ԹՐԱՄՓԻ «100 ՕՐԵՐՈՒ ՄԵՂՐԱԼՈՒՍԻՆ»Ը ԿՐՃԱՏՈՒԱԾ

Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ
Քաղաքական աշխարհին մէջ չգրուած օրէնք մը կþըսէ, որ նորընտիր նախագահ մը կամ նորակազմ կառավարութիւն մը 100 օրերու «մեղրալուսնի շրջան» մը կþունենայ, այդ ժամանակամիջոցին ըստ բաւականին կը յստականայ, թէ տուեալ իշխանաւորը ի՞նչ ուղղութիւն պիտի տայ իր վարած կառքին՝ պետական գործերուն տարբեր բնագաւառներուն մէջ, ներքին ու արտաքին գետիններու վրայ։
Տոնըլտ Թրամփ յաջողեցաւ աւանդական ժամանակաշրջանը կրճատել շուրջ երկու շաբաթներու մէջ, երբ ձեռնարկեց ընտրապայքարի շրջանի իր խոստումները իրական գետին փոխադրելու, եւ… աշխարհը «տակն ու վրայ ըրաւ», ինչպէս կþըսենք խօսակցականով։ Արտաքին յարաբերութեան մարզին մէջ, յաջողեցաւ բանավէճեր յարուցել Մեքսիքայի, Աւստրալիոյ, ՆԱԹՕի, եւրոպական համայնքին, Չինաստանի, Իրանի, շարք մը իսլամական երիրներու հետ, ու շարքը կրնայ երկարիլ։ Ներքին կալուածին մէջ, ճակատներ բացաւ մամուլին, դատական իշխանութիւններուն, կարգ մը նահանգներու իշխանութիւններուն, կիներու, «Օպամա Քէր»էն օգտուողներուն եւ կարգ մը փոքրամասնութեանց պատկանողներու դէմ (սեւամորթ, հնդիկ, լատին-ամերիկեան երկիրներէ…)։ Շարք մը երկիրներ պրծան «թրամփեան արշաւանք»էն, ինչպէս՝ Եւրոպական Համայնքէն ինքզինք դուրս նետած Բրիտանիան, քարիւղով հարուստ արաբական երկիրներ եւ որոշ չափով… Ռուսաստանը:
Չենք ուզեր այստեղ մանրամասնօրէն կանգ առնել Թրամփի յարուցած հարցերէն իւրաքանչիւրին վրայ, որովհետեւ Յունուար 21-էն ի վեր, եւ «օրը նոր՝ ցնցումը նոր» կշռոյթով՝ աշխարհն ու ամերիկացի ժողովուրդը ականատես են նորութիւններու։ Աւելին, նախագահին «երգեցիկ թռչուն»ը՝ Tweeter (դայլայլիչ), օրուան մէջ քանի մը անգամ կը գեղգեղէ տեղի ու անտեղի արտայայտութիւններով, ու այդքանն ալ բաւական է, որ աշխահը կախեալ ըլլայ այդ «թռչնիկ»ին կտուցէն…։ Քննադատութեան հեղեղներ կը հոսին նորընտիր նախագահին դէմ, ոչ միայն ընտրապայքարը կորսնցուցած դեմոկրատներուն կողմէ, այլ մինչեւ անգամ իբրեւ խստակրօն հանրապետական ճանչցուած խորհրդարանականներու եւ այլ քաղաքական դէմքերու կողմէ։ Նիւ Եորքի, Սան Ֆրանսիսքոյի, Լոս Անճելըսի եւ դեռ՝ բազմաթիւ այլ քաղաքներու հրապարակները ողողուեցան հսկայածաւալ ցոյցերով, ուր կիները բաւական ազդու ներկայութիւն եղան, մինչեւ անգամ բարձրացնել նախագահին պաշտօնանկութեան պահանջը…։
Այս բոլորին դիմաց, Սպիտակ Տան նոր տէրը անվրդով կը շարունակէ իր երթը. կառավարութեան կազմին մէջ կատարեց նշանակումներ՝ ականջները փակելով բոլոր այն քննադատութեանց դիմաց, որոնք զինք կը մեղադրէին հարուստներու խմբակ մը կազմելու եւ քարիւղի, «Ուոլ Սթրիթ»ի, Կոլտմըն-Սաքսի եւ նման հսկաներուն հացին իւղ քսելու քայլերով։ Նախագահը հաւանաբար ունի երկու յենարան. առաջինը՝ խորհրդարանի զոյգ տուներուն մէջ հանրապետականներու մեծամասնութեան քուէն, իսկ երկրորդը՝ այն վստահութիւնը, որ Միացեալ Նահանգներու մէջ նման ու շատ աւելի ծանրակշիռ կացութիւններու դիմաց բարձրացած բողոքի ալիքները չեն անցած «բազում աղմուկ վասն ոչինչի»ի սահմանէն անդին. փաստօրէն, այսօր ո՞վ կը յիշէ տնտեսական-ընկերային անկումներն ու անկէ ծնած՝ «99 առ հարիւրը ընդդէմ 1 առ հարիւրին» շարժումը, որ ատեն մը փոթորկեց ամերիկեան առօրեան, յետոյ մատնուեցաւ անվաղորդայն մնալու…
Բայց ամէն մարդ դժգոհ չէ նոր նախագահէն. մեծ գոհուոնակութիւն կþապրին… երգիծանկարիչները, որոնք Թրամփի մէջ գտած են Քալիֆորնիոյ ոսկիի պատմական հանքերէն շատ աւելի մեծ հարստութիւն…

