ՀԱՆՐԱՀԱՒԱՔ ՆԻՒ ԵՈՐՔԻ «ԹԱՅՄԶ» ՀՐԱՊԱՐԱԿԻՆ ՄԷՋ

ԹՂԹԱԿԻՑ

Կիրակի, Ապրիլ 23-ին, Նիւ Եորքի «Թայմզ» հրապարակին մէջ, տեղի ունեցաւ հանրահաւաք, Հայոց Ցեղասպանութեան 102-ամեակին առթիւ: Ներկայ հայորդիներուն թիւը կը գերազանցէր հազարը:
Ներկաները մէկ վայրկեան լռութեամբ յարգեցին անմեղ զոհերու յիշատակը։
Օրուան հանդիսավարի պաշտօնը ստանձնած էին Ռէյչըլ Կօշկարեան (Լաֆայէթ Համալսարան՝ պատմութեան ուսուղիչ) եւ Արմէն ՄըքՕմպըր (Նիւ Ճըրզիի շրջանէն փաստաբան):
Բացման աղօթքը կատարեց Ա.Մ.Ն. Արեւելեան Շրջանի Բարեջան Առաջնորդ Օշական Արքեպիսկոպոս Չոլոյեանը։
Այս հաւաքին խօսք առին ծերակուտականներ՝ Ֆրանք Փալոն (Դեմոկրատական, Նիւ Ճըրզի), Չաք Շումըր (Դեմոկրատական, Նիւ Եորք), Քարըլայն Մալոնի (Դեմոկրատական, Նիւ Եորք):
Փալոն յայտնեց թէ Օսմանեան կայսրութեան զանգուածային ջարդերէն հայերուն, ասորիներուն, յոյներուն ու հետապնդման ենթարկուած միւս փոքրամասնութիւններուն օգնելու համար Ուաշինկթըն պատմական մակարդակի օգնութիւն տրամադրած է, Քոնկրէսի հովանաւորութեամբ գործող մերձաւորարեւելեան կոմիտէն այն տարիներուն գումարներ հանգանակած է:
Փալոն անգամ մը եւս շեշտեց թէ ցեղասպանութիւնը ճանչնալով՝ Միացեալ Նահանգներու նախագահ Թրամփ, յարգանքի տուրք կը մատուցէ ոչ միայն զոհերու յիշատակին, այլեւ վերապրողներու հաստատակամութեանն ու հայկական արմատներ ունեցող բազմաթիւ ամերիկացիներուն, որոնք ցայսօր կը զօրացնեն երկիրը: Ան եզրակացուց թէ անցեալի իրադարձութիւններուն արձանագրութիւնները պատմութիւնը պարզապէս յիշելու եւ անցեալը պահելու համար չէ միայն, այլեւ ապագան գրելու համար, որպէսզի նոյնը չկրկնուի:
Չաք Շումըր յայտնեց թէ կասկածէ վեր է որ 1915-ի պատահածը քսաներրորդ դարու առաջին ցեղասպանութիւնն է: Ան նաեւ անդրադարձաւ, քանի մը օր առաջ շարժապատկերի սրահներուն մէջ ցուցադրուող «Տը Փրոմիս»(«Խոստումը») ժապաւէնին մասին եւ պատուիրեց անպայման դիտել եւ եզրակացնել թէ պատահածը որքան ահաւոր եւ անմարդկային էր:
Քարըլայն Մալոնի ընդգծեց, որ բոլոր պարագաներուն ալ արդարութիւնը պէտք է երեւան գայ: «Հայ ժողովուրդի իրաւունքն է արդարութեան հաստատումը, որ նոյնպէս բոլոր ժողովուրդներուն պատասխանատուութիւնն է», ըսաւ Մալոնի նշելով թէ, եթէ ճանաչում չկատարուի, դաժան պատմութիւնը ինքզինք պիտի կրկնէ:
Հայ Դատի յանձնախումբի Ա.Մ.Ն. արեւելեան շրջանի ներկայացուցիչ Սթիւ Մեսրոպեան բեմահարթակ բարձրանալով, յայտնեց թէ Ցեղասպանութեան նիւթը այնքա՛ն սուրբ է, որ կարելի չէ նոյնիսկ քաղաքական խաղաքարտի վերածել, աւելցնելով թէ անոնք, որոնք կ՛ընդունին Հայոց ցեղասպանութեան անհերքելի փաստը, այդ մէկը կ՛ընեն ոչ թէ զոհերուն լաւութիւն ընելու սիրոյն, այլ` իրենց սեփական վարկանիշը եւ բարոյական կերպարը վերականգնելու համար:
Ան տեղեկացուց թէ 1981-ին, Միացեալ Նահանգներու նախագահ` Ռոնալտ Ռիկըն, արդէն իսկ ճանչցած էր Հայոց ցեղասպանութիւնը, յատուկ նախագահական հռչակագիրով մը: Հայոց ցեղասպանութիւնը նաեւ ճանչցուած էր Միացեալ Նահանգներու Ներկայացուցիչներու տան կողմէ` 1975 եւ 1984 թուականներուն, արդարադատութեան նախարարութեան կողմէ 1951-ին` Միջազգային դատարան ուղարկուած պաշտօնական հաշուետուութեամբ, ինչպէս նաեւ` Միացեալ Նահանգներու 45 նահանգներու կողմէ:
Նախկին նախագահ Օպամա խուսափեցաւ իր նախընտրական խոստումները կատարելէ` նշելով թէ շարունակաբար նշած է 1915-ի ընթացքին կատարուածին վերաբերեալ իր սեփական տեսակէտը, եւ թէ այդ պատմութեան վերաբերեալ տեսակէտը չէ փոխուած, սակայն ան երբե՛ք չփորձեց ամերիկեան հանրութեան ներկայացնել, թէ յատկապէս ի՞նչ տեսակէտ ունէր անցեալին, որ եւ նոյնն է այսօր, եւ թէ` ի՞նչ տեղի ունեցած է 1915 թուականին:
Մինչդեռ 2008-ին, այդ ժամանակ տակաւին նախագահի թեկնածու Օպաման, փորձելով ստանալ հայկական համայնքին նիւթականն ու ձայները, ոչ մէկ տարակուսանք ունէր այս իրադարձութիւնները իրենց ճշգրիտ անունով կոչելու: Այդ ժամանակ ան ինքնավստահ յայտարարեց, թէ` «Հայոց ցեղասպանութիւնը ենթադրութիւն, սեփական կարծիք կամ տեսակէտ չէ՛», եւ խոստացաւ, որ նախագահ դառնալով պիտի ճանչնայ Հայոց ցեղասպանութիւնը…:
Մեսրոպեան, կոչ ուղղեց որ նախագահ Թրամփ միեւնոյն ձեւով չշարունակէ շարունակ «ծածկել» արդարութիւնը:
Նշենք թէ Ապրիլ 24-ին նախօրեակին, խումբ մը քոնկրէսականներ դիմած էին նաեւ իրենց գործընկերներուն՝ կոչ ընել Սպիտակ Տան՝ այս տարի շիտակ եւ ճշգրիտ կերպով կոչել 1915 թուականի իրադարձութիւնները:
Նախագահ Թրամփին ուղղուած նամակին մէջ անոնք նաեւ նշած են՝ ճանաչումը կը հաստատէ ամերիկեան վարչակազմի, այդ կարգին՝ կառավարութեան ու օրէնսդիր մարմնի կողմէ նախապէս եղած քայլերը:
Նախապէս, անոնք Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման հարցով դիմած էին Միացեալ Նահանգներու նոր պետական քարտուղարին՝ պարզելու համար նոր վարչակազմի դիրքորոշումը ամերկահայերու համար զգայուն այս հարցերու շուրջ:
«Միացեալ Նահանգներու շահերէն կը բխի երկու երկիրներու միջեւ խաղաղ ու կայուն յարաբերութիւններու ապահովումը», յայտնած էր պետական քարտուղար Ռէքս Թիլըրսըն՝ խոստանալով աջակցիլ պատմական դէպքերու լիակատար ընդունման ու Հայաստանի եւ Թուրքիոյ միջեւ բաց երկխօսութեան:
Թիլըրսըն նաեւ խոստացած էր աջակցիլ Հայաստանի ու Թուրքիոյ միջեւ դիւանագիտական ու տնտեսական յարաբերութիւններու կարգաւորման, ինչպէս նաեւ՝ մօտէն հետեւիլ Թուրքիոյ կրօնական փոքրամասնութիւններու, որոնց կարգին` հայերու իրաւունքներու, մշակութային ժառանգութեան պահպանման:
Տէյվիտ Ֆիլիփս, որ նախապէս անդամ եղած է թուրք-հայ հաշտեցման խորհուրդին, եւ այժմ Քոլումպիա համալսարանէն ներս, մարդկային իրաւունքներու համար գործող պատասխանատու, նշեց թէ նկատի ունենալով Թուրքիոյ նախագահ Էրտողանի գործելաձեւը կարելի չէ ճիշտ ընթացքով գործել:
Ան բռնօրէն քննադատեց Թուրքիոյ ներկայ ղեկավարին որդեգրած քաղաքականութիւնը, որ մօտիկ ապագային շատ աւելի հարցադրումներու դուռ պիտի բանայ: Ֆիլիփս նաեւ անդրադարձաւ Արցախի հիմնահարցին եւ ընդհանրապէս Միջին Արեւելքի ներկայ պայթուցիկ կացութեան մասին:
Խօսք առնողներու կարգին էր նաեւ փաստաբան Մարք Կիրակոս, որ կարելի չէ շարունակ խոստում դրժել եւ ցեղասպանութեան վերաբերեալ դարձ-դարձիկ արտայայտութիւններ ունենալ: «Բարոյական իրաւունք չունինք կատարելու այս չափազանց զգայուն եւ ցաւալի նիւթին մասին: Կարելի չէ պահուըտելով դասեր տալ մարդու իրաւունքներու, ժողովրդավարութեան եւ արդարութեան մասին, աշխարհի մէջ ոեւէ մէկուն», եզրակացուց Կիրակոս:
«Վարդանի Ասպետներ»ու անունով խօսք առին Սթիւըն Գրաճեան եւ Սոնա Մանուէլեան, որոնք յատուկ յիշատակի մետալներ յանձնեցին ողիմպիական մարզիկներ՝ Միհրան Յարութիւնեանի եւ Ալպէր Ղազարեանի:
Բազմաթիւ միութիւններ, հիմնարկներ եւ կազմակերպութիւններ կը հովանաւորէին այս հաւաքը, որուն գեղարուեստական յայտագրին ներկայ էին նաեւ «Յովնանեան» վարժարանի աշակերտներն ու Հ.Մ.Ը.Մ.-ի Նիւ Եորքի մասնաճիւղի աշակերտները:

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*