«Խոստումը», Շատ Կարեւոր Քայլ Մը

ԼՈՒՍԱՆԿԱՐՆԵՐ՝ SURVIVAL PHOTOS

Պետրոս Քհնյ. Շիթիլեան

Սփրինկֆիլտ, Մասաչուսէց

ՀԱՅՐԵՆԻՔ

 

«Եթէ կ՚ուզենք Մեծ Եղեռնը պէտք եղած ձեւով նշել, պէտք է ցնցենք աշխարհը: Քաղաքականօրէն դժուար թէ այդ մէկը ի վիճակի ըլլանք ընել: Բայց ուրիշ ասպարէզ մը կայ ուր կարելի է նման բան մը իրագործել: Այդ մէկը արուեստն է, աւելի ճիշդ ըլլալու համար այսօր արուեստի ամենատարածուած ու ազդող տեսակը՝ շարժապատկերը, Մեծ Եղեռնի մասին շարժապատկերի մը ստեղծումը, շարժապատկեր մը՝ որ նախընտրելի է իրագործուի ոչ թէ հայերու կողմէ, շարժապատկեր մը որուն մէջ ընդգրկուին Հոլիվուտի մեծ անուններ, հայկական «Շինտլերի Ցանկ» մը: Ահա եթէ յաջողինք նման բան մը իրագործել, այդ ատեն աշխարհը ցնցած կ՚ըլլանք, այդ ատեն է որ Մեծ Եղեռնը կը դառնայ ոչ թէ միայն մասնագէտներու ու որոշ զանգուածներու կողմէն ճանչցուած իրականութիւն, այլ լայնօրէն ընդունուած եղելութիւն»:
Այս մէջբերումը քաղուած է յօդուածէ մը, որ գրուած էր իմ կողմէս եւ հրատարակուած «Հայրենիք» եւ «Mirror Spectator» թերթերուն մէջ 2013-ին: Այն ժամանակ մտահոգութիւն յայտնած էի, թէ արդեօ՞ք պէտք եղած ձեւով ի վիճակի պիտի ըլլայինք նշելու Մեծ Եղեռնի հարիւրամեակը 2015-ին: Ուրախ եմ խոստովանելու, ու չնայած այն բանին որ շարժապատկեր մը չիրականացուեցաւ 2015-ին, որ Մեծ Եղեռնի հարիւրամեակը միջազգային աղմուկ հանեց ու դարձաւ լրատուական մեծ ընկերութիւններու գլխաւոր նիւթերէն մէկը: Այս մէկը երկար տարիներու մեր ճիգին արդիւնքն էր: Ասոր մէջ իր հիմնական դերը ունեցաւ նաեւ Հռոմի Փրանկիսկոս Պապի յայտարարութիւնը:
Ուրիշ ազդակ մը որ օգնեց ու կ՚օգնէ ցեղասպանութեան նիւթին տարածումին, Թուրքիոյ դիմադրութիւնն է Ցեղասպանութեան ճանաչման որեւէ փորձի: Ինչքան հակասական թուի այս մէկը, ես կը կարծեմ որ Թուրքիոյ ընթացքը աւելի կը մղէ լրատուական միջոցներուն որպէսզի անդրադառնան Ցեղասպանութեան: Լրատուական միջոցները հակադրութիւններ, վիճաբանութիւններ եւ սքանտալներ կը սիրեն: Ատոնք պատճառ կ՚ըլլան, որ մարդիկ աւելի մեծ թիւերով ու ուշադրութեամբ հետեւին լուրերուն: Ահա Թուրքիոյ դիմադրութիւնը նման իրավիճակներ կը ստեղծէ: Եթէ Թուրքիան նման ընթացք մը չունենար, վստահ եմ որ Ցեղասպանութեան հարցը աւելի քիչ ուշադրութեան պիտի արժանանար: Իրականութեան մէջ Թուրքիան անել վիճակի մը առջեւ կը գտնուի: Ընդունի Ցեղասպանութիւնը կամ ոչ, երկուքն ալ գէշ են իրեն համար: Ամենայն դէպս, կը կարծեմ որ Թուրքիոյ կողմէն Ցեղասպանութեան ընդունումը մօտիկ չէ, մանաւանդ նկատի առնելով որ այս օրերուս Թուրքիան խալիֆայութեան մը կը վերածուի իր սուլթան՝ Էրտողանով: Թող մեզի չխաբեն թուրք