***

Վերոյիշեալ՝ 100 օրերու աւանդական ժամանակամիջոցը կրնայ այլապէս ի զօրու դառնալ բոլորովին այլ դրուածքով, այսինքն՝ ներքին ու արտաքին փոթորիկները, անոնք սեպուին իրական թէ շինծու, կրնան մինչեւ 100 օր աշխարհն ու այս երկրի ժողովուրդը դնել այն դառն իրականութեան դէմ յանդիման, որ նորընտիր նախագահը ըստ ամենայնի անշեղօրէն պիտի շարունակէ իր սկսած երթը։ Օր աւուր «պայթող» նորութիւնները կրնան արագօրէն մոռացութեան մատնել երէկուան «տագնապներ»ը։ Այն բանավէճը, թէ Հիլըրի Քլինթըն ընտրողներու ձայներուն առաւելութիւնը կը վայելէր, արդէն սկսած է նուազ հնչեղ դառնալ, ոչ միայն այն պատճառով, որ Հիլըրիի մը Սպիտակ Տուն մուտքը պատճառ պիտի ըլլար այլ տեսակի ու հաւանաբար աւելի՛ ծանրակշիռ փոթորիկներու, այլ որովհետեւ… ամերիկեան ժողովրդավարութիւնը ըստ կամս վարողները պիտի շարունակեն այլ «զբաղմունքներ» հայթայթել լրատու միջոցներուն ու անոնց գերի պահուող զանգուածներուն, զանոնք պահելով իրականութիւններէ մեկուսացած վիճակի մէջ։
Մարդիկ հաւանաբար անդրադառնան, որ այսօրուան իշխանաւորներու խմբակին ետին կը կանգնին այնպիսի տնտեսական-քաղաքական-ռազմական ուժեր, որոնք իրենց նմանակներուն մրցակիցներն էին նախորդ նախագահին օրերուն։ Եւ արդէն դժուար չէ տեսնել, թէ քարիւղի, զէնքի, ելեւմտական եւ այլ (հարստութեամբ) հսկաներու գործակատարները լայնքին ու երկայնքին, դիմակները վար առած գրաւած են երկրի բազմաթիւ լծակները, ու այս վիճակը աննախընթաց չէ. կþարժէ պարզապէս յիշել Օպամայի նախորդին՝ Ճորճ Պուշի օրով իսկական իշողները, որոնք ներկայացուցիչներն էին զինական ճարտարարուեստին կամ Հէլիպըրթըն ու նման ընկերութիւններու։ Նման իրականութեանց իրազեկութիւնը բան փոխե՞ց իրականութիւններէն. եւ ի՞նչ երաշխիք, որ այսօրուան իրականութեանց իրազեկութիւնը կրնայ առաջնորդել փոփոխութեան։
Թրամփի ընտրական խոստումներէն ու երդման արարողութենէն ետք արտասանած ճառին մէջ շեշտուած առաջդրանքներէն մէկը այն էր, որ Միացեալ Նահանգներ դարձեալ մեծ պիտի ընէ։ Ցարդ այս հաստատումին մեկնաբանութիւնը այն է, որ ան յայտնապէս Միացեալ Նահանգները կը տանի դէպի մեծ… վանողականութիւն, թշնամանք եւ ճակատումներ։ Իսկ թէ տնտեսական ու ընկերային իսկական տագնապները ինչպիսի՞ դարմանումներու պէտք է սպասեն, ատիկա ցնոր տնօրինութիւն դուրս կը մնայ նախագահին ու անոր «թռչնիկ»ին գեղգեղանքներուն ունկնդիրներու ռատարներէն։

