ԱՐՈՒԵՍՏԱԳԷՏՆԵՐՈՒ ՊԱՏԱՐԱԳ

ԽԱՉԱՏՈՒՐ Ա. ՔՀՆՅ. ՊՕՂՈՍԵԱՆ
Նիս – Ֆրանսա

Հաւատացեալ ու անհաւատ երեք հազար հոգի բերնէ բերան լեցուցին Նիսի ձկնորսներու պաշտպան Սուրբ Պետրոսի Սէն Փիեր տ՛Արեն եկեղեցին Չորեքշաբթի, Մարտ 1-ին կաթողիկէներու ﬔծի պահոց շրջանի սկիզբի Մոխիրի երեկոյի Արուեստագէտներու Պատարագին, անգամ մը եւս իրականացնելու համար դար մը առաջ Փարիզ ապրած երգիծաբան Ատոլֆ Վիլլէթի փափաքը։
Ատոլֆ Վիլլէթի քննադատական եւ երգիծական գրութիւնները, եւ անոր մտայղացած ծաղրանկարները լոյս տեսած էին, ի ﬕջի այլոց, ՛՛Կարագի Պնակը՛՛ երգիծաթերթին մէջ, L’Assiette au beurre 1901-1936 որուն նմանը կը թուի ըլլալ փարիզի Շարլի ՀեպտՕ երգիծաթերթը, որուն աշխատակից, ծաղրանկարիչներէն ոմանք զոհ գացին Յունուար 7, 2015ի ահաբեկչութեան։
Հարիւր տարի առաջ Ատոլֆ Վիլլէթ ծաղր ու ծանակի առարկայ դարձուցած էր իր
ժամանակի յայտնի քաղաքական եւ կրօնական անձնաւորութիւնները, եւ արտայայտած էր իր հակասեմական մտքերը. ծաղրանկարած էր այդ օրերուն համար անընկալելի գայթակղեցուցիչ կիսաﬔրկ կիներ, ներառեալ ֆրանսայի հանրապետութեան խորհրդանիշ Մարիաննը։ Փարիզի պատերը զարդարած էր ան իր Մուլէն Րուժի ելոյթները ծանուցանող որﬓազդներով, որոնք ցայսօր
կը վերապրեցնեն Փարիզի անցեալի յիշատակը։
՛՛Արուեստագէտներու Պատարագ՛՛ըսուածը Ատոլֆ Վիլլեթի 1914ին յաjտնած ծաղրական բաղձանքին կատարուﬓ է՝ ՛՛Պիտի ուզեմ որ Պատարագ մը մատուցուի անոնց համար որոնք պիտի ﬔռնին, այսինքն՝ ﬔզի ապրողներուս համար. պիտի ուզեմ որ բոլորս եկեղեցի մը երթանք Մոխիրի Չորեքշաբթիի օրը՛՛։
Երգիծաբանին մաղթանքը հակառակ ըլլալով հանդերձ կաթողիկէից Մեծի Պահոց օրուան սկիզբի ննջեցելոց յիշատակին, ﬔզի, կենդանեացս կը յիշեցնէ Աստուծոյ Ադամ եւ Եւային տուած պատիժներէն՝ ՛՛Հող էիր եւ հող դարձցիս՛՛ը, իմա՝՛ հող էիր եւ հողին պիտի վերադառնաս ՛՛ը։
Եկեղեցի եկողները հաղորդուելէ ետք, պատարագի աւարտին եկեղեցականին այրած ճիւղերէն գոյացած մոխիրը խաչաձեւ կը քսեն հաւատացեալին ճակտին։
Ֆրանսայի մէջ կատարուող Արուեստագէտներու այս պատարագներուն աﬔնէն
հանդիսաւորը կը մատուցուի Նիսի մէջ եւ տարուէ տարի աւելի ժողովրդական կը դառնայ։ Այս տարուանին եկեղեցւոյ մէջ շարժելիք տեղ չէր ﬓացած։
Փակագիծ բանալով ըսեմ որ Նիսի կաթողիկէից եպիսկոպոսարանի արխիւներու պահակ հայր Ֆելիքս Պոտուանը աւելի քան քսան տարի առաջ ինծի յայտնած էր թէ Սեն Փիեր Տ՛արեն եկեղեցւոյ մէջ դարերէ ի վեր հայ սուրբ մը կը հանգչի։ Երկու տարի առաջ ձկնորս հարեւանս Քարլոս Ժագոպին ալ նոյնը ըսաւ։
Հարկաւ որ ես ալ պիտի ուզէի արուեստագէտ ըլլալ, չե՛մ, բայց հոգ չէ՛, քանզի համարեա՛յ թէ Հայաստանի բոլոր հայրենակիցներս արուեստագէտ են եւ ամէն բանի մէջ գրագէտ են, գրագէտ՝ երգի, պարի, երաժշտական գործիքներու, ըմբշամարտի, ծանրաբարձութեան, ճատրակ շախմատի, ֆութպոլի եւ ամէն բանի մէջ գրագէտ են. գրագէտ է Հենրիկ Մխիթարեանը երբ կոլ կը խփէ։
