մտած է Պէյրութի Ամերիկեան Համալսարանը (AUB) Միջին Արեւելեան քաղաքական գիտութեանց ճիւղէն ներս Մագիստրոս ծրագրին համար:

Քանի մը տարի հայերէն լեզու եւ պատմութիւն դասաւանդած է Պէյրութի վարժարաններէն ներս:

Հրապարակագրական մարզէն ներս սկսած է աշխատակցիլ «Ազդակ»ի մէջ լոյս տեսնող «Երիտասարդական Էջ»ին, հետագային դառնալով նոյնինքն «Ազդակ»ի մէջ լոյս տեսնող «Զաւարենական Էջ»ի խմբագիրներէն մէկը 1978-1980 տարիներուն:

1977ին մաս կազմած է ՀՅԴ Մամլոյ Դիւանին, որ իրեն եւ միւս սերնդակիցներուն համար քաղաքական հրապարակագրութեան իսկական համալսարան մը եղած է: Հոն գործած է մինչեւ 1985, երբ հաստատութիւնը Աթէնք փոխադրուեցաւ: Յաջորդ տարուան Ապրիլին կը ստանձնէ «Վանայ Ձայ» ռատիոկայանի տնօրէնութիւնը:

1989ի Յունուարին եղած է «Հայրենիք»ի օգնական խմբագիր: 1990ի Յուլիս-Օգոստոսին ստանձնեց թերթին պատասխանատուութիւնը իբրեւ խմբագիր: Այդ պաշտօնը վարեց մինչեւ 1993ի Դեկտեմբեր:

1994ին փոխադրուեցաւ Լոս Անճելըս, ուր Յունուար 1, 1995էն սկսեալ ստանձնեց «Ասպարէզց օրաթերթի փոխ-խմբագրի, ապա 2001էն սկսեալ խմբագրի պաշտօնը:

 

Վահագն Գարագաշեան (1995-1999)

Ծնած է Լիբանանի Այնճար հայաւանին մէջ 1967ին։ Նախնական կրթութիւնը ստացած է ծննդավայրի Ազգային Յառաջ-Գ. Կիւլպէնկեան  վարժարանին մէջ, ապա Պէյրութի Ազգային Սուրէն Խանամիրեան վարժարանին մէջ։

Պէյրութի Հայկազեան Համալսարանին մէջ հետեւած է քաղաքական գիտութեանց եւ հայագիտութեան ճիւղերուն։ Այս ժամանակահատուածին իբր փոխ-տնօրէն պաշտօնավարած է Այնճարի Ազգային Յառաջ-Գ. Կիւլպէնկեան վարժարանէն ներս։

1991ին հաստատուած է Աւստրալիա եւ ուսումը շարունակած պեղումնագիտութեան մարզէն ներս։ Սիտնիի մէջ տարի մը վարած է «Հորիզոն» ռատիօժամի տնօրէնի պաշտօնը։

1995ին փոխադրուած է Միացեալ Նահանգներ ուր 1995-1996 տարիներուն Պոսթոնի մէջ վարած է «Հայրենիք»ի օգնական խմբագրի պաշտօնը, իսկ 1996-1999ին՝ խմբագրի պաշտօնը։

1999ի Հոկտեմբերին ստանձնած է ՀՅԴ Գանատայի Կեդրոնական Կոմիտէի պաշտօնաթերթ «Հորիզոն»ի խմբագրի պաշտօնը։

Իր քաղաքական եւ հասարակական յօդուածները լոյս տեսած են «Ասպարէզ»ի, «Կամք»ի, «Ազատ Օր»ի, «Ազդակ»ի, «Երկիր»ի, «Armenian Weekly»ի, «Հորիզոն»ի եւ այլ թերթերու մէջ։

Գրական գետնի վրայ իր բանաստեղծութիւնները լոյս տեսած են «Նոր Գրականութիւն» խմբակի «Հերեան» եւ «Սէր» հրատարակութիւններուն մէջ, ինչպէս նաեւ Հայաստանի «Գարուն» գրական ամսագրին մէջ։

 

Խաժակ Մկրտիչեան (1999-2008)

Ծնած է Գամիշլի (Սուրիա) 1960ին: Նախնական ուսումը ծննդավայրին մէջ ստանալէն ետք՝ յաճախած է Հալէպի համալսարանի ելեկտրական բաժնի դասընթացքներուն. համալսարանական ուսումը աւարտած է 1986ին: Ուսման կողքին պաշտօնավարած է Հալէպի Քարէն Եփփէ Ճեմարանին, Զաւարաեան եւ Սահակեան վարժարաններուն մէջ:

Զինուորական ծառայութենէն ետք, 1989ին քանի մը ամիսով եղած է Աթէնք, «Դրօշակ»ի խմբագրատան մէջ:

1991ին ՀՅԴ Բիւրոյին կողմէ կը գործուղղուի Հայաստան, որպէս գործիչ: Նոյն թուականի Դեկտեմբերին կ՚ընտրուի ՀՅԴ Հայաստանի Կեդրոնական Կոմիտէի անդամ եւ կը ստանձնէ կազմակերպական եւ ուղեկից միութիւններու կապի պարտականութիւնները:

1993ին կը վերադառնայ Հալէպ: Ապրիլին, Հալէպի «Գանձասար» երկշաբաթաթերթը վերածելով շաբաթաթերթի՝ կը ստանձնէ անոր խմբագրութիւնը, մինչեւ 1997: Զուգահեռաբար, Հալէպի մէջ կը կազմէ «Դրօշակ»ի կորիզ, որ հետեւելով Թուրքիոյ մամուլին եւ քաղաքական իրադարձութիւններուն կը պատրաստէ «Դրօշակ»ի «Թուրքիոյ Շուրջ» բաժինը:

1997ին Խ.Մկրտիչեան կը հրաւիրուի Եգիպտոս, ուր կը ստանձնէ «Յուսաբեր» օրաթերթի խմբագրութիւնը:

ՀՅԴ Ամերիկայի Արեւելեան շրջանի Կեդրոնական Կոիտէի հրաւէրով 1999 Օգոստոսին կը ստանձնէ «Հայրենիք» շաբաթաթերթի խմբագրութիւնը:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*