Կարեւոր Բառերը Կամ՝ Բառերու Կարեւորութիւնը

 

ՎՐԷԺ-ԱՐՄԷՆ

Մայիս 11-ին, Երեւանի մէջ, Հայաստանի հանրապետական կուսակցութեան նախագահի տեղակալը՝ Արմէն Աշոտեան, եւ Հայ յեղափոխական դաշնակցութեան Հայաստանի Գերագոյն մարմինի ներկայացուցիչը՝ Աղուան Վարդանեան, հանդիսաւոր արարողութեամբ ստորագրեցին Յուշագիր քաղաքական կոալիցիա կազմաւորելու մասին փաստաթուղթը, որ ապրիլ 2-ի խորհրդարանական ընտրութիւններու արդիւնքները յայտարարուելէն ի վեր կը սպասուէր որ ստորագրուի ու հրապարակուի։

Զոյգ կուսակցութիւններու այս համակցութենէն կամ միակցութենէն մեծ ակնկալութիւններ ունեցողներ թէ թերահաւատներ կ՚ուզէին գիտնալ ի վերջոյ, կ՚ենթադրեմ, թէ ի՞նչ հիմքերու վրայ կը ստեղծուէր ան ու ի՞նչ առաջադրանքներ կը բերէր։

Հիմա որ յուշագրի ամբողջական գրուածքը մէջտեղն է, կ՚արժէ անդրադառնալ անոր՝ այնտեղ գտնուող կարգ մը կարեւոր բառերու ընդմէջէն, ջանալով մեկնաբանել անոնց յարաբերական կարեւորութիւնը։

Առաջին կարեւոր, ընդգծելի բառին կը հանդիպինք ներածական բաժնի եզրափակիչ  ենթապարբերութեան մէջ, ուր կը հաստատուի, թէ զոյգ կուսակցութիւնները այս յուշագրով «քաղաքական պատասխանատւութիւն են ստանձնում կառավարութեան ողջ գործունէութեան համար» (այս եւ բոլոր թաւ շեղագիր ընդգծումները կամ շեշտումները՝ հեղինակինն են)։ Շատ յատկանշական է այդ ողջ գործունէութիւն բառակապակցութիւնը։ ՀՀԿ իր 58 պատգամաւորներով եւ ՀՅԴ իր 7 պատգամաւորներով (105-ի վրայ) միասնաբար պատասխանատու կ՚ըլլան պետութեան ամբո՛ղջ  գործունէութեան համար, եւ ոչ թէ պարզապէս իւրաքանչիւրը իր ստանձնելիք նախարարութիւններու ոլորտին համար։ Գիտենք, որ նախկին համակցական կառավառութեան մէջ ՀՅԴ ունէր երեք նախարար, հաւանաբար նոյնը պիտի ըլլայ գալիք կառավարութեան մէջ ալ, սակայն այդ երեքի գործունէութեամբ չի սահմանափակուիր իր պատասխանատւութիւնը։ Ի՞նչ կը նշանակէ ասիկա։ Կը համարձակիմ ըսելու, որ ամբողջ յուշագրին բանալի բառն է ատիկա, որ ցոյց կու տայ.

– Երկու կուսակցութիւններուն «կոալիցիա» կազմելու, այսինքն համագործակցելու մտադրութեան լրջութիւնը.

– Երկու կուսակցութիւններուն ունեցած փոխադարձ վստահութիւնը.

– Կուսակցութիւններէն իւրաքանչիւրին ամբողջական ներդրումի հաւաստիքը, անկախ անկէ, թէ ի՛նչ թիւով պատգամաւորներ պիտի ունենան նոր խորհրդարանին մէջ։

Սակայն ինչպէ՞ս կրնայ իրականանալ ասիկա, ի՞նչ աշխատակարգով։ Պատասխանը կը կարդանք յուշագրի հետեւեալ յօդուածին մէջ.