***

Նորաստեղծ ու արագօրէն յստակացող պատկերին մէջ, ուշագրաւ տեղ ունի Ռուսիան, որուն մամուլը ընդհանրապէս մեղմ վերաբերում ունի Թրամփի դէմ բարձրացած քննադատական ալիքներուն նկատմամբ, գոնէ աւելի մեղմ՝ քան Օպամայի օրերուն։ Սա կարելի է վերագրել Ռուսիոյ հետ բարեկամական յարաբերութիւններու էջ մը բանալու Թրամփի արտայայտութեանց (իրականանալու պարագային, բնականաբար աշխարհը շահելիք կրնայ ունենալ. Սուրիոյ դէպքերուն ընթացքը կարգ մը մեկնաբաններու կողմէ այս իմաստով կը դիտուի իբրեւ նախաճաշակ)։ Միւս կողմէ, սակայն, կարելի է նաեւ հարց տալ, թէ Թրամփի կողքին կանգնող եւ ընդհանրապէս վարագոյրին ետին պահուըտող հսկաները ինչպիսի՞ շահակցական կապեր ունին Ռուսիոյ մէջ իսկական իշխողներուն հետ…։ Թրամփի շահակցական կապերուն մասին բաւական բան բացայայտուած է, ըլլա՛յ Ռուսիոյ, ըլլա՛յ քարիւղով հարուստ արաբական եւ այլ երկիրներու հետ։ Տակաւին, կարելի է հարց տալ, թէ Թրամփի հանդէպ ռուսական համեմատաբար բարեացակամ դրսեւորումները արդեօք չե՞ն միտիր ջուր լեցնելու Միացեալ Նահանգներու մէջ ստեղծուած բաժանուածութեան ջաղացքին։ Փաստօրէն, կարգ մը նահանգներու, ներառեալ Քալիֆորնիոյ դէմ Թրամփի խստապահանջ կեցուածքը՝ գաղթականներ ընդունելու-վանելու հարցին մէջ, շշուկներ բարձրացուց, որ Քալիֆորնիա կրնայ անջատողական քայլերու դիմել, նոյնը կրնան ընել այլ նահանգներ (թէ նման ընթացք ինչպիսի՞ հիմնաւորումներ կրնայ ունենալ ու չմնալ անվաղորդայն՝ բոլորովին այլ հարց)։ Ուաշինկթըն-Մոսկուա գիծին վրայ նկատուած նախանշանները եւ անոնց զուգահեռ՝ Ուաշինկթըն եւ աւանդական դաշնակիցներու գիծերուն վրայ զուգահեռ նշանները կարգ մը դիտողներու մտածել կու տան, որ Թրամփի կրնայ վիճակուած ըլլալ այնպիսի դեր, որ աւելի քան 20 տարի առաջ ունեցաւ… Ռուսիոյ Պորիս Ելցինը, որուն օրով, յետ-գորբաչովեան Ռուսիան ապրեցաւ մեծ վերիվայրումներ ու ընկրկումներ։
Բնականաբար նման ենթադրութիւններու համար պահը կանխահաս է, սակայն քաղաքական կեանքը ե՞րբ զերծ եղած է «աննախատեսելի զարգացումներէ ու անոնց հետեւանքերէն», որոնք կարճ ատեն ետք ցոյց տուած են, թէ չնախատեսուածը երկար ատենէ ի վեր ծրագրուած էր ու չափուած-ձեւուած։
Ս. ՄԱՀՍԷՐԷՃԵԱՆ
5 Փետրուար 2017

Be the first to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*