մտաւորականներու խոստովանութիւնները, որոնք փոքրամասնութիւն են: Թուրքիան իր քաղաքական ղեկավարութեամբ, վերնախաւով ու ժողովուդի մեծամասնութեամբ դեռ նշաններ չիտար, որ Ցեղասպանութեան ընդունման ճամբուն վրան է: Գլխաւոր հարցումը հետեւեալն է. արդեօ՞ք Թուրքիան ատակ է քաղաքակիրթ աշխարհին մաս կազմելու: Պատմական խորքէն նայելով, Թուրքիոյ շահերէն կը բխի Ցեղասպանութեան ճանաչումը: Այսպէս կը մտածեն բարոյական եւ տրամաբանող մարդիկ: Բայց Թուրքիոյ պարագային գոնէ առ այժմ, այդ մէկը անիրագործելի կ՚երեւի:
Վերադառնալով յօդուածի բուն նիւթին, որ «Խոստումը» շարժապատկերն է, կրնանք տեսնել որ ան երկարաժամեայ ազդեցութիւն պիտի ունենայ: Որպէս հայ կրնանք առարկութիւններ ունենալ որոշ կէտերու շուրջ: Օրինակ. կրնանք ըսել , որ ասկէ հարիւր տարիներ առաջ գաւառէն դեռ նոր եկած երիտասարդ մը, որ արդէն ամուսնութեան պարտաւորուած խոստում մը տուած էր, պիտի չհամարձակեր սիրային յարաբերութիւն մը ունենալ, ուրիշ անձի մը հետ արդէն յարաբերութեան մը մէջ եղած երիտասարդուհիի մը հետ: Կրնանք ըսել, որ Սիրուն գիւղը հայկական գիւղի մը տեսքը չունէր , առաւել որ հոն եկեղեցի մը չէր երեւեր: Կրնանք ըսել, որ Հայ Առաքելական հոգեւորականին տրուած էր երկրորդական դեր Մուսա Լերան հատուածին մէջ: Վերջապէս կրնանք ըսել, թէ ինչո՞ւ սիրային պատմութիւնը պէտք է ըլլար «սիրային եռանկիւն»ի ձեւով ու ոչ թէ հայկական աւանդական ընտանեկան արժէքները ցոյց տուող պատմութեամբ մը: Կրնանք այս բոլորը եւ աւելին ալ ըսել: Նախ պէտք է պարզել, թէ ինչո՞ւ նման բացթողումներ եղած են: Այդ ընելէ ետք, ապագային՝ նման անճշդութիւնները շտկել: Միւս կողմէն կրնանք առարկել, թէ որպէս արուեստի գործ շարժապատկերը գլուխ-գործոց մը չէր: Բայց անկախ այս հանգամանքներէն պէտք է նկատի առնենք, որ «Խոստումը» Ցեղասպանութեան մասին առաջին շարժապատկերն է պատրաստուած Հոլիվուտի մէջ եւ ոչ հայերու կողմէ ու այս պատճառով շատ կարեւոր քայլ մը կը հանդիսանայ: Չմոռնանք, որ հրէական ողջակիզման նուիրուած շարժապատկերներուն մեծ մասը «Շինտլըրի Ցանկ»-ին գեղարուեստական արժէքը չունին: Հոս կ՚արժէ նշել շարժապատկերին արժանիքները. դերասաններուն յաջող ընտրութիւնը, շարժապատկերին պատմութեան յաջող շաղկապումը սկսած Պոլիսէն մինչեւ Մուսա Լեռ ու Ամերիկա, մեր դրական յատկանիշներուն ցուցադրումը (ընտանիքներուն ներքին զօրաւոր կապուածութիւնը, մեր մշակոյթին գեղեցկութիւնը, մեր հերոսութիւնն ու ապրելու եւ արագ վերականգնուելու բացառիկ մեր կամքը) եւ ամենէն կարեւորը՝ թրքական ոճիրին յստակ ու համոզիչ ձեւով բացայայտումը…եւ այլն: Կարեւոր հանգամանք մըն է նաեւ, ամերիկացի տարբեր կերպարներու դրական ներկայութիւնն ու դերը:
Բեմադրիչ՝ Թերի Ճորճը կարծէք թէ կռահելով որ շարժապատկերը նիւթական մեծ յաջողութիւն պիտի չունենայ, կարեւոր քայլ մը առած է շարժապատկերին բովանդակութեան կապակցութեամբ: Ան վայրագ տեսարանները յատուկօրէն մեղմացուցեր է, որպէսզի կարելի ըլլայ շարժապատկերը ցուցադրել դպրոցներու մէջ: Ի՜նչ խելացի քայլ: Այս պատճառով շարժապատկերը արտօնուած է նայիլ տասներեք տարեկանէն սկսեալ (PG-13): Այսպիսով՝ դպրոցականներ առիթը պիտի ունենան ծանօթանալու Ցեղասպանութեան՝ շարժապատկերի մը միջոցաւ, որ շատ աւելի ազդեցիկ է գան գրքերը: Ահա մեր յաջորդ պարտականութիւնը, որ պէտք է ընենք հո՛ս Ամերիկայի մէջ եւ ամենուրէք: Ես կը կարծեմ որ այս մէկը իրագործելի պիտի ըլլայ: Սերունդներ պիտի դաստիարակուին Ցեղասպանութեան պատմութեամբ, շարժապատկերի նման ազդեցիկ միջոցով մը: Միւս կողմէն գիտենք թէ շարժապատկերները չեն վերանար: Ատոնք կը հրատարակուին սկաւառակներով, կը ցուցադրուին հեռատեսիլի կայաններով, հասանելի կ՚ըլլան համացանցին մէջ: Ասոր վրայ չմոռնանք աւելացնել զանազան հարցազրոյցներ եւ յօդուածներ, որոնք զուգակցեցան շարժապատկերին ցուցադրման սկսելուն: Յստակ է. «Խոստում»-ին ե՛ւ մօտակայ, ե՛ւ հեռակայ ազդեցութիւնը մեծ է եւ լայնածաւալ:
Ուրիշ շատ կարեւոր կէտ մը որ կապուած է «Խոստում»-ին հետ, ատոր ազդեցութիւնն է մեր երիտասարդ սերունդին վրայ, ուրիշ խօսքով հայապահպանութեան գործին: Այս մասին շատ բան չի լսուիր շարժապատկերին հետ կապուած քննարկումներուն մէջ: Հայաշատ ու հայախօս գաղութները կրնան այս մէկը շատ չզգալ: Գալով օտարալեզու ու առանձնացած գաղութներուն, «Խոստումը» կարեւոր ազդեցութիւն կրնայ ունենալ շատերուն վրայ, որպէսզի վերադառնան իրենց արմատներուն, կամ գո՛նէ սկսին հետաքրքրութիւն ցուցաբերելու իրենց ազգային ինքնութեան նկատմամբ: Մասաչուսէցի փոքրիկ գաղութին մէջ արդէն նման նշաններ կը նկատեմ:
Բայց ամենէն կարեւոր կէտը, անդրադառնալն է «Խոստումը» իրականացնող «մեղաւոր»-ին: Մենք լաւ գիտենք թէ վերջին տարիներուն Հոլիվուտի մէջ փորձեր եղան Ցեղասպանութեան մասին շարժապատկեր մը արտադրելու: Լսեցինք որ Սիլվեսթըր Սթալոնը, Նաթալիա Փորթմանը եւ ուրիշներ հետաքրքրութիւն ցուցաբերած էին նման շարժապատկերի մը մէջ դեր խաղալու: Ո՛չ մէկ փորձ յաջողութեան հասաւ եւ մենք լաւ գիտենք թէ ինչու. որովհետեւ Թուրքիան ամէն ձեւերով արգելքներ ստեղծեց որ նիւթական միջոցներ չյատկացուին նման ծրագիրի մը ու յաջողեցաւ, բայց ոչ «Խոստում»-ի պարագային: Պատճառը այն հանգամանքն էր, որ սկիզբէն արդէն «Խոստում»-ին արտադրութեան համար անհրաժեշտ հարիւր միլիոն տոլարի գումարը տրամադրուած էր ու այդ գումարը նուիրողը Գըրք Գրիգորեանն էր: Այս մասին