«3.7.3. Քաղաքական կոալիցիայի աշխատանքների արդիւնաւէտութեան, կանոնաւոր միջկուսակցական շփումների ապահովման եւ տեսակէտների համադրման նպատակով ձեւաւորել կոալիցիոն խորհուրդ, որն իր գործունէութիւնը իրականացնում է պարբերաբար հրաւիրուող նիստերի միջոցով: Կողմերի համաձայնութեամբ կարող են ձեւաւորուել նաեւ մարզային խորհուրդներ»:

Ուրեմն, այդ «կոալիցիոն խորհուրդ»-ը կամ խորհուրդներն են, որ պիտի ըլլան համադրող ու վերահսկող վերին մարմինը կամ մարմինները, ուր երկու կողմերը հաւասարէ-հաւասար պիտի ընեն իրենց առաջարկները, առարկութիւնները, քննադատութիւնները եւ հասնին համախոհութեան։ Այս ընդգծուած բառակապակցութիւնն ալ երկրորդ կարեւոր միտքն է յուշագրին մէջ բանաձեւուած։

Հասարակ քաղաքացիին համար, ինչպէս շարքային կուսակցականին համար շատ կարեւոր է հասկնալ այդ զոյգ մտքերուն («ողջ» եւ «կոալիցիոն խորհուրդ») կշիռը։ Որքան դաշնակցականին համար, նոյնքան եւ հանրապետականին համար անհրաժեշտ է գիտակցիլ, թէ ինչո՞ւ եւ ինչպէ՞ս յեղափոխական, ձախակողմեան կուսակցութիւն մը կը դաշնակցի պահպանողական ու աջակողմեան կուսակցութեան մը հետ։ Հաւանաբար երկու կողմերէն ալ պիտի գտնուին կուսակցականներ, որոնց համար դժուար ընդունելի կրնայ ըլլալ նման միակցութիւն։ Տակաւին ուրիշներ, անկուսակցական կամ այլ թեքումի, կրնան դատապարտել մէկ կամ միւս կողմը, նոյնիսկ ձաղկել ու նշաւակել, մանաւանդ Դաշնակցութիւնը, ինչպէս ըրին նախապէս, թէ իր ընկերային գաղափարականին հաւատարիմ չի գործեր եւ այլն։

Այստեղ թոյլ տուէք տարակարծիք ըլլամ այդ քննադատութիւններուն, ըսելու համար, որ այս միակցութիւնը կը բխի հայրենիքի գերագոյն շահերէն, հայրենիքի հզօրացման հրամայականէն, հայրենիքի մարտահրաւէրները միացեալ ուժերով դիմագրաւելու վճռակամութենէն։ Այդ միացեալ ուժերը չեն սահմանափակուիր զոյգ կուսակցութիւններով։

Այս ուղղութեամբ յուշագիրը ուրիշ կարեւոր բառեր կամ բառակապակցութիւններ ալ կը դնէ մեր առջեւ։ Ահա այլ երկու յօդուածներ.
«1.4. Նպաստել քաղաքական կուսակցութիւնների միջեւ մրցակցութեան, հանդուրժողականութեան եւ համագործակցութեան մթնոլորտի խորացմանը, կուսակցութիւնների ներքին ժողովրդավարութեան զարգացմանը»:

«1.7. Ապահովել հայ ժողովրդի լիարժէք եւ անմիջական մասնակցութիւնը հայոց պետականութեան ամրապնդման գործում՝ վերարժեւորելով հայութեան տարբեր հատուածների դերն ու նշանակութիւնը»:

Այստեղ ընդգծուող բառակապակցութիւնները՝ համագործակցութեան մթնոլորտ եւ տարբեր հատուածների դերն ու նշանակութիւնը կարծես կ՚արձագանգեն ՀՅԴ առաջին մանիֆեստին՝ 127 տարուան հեռաւորութենէ մը։ Դաշնակցութիւնը հայութեան ճգնաժամուն ծնած ուժ մըն է, ու քանի կը յամենայ ճգնաժամը այս կամ այն ձեւով, այս ուժն ալ կը մնայ պատնէշի վրայ ու ամեն ճիգ կ՚ընէ իր ոգիով ու տեսլականով համակելու համար համայն հայութիւնը։ ՀՀԿ-ի հետ համակցութիւնը ա՛յդ տեսանկիւնէն պէտք է դիտել։ Իսկ այսօրուան ճգնաժամը կը պահանջէ համազգային ուժերով պաշտպանել անվտանգութիւնը եւ հետապնդել ամրապնդումը հայոց պետականութեան։

Այս լոյսին տակ ալ պիտի կարդանք ներածական բաժնի հետեւեալ ենթապարբերութիւնները, որոնք կ՚առաջնորդեն դէպի վերոնշեալ եզրափակիչ ենթապարբերութիւնը.

«- կարեւորելով 2015 թուականի դեկտեմբերի 6-ի սահմանադրական բարեփոխումներով սկսուած համակարգային եւ որակական փոփոխութիւնները խորացնելու եւ անշրջելի դարձնելու անհրաժեշտութիւնը,
«- առաջնահերթ համարելով հասարակութեան մեջ պետութեան եւ ապագայի հանդէպ վստահութեան ու լաւատեսութեան հիմքերի ստեղծման նպատակով նոր որակի իշխանութեան ձեւաւորումը»։

Ընդգծեցի անշրջելի եւ նոր որակի բառերը որոնք մեկնաբանութեան չեն կարօտիր։ Աննկատ չանցընենք նաեւ «վստահութիւն ու լաւատեսութիւն» բառակապակցութիւնը, որ դժբախտաբար Հայաստանի մէջ,– գուցէ եւ Սփիւռքի մէջ,– մեզի այնքան պակսող յատկանիշեր են…

Իրաւունք ունինք հարց տալու, թէ յուշագրին մէջ ի՞նչ ձեւ առած են կամ ինչպէ՞ս բանաձեւուած են ՀՅԴ ազգային-քաղաքական եւ ընկերային ռազմավարութեան պահանջները։

Առաջին հերթին ներածականը յղում կը կատարէ զոյգ կուսակցութիւններու նախընտրական ծրագրերուն, որոնց համադրութիւնը կատարած է յուշագիրը։ Դաշնակցութեան հետապնդած նպատակները յստակօրէն նշուած են այդ նախընտրական ծրագրին մէջ։ Արդար ըլլալու համար պէտք է ըսել, որ այդ նպատակներէն ոմանք նոյնպէս բանաձեւուած են Հանրապետականներու ծրագրին մէջ։

Բայց ահա նաեւ երբեմն բառացիօրէն այդ ծրագրերէն եկած բաժիններ, առաջին հերթին ազգային-քաղաքական առումով.
«1.5. Երաշխաւորել Հայաստանի Հանրապետութեան եւ Արցախի Հանրապետութեան ընդհանուր անվտանգութիւնը»:

Այս պարբերութեան մէջ կ՚ընդգծեմ մեր զոյգ հանրապետութիւններու անունները, որովհետեւ անոնք այլեւս միշտ միասնաբար նկատի կ՚առնուին, ու մէկուն անվտանգութիւնը կը հանդիսանայ նաեւ միւսի՛ն անվտանգութիւնը։

«2.3. Ամբողջացնել ազգ-բանակ հայեցակարգը՝ յատուկ ուշադրութիւն դարձնելով հայրենական գիտական եւ տեխնոլոգիական մտքի վրայ հիմնուած ռազմարդիւնաբերական համակարգի ստեղծմանը»:

Զիրար կը լրացնեն այս պարբերութեան մէջ շեշտուած բառերը։ Այստեղ փակագիծ մը բանալով կ՚ուզեմ ազգ-բանակ հասկացութեան մէջ ներառել ոչ միայն ռազմարդիւնաբերական համակարգը, այլեւ գիտութեան, կրթութեան եւ մշակոյթի համակարգերը, որոնք նոյնպէս ռազմավարական կարեւորութիւն կը ներկայացնեն ազգի մը անվտանգութեան տեսակէտէն, եւ որոնք սակայն չեն նշուած յուշագրին մէջ։ Արդեօք ինքըստինքեա՞ն հասկնալի են… Ամեն պարագայի կ՚արժէ առիթով մը առանձնաբար անդրադառնալ այս հարցին։

Ահա նաեւ ընկերային,տնտեսական առումով նպատակադրումներ.

«2.1. Նոր թափ հաղորդել հակակոռուպցիոն պայքարին եւ արժանիքահէնք կադրային քաղաքականութեանը»:

Ընդգծուող բառերը ցոյց կու տան ցարդ ձախողութեան մատնուած փորձերը յաջողութեան վերածելու պատրաստակամութիւն մը։ Ոչ միայն պայքար փտածութեան, կաշառակերութեան դէմ, այլեւ բացառումը պաշտօններու բաշխման ըստ անձնական եւ ոչ թէ հաւաքական շահերու, եւ ըստ արժանիքի եւ ոչ՝ ունեցած կապերու։ Վե՛րջ «խծբ» քաջալերելու քաղաքականութեան։
«1.3. Ապահովել հանրային իշխանութեան բոլոր մարմինների թափանցիկ, հաշուետու եւ արդիւնաւէտ աշխատանքը՝ ձեւաւորելով սահմանադրական նոր կարգից բխող ներիշխանական յարաբերութիւններ»:

Ընդգծուած բառերը խօսուն են առանց մեկնաբանութեան։

«1.1. Ամբողջացնել մարդու արժանապատւութեան անխախտելիութեան ու իրաւունքի գերակայութեան սկզբունքների լիարժէք իրացումը երաշխաւորող մարդու իրաւունքների ու ազատութիւնների ապահովման համակարգը»:

Վերոյիշեալ յօդուածին հետ յիշել նաեւ ներածականի սա ենթապարբերութիւնը՝ «նպատակ ունենալով կառավարութեան կազմում երկու կուսակցութիւնների համատեղ ջանքերով ապահովելու մարդու անվտանգ ու բարեկեցիկ կեանքը»։

Արտագաղթի գլխաւոր պատճառներէն եղան յատկապէս այս մարզին մէջ թերացումները անցնող 25 տարիներուն։
«2.5. Ձեւաւորել կայուն զարգացում ապահովող սոցիալական շուկայական տնտեսական համակարգ, վերանայել իրականացուող սոցիալական քաղաքականութիւնը:

«2.6. Սահմանել այնպիսի կարգաւորումներ, որոնք կը բացառեն բնական ռեսուրսների գերշահագործումը, նուազագոյնի կը հասցնեն շրջակայ միջավայրի, այդ թւում՝ մարդու կեանքի եւ առողջութեան վրայ բացասական ազդեցութիւնը, կ՚ապահովեն բնական ռեսուրսների արդիւնաւէտ կառավարումը եւ դրանց նկատմամբ վերահսկողութիւնը»:

Այս տրամադրութիւնները արդէն խոտոր կը համեմատին այն վայրագ դրամատիրական համակարգին, որ պարտադրուեցաւ մեր երկրին Խորհրդային Միութեան անկումէն ետք։

Կը մնայ յուսալ ու մաղթել, որ փորձը կը յաջողի հայութիւնը համախմբել այս նպատակներուն շուրջ, եւ իշխանութիւնները կը բռնեն անոնց իրականացման, թէկուզ դանդաղ, թէկուզ քայլ առ քայլ իրականացման ուղին։

Այլապէս բառերը կը դադրին իմաստ ունենալէ եւ կարեւորութիւն ներկայացնելէ, իսկ այլընտրանքը կ՚ըլլայ միայն պարտութիւն։

 

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*