Երեւան՝ «Ցաւդ տանեմ»…

17051
Գէորգ Պետիկեան

Այդ օրերուն երբ տակաւին Երեւան էի: Սեպտեմբերը արդէն կիսուած էր, եւ մեր հայրենիքի քառորդ դարու անկախութեան տօնախմբութիւնները իրենց աւարտին հասած էին: Բայց միւս կողմէ ալ մայրաքաղաքի ծննդեան 2798 ամեակի նախապատրաստական մեծածախս աշխատանքները տեսանելի էին: Հրաշալի առիթ: Ես հոս եմ, կ՚ըսէի մտովի, ազնիւ տրամադրութեամբ եւ ցանկութեամբ լեցուն: Բարձր եւ անկեղծ: Ու բոլոր անոնց, որոնք զարմանքով մը կ՚ընդունէին հայրենիք երկարատեւ մնալու մտադրութիւնս, միշտ անփոխարինելի գոհունակութեամբ եւ ազնուական հպարտութեամբ մը կը պատասխանէի.
Է~հ, վերջ ի վերջոյ, ե՛ս ալ հայ եմ, ու հայրենիքս կարօտցա՛ծ եմ եւ այս կարօտը ուրիշ է:
Անկեղծօրէն ըսելով, շուրջս շօշափելի իրականութիւն կար: Տակաւին երեք տարիներ առաջ կրկին հոս էի ու հիմա՝ կը տեսնէի հսկայական նորութիւններ, ճոխութիւններ եւ ասոնց կողքին ալ փոփոխութիւններ: Յաճախ շուարած էի, երբեմն ալ ապշած: Թէեւ քաղաքը նոր եւ կենդանի գիծերով լեցուած էր, բայց ինծի համար կը պակսէր ժամանակը: Ուստի, երբեմն հապճէպով ամէն բան բախտաւոր տեսիլքներու կը վերածէի:
Ու կեցութեանս շրջանին, գրեթէ ամէն օր, փողոցներուն կամ խանութներուն մէջ, սրճարաններէն եւ կամ ճաշարաններէն ներս, եւ կամ յաճախ թանգարաններու եւ թատերասրահներու մուտքերուն, ընդհանուր եւ սակայն այժմէական նիւթերու շուրջ զրոյցներուս ընթացքին, շուտով մը կը գտնէի խօսակիցներուս «բերանները կղպելու» բանալին, որոնք երբեմն սահուն եւ յաճախ ալ անորոշ եւ բառերով ու անէծքներով շաղախուած կ՚ըլլային:
Սակայն չէի զարմանար: Կը զգայի, որ երկրէն ներս կարգ մը չափանիշներ արդէն խախտուած էին եւ նոյնիսկ որոշ սկզբունքներ՝ արժէքազրկուած: Իբրեւ հայ մարդ, բնականաբար չես ուզեր, որ հայրենիքէդ ներս նման խօսակցութիւններու եւ դէպքերու հանդիպէիր: Ճիշդ բան չէր: Կը հաւատայի, որ այս բոլորը արդիւնքն էին մարդոց մօտ գտնուող այն «լաւ»ին, որ դարձած էր կարօտ եւ այն «երազ»ին՝ որ տակաւին չէր մօտեցած: Ու այդ երազը հեռու էր, եւ կարծես՝ նոյնիսկ հորիզոնէն ալ անդին:
Ու միշտ մտքիս ու սրտիս պատուհանները լայն բացած, այս բոլորը կը լսէի, կը տեսնէի ու վերջին՝ կը ցաւէի: Անկեղծօրէն, մեծ ցաւ կը զգայի, որովհետեւ մարդիկ, հայրենաբնակ մարդիկ, դժգոհ էին իրենց երկրի քաղաքատնտեսական եւ ընկերային ներկայ իրավիճակէն ու իրենց իսկ պատկերացումով՝«Հայաստանը մինչեւ հիմա տարբեր պէտք էր եղած ըլլար», կ՚արդարանային, առանց մատնանշելու, որ այս բոլոր «դժբախտութիւններուն» եւ «ծուռ» ընթացքին մէջ, իրենք ալ իրենց արդար բաժինը ունէին:
Իմ կարգիս, ինքզինքս համոզելով մտովի կ՚ըսէի, թէ պատմութեան ընթացքին աշխարհի բոլոր ժողովուրդներն ալ ունեցած էին վերելքներ եւ անկումներ, նոյնանման հարցեր եւ սակայն անոնք, որոնք յատուկ նկարագիր ունեցած էին, տոկացած էին: Աւելին՝ պետութիւններ դարերու ընթացքին անհետացած էին, ցեղեր մեռած, կորսուած, իսկ մենք՝ եւ կամ «մերինը» թէեւ յաճախ եղած էր որբ, անխնայ, արիւնոտ ու կողոպտուած, բայց մնացած էր հաստատ: Այս մէկը պարզապէս կ՚ուզէի յիշեցնել, որովհետեւ հո՛ս, «մերինէն» ներս պատմութիւնը միշտ կենդանի էր: Հայրենիքը աւանդ մըն է եւ էականը զայն առողջ նկարագրով պահելն էր, կը կրկնէի բոլորին, իբրեւ հաստատ պատասխան բոլոր արտայայտուած դժգոհութիւններուն: Հայրենիքը, ա~խ, սա մեր հայրենիքը, հրաշք մըն է, կ՚ըսէի, մեր մեծ սեփականութիւնն է, յարգը գիտցէ՛ք…:
Իսկ հիմա, սիրելի մայրաքաղաք՝ Երեւան, նախ ըսեմ, որ հին գաղափարները երբեմն պատգամի կը վերածուին: Ուստի պիտի ներես: Այսպէս, յափշտակուած, փողոցներէդ կէս երազի մը մէջ ինկած, երբ կը քալէի, ինչ մեղքս պահեմ, կը փորձէի գտնել վերեւը նշած նկարագիրս: Ուրիշ ի՞նչ ըսեմ: Արդեօ՞ք իրաւունք ունիմ ըսելու: Խօսքեր եւ տեսանելի արարքներ կան, որոնք չես կրնար բացատրել: Բայց անդին «բաներ ալ կան, որոնք բան մը չես կրնար ընել, քեզմէ կը փախչին, կը հեռանան»: Կարծեմ հասկցար: Մատնանշումները ինքնին արդէն կրնան բացայայտել ամէն բան:
Արդ, սիրելի Երեւան, «լոյսերու» քաղաք, Դուն ալ քու մեծով ու պզտիկովդ՝ քու արդար բաժինդ ունիս, այս «բոլորին» մէջ: Թէեւ երազ հագած ես, սակայն գունաւոր ու զարդարուն զգեստներուդ տակէն աղքատութիւն, յաճախ կը հոտի: Կաշառակերութեան ձայնը լսելի է պատերէդ ներս: Այս մէկը «շատեր» կարծես չեն ուզեր տեսնել, իսկ ուրիշներու մօտ ալ բացակայ է հայ մտքի եւ հոգիի պաշտամունքը: Երեւակայէ՛, իրենց մօտ տարրական գիտակցութիւնն իսկ հաստ վարագոյր ունի: Ցուրտ եւ եսամոլ:
Ըսեմ նաեւ, որ բացայայտ է, թէ օտարը քեզ իր ճանկերով բռնած է: Խանութներուդ թրքական ապրանքներէն մինչեւ վաճառատուներուդ ճակատը «զարդարող» ցուցատախտակներդ վկայ: Մենք հոն՝ քեզմէ հազարաւոր մղոններ հեռու, մեր ապրած օտար երդիքներու տակ, կը փորձենք այս «ապրանքներէն» հեռու նմալ եւ միշտ մեր խանութներու ճակատներն ու անունները հայկական անուններով կը զարդարենք, իսկ հո՛ս, դուն…: Այնպէս կ՚երեւի, թէ որդիներէդ շատեր դիւրին ճամբան ընտրած են: Ուրիշներ, նոյնիսկ քեզ վերածած են փոքրիկ շուկայի: Շատեր նոյնիսկ քեզ օտարի մը նահանգներէն մէկը նկատած են: Ցաւդ տանեմ, հասկցի՛ր զիս:
Ուստի մի,՛ զարմանար, երբ ըսեմ, որ երբեմն տխուր էր ե՛ւ երկինքդ ե՛ւ աշխարհդ:
Բայց խոստովանիմ նաեւ սիրելիս, քեզի համար վատնած օրերս, բեղմնաւոր ժամեր բացին դիմացս: Հաւատա՛, այս տողերը, քեզի հասցէագրած այս բառերս ու անոնց շնորհիւ ծնունդ առած շարան շարան նախադասութիւններս, քեզ վարկաբեկելու եւ կամ միայն պարզ իրականութեան մը փնտռտուքները չեն, այլ մտահոգութիւններէս բխող բացայայտնութիւններ ալ են: Նոյնսիկ «յոյսերս» ալ են, եթէ կ՚ուզես: Հայրենիք հասած առաջին իսկ վայրկեանին, երբ սկսայ դանդաղ ու չտես պատմական փողոցներէդ թեքերիլ, փորձեցի «դրախտը» փնտռել քարերուդ ու պատերուդ վրայ: Չէ՞, որ մեզի սորվեցուցած էին, թէ մեր երկիրը դրախտավայր ալ անուանուած էր ու դուն ալ անոր ներկայացուցիչն էիր, արժան եւ իրաւ: Չմոռնաս: Ու ես գտա՛ զայն, գտա՛, սակայն միայն մեր նոր սերունդի աչքերուն մէջ: Ու հպարտացայ: Փողոց, անօրինակ կենցաղ, ներքին իրավիճակ, օր մը անպայման պիտի շտկուին, կը համոզէի ես զիս: Անոր համար երիտասարդներուդ մէջ գտա՛, այդ «փտռածս: Ու երջանիկ էի:
Իսկապէս, որ գեղեցկութիւնդ զիս կլանած էր: Դո՛ւն աչքիս՝ տարբեր կեանքով կ՚ապրէիր, որովհետեւ թէեւ ինծի համար աշխարհի ժողովուրդներու հաւաքածոն դարձած էիր, բայց մեր դարերու Էրեբունին էիր հաստատապէս: Իւրաքանչիւր մշակութային աշխատանք, խայծ եւ կամ շարժում՝ ներսս յոյսի նոր ակօսներ կը բանային՝ ինքնաբերաբար: Դուն թէ՛ Արեւելք էիր եւ թէ՛ Եւրոպա, քու աննկարագրելի հմայքովդ ու փայլքովդ:
Երեւա՛ն, մէկ խօսքով, ծիծեռնակի բոյնի կը նմանէիր: Հայ աշխարհը քովդ եկած էր կամովին եւ ակամայ: 21 րդ դարու նոր քաղաք մըն էիր դարձած, հայ եւ օտար մշակոյթներու տենդով բաբախող: Բոլորին համար լուսաւոր շքեղութեամբդ եւ մանաւանդ տարբեր կեանք ներարկող իրավիճակովդ, դարերու խորքէն եկած իբրեւ հաստատուն երեւոյթ մըն էիր, նախանձելի նոյնքան հպարտալի: Հմայուած էի քարեղէն քերթուածներովդ, յուշարձաններովդ, մաքուր եւ առատ ցայտաղբիւրներովդ: Ու նետած էի մտքիս ուռկանը, որպէսզի ինքնութիւնս որոնէի:
Յիշէ միշտ, հայ ոգին եւ Հայաստանը ներկայ են եղած, հոն ուր որ հայու հաւաքական գիտակցութիւնը ներկայ է: Ու ես եկած էի տարբեր հոգիով: Ի~նչ լաւ ապրում է, գիտես, ինքզինքս մինակ չէի զգար:
Երեւան, «արեւու» քաղաք, կ՚ըսէի շուրջիններուս, քու այս տօնիդ նախօրեակին եւ կամ անկէ ետքն ալ ամէն քայլափոխիս կը փորձէի լոյս տալ գիտակցութեանս: «Ցաւդ տանեմ», Քեզի նման քաղաք չկայ աշխարհի վրայ, որովհետեւ քու մօտդ հայ հողի եւ հայու Աստուծոյ շունչը կայ: Կայ նաեւ քաջութեան ու նուիրումի եւ մանաւանդ քառորդ դարու սեփականութեան խրախճանքի զգացումը: Մեր ապրած Ամերիկայի, Եւրոպայի եւ կամ ամբողջ աշխարհի բոլոր ցամաքներուն մէջ, քու աստղազարդ գիշերներդ չկան: Տե՛ս, Արարատը քեզ նախագահած է, Քու ծագումէդ ի վեր: Ու մենք չունինք այս մէկը: Դո՛ւն, օրին նախանձելի էիր եւ ես տակաւին: Ուստի մնացի՛ր անոր տէրը: Դո՛ւն, քու յարգը գիտցիր: Դո՛ւն, քեզ արժեւորէ՛:
Անկեղծօրէն աւելցնեմ, թէ Երեւան եկած էի նաեւ Քու խուլ ցաւերուդ ալ միանալու: Գիտեմ՝ նպատակներդ հմայիչ են, եւ ցաւերդ ալ անհամար: Մի փոխեր հայու դիմագիծդ, ու նկարագիրդ, որովհետեւ Դո՛ւն, հայութեան դարերու թատրոնն ես, եւ մենք ալ, համայն աշխարհով, քու հանդիսատեսդ: Ամէն օր ես ու հաստատապէս ինծի նման հայ եւ օտար հազարաւորներ քեզ «ճանչնալով» իրենց հոգեկան քարտէսը պիտի բանան: Թօթափէ՛, վրայէդ ամէն «աղտ» եւ «կեղտ»: Ականջ տո՛ւր ժողովուրդիդ ձայնին …:
Ու հիմա, թէեւ սրտցաւօրէն տողերս շարեցի, սակայն հաւատա՛, Դուն, հայրինեքիս նման ծնունդէս ի վեր, արեանս մէջն էիր: Դո՛ւն, 2798 տարեկան, բոլոր հայութեան միակ լուսաւոր եւ գեղեցիկ մայրաքաղաք, Երեւան՝, «ցաւդ տանեմ»… հաստատ մնա՛, առողջ մնա՛, միշտ մնա՛…:

1 Comment

  1. Սիրելի եւ Յարգելի Գէւորգ Պետիկեան, Կարդացի բոլոր գրութիւններդ, նաեւ ԲԱՐԵՒ ՀԱՅՐԵՆԻՔ, արտայայտիչ, տպաւորիչ եւ յուզիչ։ Ան որ ցաւ ունի թող Հայաստան երթայ, ինչու? Որովհետեւ Աշխարհի վրայ միակ երկիրն է «ցաւդ տանիմ» կ՚ըսեն, հակառակ իրենց կրած զանազան եւ բազմազան ցաւերուն։ Հսկայական աշխատանք կայ տարուելիք, վերականգնելու մեր ազգային գիտակցութիւնը եւ արժանապատուութիւնը, միջազգային տուեալներով տասը միլիառդ տոլար գողցուած է Հայաստանէն եւ կը գտնուին տարբեր դրամատուներու մէջ, փաստուած իրողութիւն, եթէ մեր ղեկավարութիւնը փափաքը ունի Հայրենիք կերտելու ուրեմն այդ կողոպտուած գումարները ետ կը բերուին Հայաստանի եւ Արցախի տնտեսութիւնը զարգացնելու եւ Հայկական բանակները արդիականացնելու, արտագաղթի փոխարէն տեղի կ՚ունենայ ներգաղթ։ Օգտուինք մեր արտագաղթած գիտնականներէն եւ մասնագէտներէն եւ իրենց առիթներ տրուին ստեղծագործելու եւ արտադրելու, այսպիսով միայն կարող ենք Հայրենիք կերտել եւ ոչ թէ պալատներ կառուցելով։ Հայը ճանչցուած է իբրեւ պարկեշտ եւ վեհանձն, ուրեմն ամէն անձ իր պարտականութիւնը թող կատարէ վեհանձնութեամբ։ Կը հպարտանանք իբրեւ Առաջին Քրիտոնեայ պետութիւն, որակաւոր բարձր մշակոյթ, բայց ցաւ ի սիրտ Հայ ժողովուրդը ատոր համապատասխան կեանք մը չունի իր իսկ Հայրենիքին մէջ։ Մենք արժէքներով եւ արժանիքներով Ազգ մըն ենք ուրեմն կարեւոր է արժեւորելու համար այդ հանգամանքը, նշենք, սրբագրենք եւ ճշդենք մեր սխալները եւ յառաջ երթանք դէպի լաւը եւ լաւագոյնը։ Երկրին մէջ կարգ ու կանոնը վերահաստատուի արդարութեամբ։ Վերջերս կարդացի, Իրանի մէջ դատախազ մը երկու առիթներով դրամական մսխում կատարած է եւ արժանացաւ 135 մտրակի։
    Յուսամ, մաղթեմ եւ աղօթեմ նորընտիր վարչապետ՝ Կարապետյանը կարգի բերէ այս բոլոր հարցերը։ Ամէն։

Leave a Reply

Your email address will not be published.


*