իմանալէ ետք, անոր հոգւոյն հանգստութեան համար հոգեհանգստեան պաշտօն կատարեցինք մեր եկեղեցւոյ մէջ Ապրիլ 23-ին, Սփրինկֆիլտ, Մասաչուսէց: Հոս կ՚արժէ փակագիծ մը բանալ անդրադառնալու համար մեր ազգային երեւոյթներէն մէկուն: Հարցը այն է, եթէ նման ծրագիր մը համազգային մակարդակով իրագործել ուզէինք, հաւանաբար երբեք պիտի չյաջողէինք:Ամպայման մէկը պիտի դիմադրեր, ուրիշ մէկը բան մը պիտի ըսեր ու ուրիշ բան մը ըներ, ուրիշ մէկն ալ օգտագործելով ազգային լոզունգներ պիտի փորձեր անձնական շահեր հետապնդել… եւ այլն: Այս է մեր նկարագիրը: Մենք ընդունակ ենք հաւաքական աշխատանքի, երբ մեր գոյութեան վտանգ կայ: Այդ մէկը մենք սորվեցանք: Բայց խաղաղ ժամանակներուն մենք դեռ չենք սորՎած երկարաժամեայ ծրագիրներ իրագործել, ծրագիրներ որոնք կը պահանջեն հաւաքական ճիգ: Այսօրուան Հայաստանի Հանրապետութիւնը ցաւալի իրավիճակը փաստն է այս իրողութեան: Մեր մեծ իրագործումները տեղի ունեցած են անհատներու եւ կամ խումբ մը նուիրուածներու շնորհիւ: «Խոստումը» բացառութիւն մը չէ: Ան իրագործուած է Էրիք Իսրայէլեանի եւ քանի մը ուրիշ նուիրուածներու կողմէ:
Յամենայն դէպս, յիշուած ախտը ներկայ գերիշխող մեր վիճակին կը վերաբերի: Նշաններ կան որ այս իրավիճակը սկսած է փոխուիլ: Աւելի ու աւելի ներգրաւելով զարգացած ընկերութիւններու մէջ սկսած ենք, աւելի ճիշդ ըլլալու համար մեր կարեւոր մէկ հատուածը սկսած է ճիշդ ձեւերով աշխատիլ: Նման լուրջ ծրագիր մըն է մեզի յայտնի «Աւրորա» մրցանակը, որուն «մեղաւոր»ները այս անգամ ռուսահայ գործարար Ռուբէն Վարդանեանն է եւ մեզի յայտնի Վարդան Գրիգորեանն ու Նուպար Աֆէյեանը: «Աւրորա»-ն մրցանակ մըն է, որ կը տրուի մարդասիրական ու մարդու իրաւունքներու պաշտպանութեան ի շահ նուաճումներ արձանագրած անհատներու: «Աւրորա»-ն ցեղասպանութեան մը զոհ դարձած ազգի մը կողմէն օգնութեան գեղեգիկ նախաձեռնութիւն մըն է, որպէսզի նման ոճիրներ տեղի չունենան այսօր: Փաստօրէն՝ մեր կողմէն շնորհակալութեան ձեւ մըն է, այն աջակցութեան որ մենք ունեցանք խղճամիտ ու բարի կամքի տէր եղող մարդկութեան հատուածին կողմէ մեր օրհասական օրերուն: Այս մէկը իր մէջը քրիստոնէական պատգամ մըն ալ ունի ու զօրաւոր ու գեղեցիկ նախաձեռնութիւն մըն է համաշխարհային հանրութեան դիմաց, որ ցոյց կու տայ թէ ինչ տեսակի արժէքներ կրող ազգ մըն ենք: Այս ծրագիրին մէջ ներգրուած են Ճորճ Քլունին , Նոպելեան գրականութեան մրցանակի դափնեկիր Էլի Վիզէլը (մահացած 2016-ին), Նոպելեան խաղաղութեան մրցանակի դափնեկիրուհի Լէյմա Կպովէն եւ ուրիշներ, հանգամանք մը որ ատոր կու տայ համաշխարհային զօրաւոր հնչեղութիւն: Բացի «Աւրորա»-էն, Վարդանեանը միջազգային համալսարան մըն ալ հիմնած է Դիլիջանի մէջ: Այս բոլորը ցոյց կու տան, որ Վարդանեանը հեռուն նայող ու լայնածաւալ մտածողութեան մարդ մըն է:
Վերադառնալով «Խոստում»ին, յոյս ունինք որ նման իրագործում մը իր շարունակութիւնը պիտի ունենայ: Մենք քանի մը պիլիոնատէրեր ունինք Ռուսիոյ մէջ, մեծ թիւով միլիոնատէրեր ունինք աշխարհի չորս կողմերը: Ոչ մէկը կրնայ ըսել թէ նիւթական միջոցներու պակասը ունինք յաջորդ ծրագիրները իրականացնելու համար: Հարցը ճիշդ ձեւերը ու անձերը գտնելու մէջ է: Ետքը, Հոլիվուտի շրջանին մօտ մեծ ու զօրաւոր գաղութ մը ունինք եւ հաւանաբար կապեր ու ծանօթութիւններ ալ կան, ու կրնանք աշխատիլ որ Ցեղասպանութեան նիւթը եկամտաբեր դառնայ Հոլիվուտին համար: Ցեղասպանութիւնը շատ նիւթեր կրնայ մատակարարել Հոլիվուտի համար. Թալէաթի սպանութիւնն ու Թեհլիրեանի դատավարութիւնը, Մուսա Լերան Քառասուն Օրերը, Կոմիտաս Վարդապետին պատմութիւնը, Վանի ինքնապաշտպանութիւնը, Աւրորա Մարտիկանեանին պատմութիւնը…եւ այլն: Անհրաժեշտ է որ գիտնանք ինչպէս աշխատիլ միջազգային մակարդակին վրայ: Հին ձեւերը որոնց վարժուած ենք չեն կրնար յաջողիլ, եթէ կ՚ուզենք որ աշխարհը մեզի լսէ: Եթէ «Խոստումը» շատ կարեւոր քայլ մըն է, բայց ոչ բաւարար որ ցնցէ աշխարհը, ապա յաջորդ մեր քայլը պէ՛տք է այդ մէկը իրականացնէ:
Վերջացնելու համար կ՚ուզեմ յիշեցնել որ քաղաքական գործիչները ծանօթ են Ցեղասպանութեան: Մեր վերջնական նպատակը այն է, որ Թուրքիան ընդունի Ցեղասպանութիւնը, հատուցէ վնասները ու կամաւոր թէ ո՛չ, վերադարձնէ մեր հողերը: Մենք այս ուղղութեամբ ալ կ՚աշխատինք, չնայած այն բանին որ քաղաքական եւ իրաւական նպատակներու իրագործումը կրնան երկար ժամանակի կարօտիլ, որովհետեւ ատոնք ոչ միայն մեզմէ կախում ունին, այլ նաեւ համաշխարհային քաղաքականութենէն: Կը հաւատամ որ այն օրը պիտի գայ երբ իրատեսական պիտի ըլլան մեր գերագոյն նպատակներուն իրագործումը, մանաւանդ եթէ նկատի առնենք թէ ինչ տեղի կ՚ունենայ այսօր Միջին Արեւելքի ու Թուրքիոյ մէջ, նաեւ Քիւրտերուն հետ: Մինչ այդ մենք կրնանք շարունակել աշխատիլ համաշխարհային հասարակութեան աջակցութիւնը շահելու ուղղութեամբ, որովհետեւ այդ մէկը կրնանք ընել մեր կամ մեր բարեկամներուն ու բարի կամքի տէր անհատներուն միջոցով: Այսպիսով աւելի ճնշում կրնանք բանեցնել քաղաքական գործիչներուն ու որոշումներ առնողներուն վրայ, որպէսզի արագացնենք մեզի ի նպաստ քաղաքականութեան յառաջացումը ու ատոր ազդեցութիւնը գետնին վրայ, եւ կամ գո՛նէ կարելի եղածին չափ պտուղներ քաղենք երբոր պատմական պահը գայ ու պիտի՛ գայ:
«Կանք, պիտի լինենք ու դեռ շատանանք», Պարոյր Սեւակ:

 

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*