Հաստատ է որ ես արուեստագէտ չեմ, բայց, հայրենակիցներուս պէս արուեստասէր եմ, եւ պարզ է որ եթէ արուեստասէրները չըլլան՝ մուսաները գրագէտ արուեստագէտներուն չեն այցելեր։
Եկեղեցւոյն պատերը զարդարուած էին ցուցադրութեան դրուած երկու հարիւր
կտաւներով։ Տասնեակ մը մանրանկարիչներ բեմէն ցուցադրեցին իրենց մտայղացած գեղեցիկ սրբանկարները icons.
Յովհաննէս 23րդ պապը Ատոլֆ Վիլլէթի մոխիրի Չորեքշաբթի Mercredi des Cendres օրը ապրող ﬔռնելիքներուն համար կատարուելիք պատարագի փափաքը հաստատած է գրաւոր։
Այս տարուան պատարագին կազմակերպիչները թելադրեցին որ ամէն մարդ զարթնեցնէ իր մէջը ննջող արուեստագէտը։ Արուեստագէտներու Պատարագը ներկաներուն աչքը, ﬕտքն ու հոգին խօսքով, երգով, ու աղօթքով յագեցուց։ Եղբայր ֆրեր Իվ Մարի Լըքէն յատուկ բծախնդրութեամբ պատարագը ղեկավարեց եւ հեռարձակեց համացանցով։
Աստիճաններուն վրան երգչախումբի ղեկավարին քովը տեղաւորուած՝ բեﬕն վրայի ամէն բաները չէի տեսներ, բայց կը դիտէի մութին սեւին մէջէն խորանի բեմէն խուռներամ բազմութեան վրայ պարող լուսաւոր ստուերները։
Կարդացուեցան անունները անցեալ տարուան Յուլիս 14ի հրավառութեան աւարտին տուն գացող բեռնակառքին անիւներուն տակ ճզմուած Նիսեցի ննջեցեալ արուեստագէտներուն։
Օրուան նիւթն էր աքսորը, բռնի ելքը ﬕջին արեւելքի, Սուրիոյ եւ Իրաքի գաղթականներուն ընդհանրապէս եւ յատկապէս քրիստոնէից որոնք իրենց բնօրրանէն՝ բռնած էին գաղթի ճամբան դէպի արեւմտեան անհիւրընկալ երկիրները, ապաստան մը գտնելու յոյսով, ուստի ընթերցուﬓերը
սկսան արաբերէնով եւ շարունակուեցան, ֆրանսերէնով, անգլերէնով, եւ իտալերէնով։
Միաստուածեան երեք կրօնքներու ներկայացուցիչները իրենց խաղաղական պատգամը տուին։ Ելոյթներ եղան երաժշտական զանազան գործիքներով։ Սէն Փիեր Տ՛Արեն եկեղեցւոյ հովիւ հայր Ժիլ Ֆլորինին իր բամբ ձայնովը ներկաները տարաւ ՛՛Ժամանակին կար արեւմուտքի մէջ ՛՛ շարժանկարի երաժշտութեան ՛՛ԵԼԻՑ՛՛ Exode երգին մէջ։
Եւ ինծի եւ հոն եղող հայոց համար եղեւ անսպասելի անակնկալ մը՝ երբ երիտասարդ երգիչ Ֆրանք Ժիորսելին երգեհոնի ընկերակցութեամբ ﬔկնաբանեց Շարլ Ազնաւուրի ԱՆՈՆՔ ԻՆԿԱՆ «Ils Sont Tombes» երգը։ Անկասկած որ այս Երգին յօրինման շարժառիթին անծանօթները երգին աւարտի բառերէն կապուեցան ﬔծն արուեստագէտ Շարլ Ազնաւուրի հայու ինքնութեան՝
՛՛Որովհետեւ անոնց յանցանքն էր Հայաստանի զաւակներ ըլլալը՛՛։
Ուրեﬓ, այսպէս ուրեﬓ, կազմակերպիչները արեւելքի գաղթականաց ճակատագիրը կապեցին այն հայոց, որոնք աւելի քան հարիւր տարի առաջ իրենց պապենական հողերէն ելած, բռնագաղթեցին, եւ այդ պատմութիւնը գրեցին, ի ﬕջի այլոց ﬔծն երգիչ Շարլ Ազնաւուրի երգով։

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*